Gạo xuất khẩu khởi sắc: Cơ hội đi cùng áp lực vốn và đầu ra

Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang có dấu hiệu phục hồi, đặc biệt ở phân khúc gạo thơm, với một số sản phẩm được chào bán ở mức cao. Tuy nhiên, diễn biến này chưa khiến các doanh nghiệp yên tâm đẩy mạnh thu mua. Giá lúa trong nước tăng, nguồn hàng cuối năm hạn chế, trong khi chính sách nhập khẩu của Philippines còn nhiều biến động khiến việc tính toán chi phí và lợi nhuận trở nên khó khăn hơn.

Giá gạo tăng, doanh nghiệp có hàng dự trữ hưởng lợi

Sau thời gian trầm lắng, thị trường gạo xuất khẩu bắt đầu khởi sắc trong những tuần đầu tháng 11/2026. Nhu cầu nhập khẩu từ Philippines có dấu hiệu cải thiện, cùng với nguồn cung cuối năm không còn dồi dào đã góp phần đẩy giá một số loại gạo lên cao.

Đợt phục hồi giá gạo xuất khẩu đang mang lại những tín hiệu tích cực cho thị trường cuối năm. (Ảnh minh họa)

Đợt phục hồi giá gạo xuất khẩu đang mang lại những tín hiệu tích cực cho thị trường cuối năm. (Ảnh minh họa)

Theo thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), gạo Jasmine của Việt Nam được chào bán khoảng 565-569 USD/tấn, gạo thơm 5% tấm dao động khoảng 515-540 USD/tấn tùy thời điểm. Đáng chú ý, một số doanh nghiệp chào bán gạo ST25 cao cấp tới 1.000 USD/tấn. Trong khi đó, giá gạo trắng 5% tấm được ghi nhận ở mức 442-446 USD/tấn vào ngày 11/11.

Giá gạo xuất khẩu tăng đã tác động đến thị trường trong nước. Tại Đồng Tháp, các giống lúa Đài Thơm 8, OM 18 được thương lái thu mua khoảng 7.800-8.000 đồng/kg, tăng khoảng 1.700 đồng/kg so với ba tháng trước. Giá gạo cũng tăng thêm khoảng 1.500-2.000 đồng/kg.

Diễn biến này mang lại thuận lợi cho những doanh nghiệp đã chủ động thu mua, dự trữ nguyên liệu từ trước. Khi giá bán tăng, lượng hàng tồn kho có thể được tiêu thụ với mức giá tốt hơn, giúp cải thiện lợi nhuận.

Ông Nguyễn Văn Đôn, đại diện Công ty TNHH Việt Hưng tại xã Hội Cư (Đồng Tháp) cho biết nhu cầu thu mua từ Philippines cải thiện đã giúp đầu ra của doanh nghiệp thuận lợi hơn. Công ty đang có lượng gạo dự trữ có thể tiêu thụ với giá tốt, đồng thời vẫn duy trì các hợp đồng xuất khẩu sang thị trường châu Phi đã ký trước đó.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có điều kiện hưởng lợi từ đợt tăng giá này. Với những đơn vị phải mua nguyên liệu ở thời điểm hiện tại, giá lúa tăng nhanh khiến chi phí sản xuất và kinh doanh đội lên đáng kể.

Bà Trần Thị Thanh Kiều, chủ cơ sở sấy, xay xát lúa tại xã Mỹ Đức Tây, cho biết giá nguyên liệu tăng buộc cơ sở phải điều chỉnh giá bán gạo. Dù vậy, mức lợi nhuận thu được không còn nhiều. Theo bà Kiều, lợi nhuận chủ yếu đến từ lượng hàng đã dự trữ trước đó, còn thu mua nguyên liệu mới để kinh doanh gần như không có lãi đáng kể.

