Gạo phát thải thấp: Lợi thế cạnh tranh mới xuất khẩu gạo Việt Nam

Giá gạo bứt phá nhờ phân khúc gạo chất lượng cao

Thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), từ đầu tháng 5-2026 tới nay, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang phục hồi tích cực nhờ nhu cầu thị trường tăng mạnh trở lại, đặc biệt ở phân khúc gạo chất lượng cao. Gạo Jasmine của Việt Nam hiện được chào bán ở mức 513 - 517 USD/tấn, tăng khoảng 30 USD/tấn so với tháng trước; gạo thơm 5% tấm dao động từ 510 đến 520 USD/tấn, tăng khoảng 25 - 30 USD/tấn.

Sản phẩm gạo ST25 phát thải thấp có giá bán cao trên thị trường. Ảnh: gaongonnhat.vn

Đáng chú ý, gạo ST25 tiếp tục duy trì vị thế ở phân khúc cao cấp khi có giá xuất khẩu khoảng 1.200 USD/tấn, cao hơn nhiều lần so với gạo trắng thông thường. Mức giá này phản ánh giá trị gia tăng ngày càng lớn của các dòng gạo đặc sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Không chỉ giá xuất khẩu cải thiện, cơ cấu xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Hiện nay, khoảng 89% tổng lượng gạo xuất khẩu là gạo chất lượng cao, trong đó gạo thơm và gạo đặc sản chiếm từ 60 - 70%. Các sản phẩm như ST24, ST25, Japonica cùng nhiều thương hiệu gạo cao cấp khác đã từng bước thâm nhập vào những thị trường có yêu cầu khắt khe như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ và Nhật Bản.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của gạo Việt Nam hiện nay là khả năng cung ứng ổn định các dòng gạo chất lượng cao, đặc biệt là gạo thơm và gạo mềm cơm – những sản phẩm phù hợp với thị hiếu của nhiều thị trường châu Á.

So với Ấn Độ, gạo Việt Nam có ưu thế rõ nét ở phân khúc gạo thơm và gạo chất lượng cao. Trong khi đó, so với Thái Lan, gạo Việt có tính linh hoạt tốt hơn về nguồn cung, giá thành và tốc độ đáp ứng đơn hàng. Bên cạnh các dòng gạo thơm truyền thống, những sản phẩm gắn với tiêu chí phát triển bền vững cũng đang tạo được dấu ấn.

Đặc biệt, sau hơn một năm kể từ khi lô hàng “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đầu tiên được xuất khẩu sang Nhật Bản, khoảng 70.000 tấn sản phẩm này đã được tiêu thụ trên thị trường quốc tế. Kết quả đó cho thấy các sản phẩm đáp ứng đồng thời yêu cầu về chất lượng và môi trường đang có nhiều cơ hội mở rộng thị phần trong thời gian tới.

Nhiều nghiên cứu thị trường cho thấy, người tiêu dùng sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho những sản phẩm bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Đây là yếu tố quan trọng giúp các dòng gạo cao cấp của Việt Nam gia tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường gạo toàn cầu ngày càng phân hóa.

Ứng dụng công nghệ số quản lý sản xuất để đi đường dài

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Diện tích thực hiện đạt 354.839 ha so với mục tiêu 180.000 ha của giai đoạn đầu, tương đương 197% kế hoạch đề ra.

Thu hoạch lúa phát thải thấp tại thành phố Cần Thơ. Ảnh: Ca Linh

Toàn bộ diện tích tham gia đề án đều áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa: 100% diện tích sử dụng giống lúa chất lượng cao, lượng giống gieo sạ giảm 30%-50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần.

Đến nay, 7.493 ha đã được chứng nhận VietGAP, 246 ha đạt chứng nhận hữu cơ và 5.659 ha đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm. Những thay đổi này không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình 14% trở lên so với canh tác truyền thống.

Đáng chú ý, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) đã cấp chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” cho 8 doanh nghiệp, với tổng diện tích được chứng nhận là 18.048 ha.

Nhận định về dư địa phát triển của gạo phát thải thấp, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) Đỗ Hà Nam cho hay: Nhu cầu về gạo chất lượng cao trên thế giới ngày càng tăng nhưng Việt Nam chưa đáp ứng đủ sản lượng để xuất khẩu.

Vì vậy, cần đẩy mạnh các dòng sản phẩm chất lượng cao, đặc biệt là gạo phát thải thấp. Hướng đi này không chỉ phù hợp với xu thế tiêu dùng quốc tế mà còn góp phần khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đề cập về giải pháp, chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy cho rằng: Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất đang tạo nền tảng minh bạch cho Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, mở đường cho hạt gạo Việt Nam chinh phục thị trường cao cấp.

Để thành công, bài toán then chốt nằm ở tính minh bạch trong xác nhận quy trình. Các cơ quan quản lý, hợp tác xã và nông dân cần cam kết “làm thật”, tránh hình thức để bảo vệ uy tín thương hiệu. Quan trọng hơn, hệ thống tiêu chí xác nhận trong nước cần sớm liên thông với các tiêu chuẩn quốc tế nhằm giảm chi phí thuê tổ chức nước ngoài và tăng sức cạnh tranh.