Thực tế tại các cơ sở kinh doanh ở Đồng Tháp cho thấy giá gạo tăng đang tạo ra sự khác biệt về hiệu quả kinh doanh. Doanh nghiệp có nguồn hàng mua từ trước thuận lợi hơn, trong khi những đơn vị thiếu hàng dự trữ phải cân nhắc kỹ thời điểm thu mua và giá bán.

Giá nguyên liệu tăng gây áp lực lên vốn kinh doanh

Giá lúa tăng cũng khiến nhu cầu vốn của doanh nghiệp lớn hơn. Với cùng một khối lượng thu mua, số tiền phải bỏ ra hiện nay cao hơn so với vài tháng trước. Đây là áp lực đáng kể đối với các doanh nghiệp có quy mô vốn hạn chế hoặc phải sử dụng vốn vay để phục vụ sản xuất, xuất khẩu.

Thông thường, doanh nghiệp kinh doanh gạo phải ứng tiền mua lúa, sau đó thực hiện các công đoạn sấy, xay xát, bảo quản và vận chuyển. Từ lúc thu mua nguyên liệu đến khi hoàn tất giao hàng và nhận thanh toán có thể kéo dài, tùy điều kiện hợp đồng.

Trong khoảng thời gian này, doanh nghiệp vẫn phải chi trả tiền nhân công, điện, vận chuyển, bảo quản và lãi vay nếu có. Khi giá nguyên liệu tăng, khoản vốn nằm trong hàng tồn kho cũng lớn hơn. Nếu tiến độ giao hàng hoặc thanh toán chậm lại, chi phí tài chính có thể phát sinh thêm.

Vì vậy, nhiều doanh nghiệp chưa vội tăng lượng thu mua dù giá xuất khẩu đang ở mức khá tốt. Việc mua nguyên liệu giá cao chỉ có hiệu quả khi doanh nghiệp đã có đầu ra tương đối chắc chắn và tính toán được mức lợi nhuận sau khi trừ các khoản chi phí.

Ngược lại, nếu thu mua nhiều với kỳ vọng giá tiếp tục tăng nhưng thị trường bất ngờ điều chỉnh, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc tiêu thụ hàng tồn kho. Với những hợp đồng đã ký trước đó ở mức giá thấp, việc phải mua bổ sung nguyên liệu ở mặt bằng giá mới cũng có thể làm giảm lợi nhuận dự kiến.

Nhìn rộng hơn, kết quả xuất khẩu gạo từ đầu năm vẫn cho thấy những khó khăn của ngành hàng này. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,8 triệu tấn gạo, thu về 3,31 tỷ USD, giảm 4,6% về lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 484 USD/tấn, giảm 5,4%.

Riêng tại Đồng Tháp, kim ngạch xuất khẩu gạo 10 tháng ước đạt hơn 822 triệu USD, giảm 18,5% so với cùng kỳ và bằng 69,74% kế hoạch năm.

Những con số này cho thấy đợt tăng giá gần đây chưa đủ để bù đắp những khó khăn mà hoạt động xuất khẩu gạo đã trải qua trong phần lớn thời gian của năm. Doanh nghiệp vẫn cần thận trọng trong việc cân đối nguồn hàng, nhất là khi thị trường tiêu thụ còn phụ thuộc nhiều vào chính sách nhập khẩu của các đối tác lớn.

Thận trọng trước biến động từ thị trường Philippines

Philippines tiếp tục là thị trường có ảnh hưởng lớn đến diễn biến giá gạo xuất khẩu của Việt Nam. Theo thông tin VFA, nước này đã cho phép nhập khẩu 300.000 tấn gạo từ Việt Nam trong tháng 11, chủ yếu là gạo thơm 25% tấm.

Thông tin trên góp phần cải thiện tâm lý thị trường, khiến hoạt động thu mua trong nước sôi động hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn lo ngại những thay đổi trong chính sách nhập khẩu có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.

Theo ông Nguyễn Đức Thịnh, Giám đốc Công ty TNHH Gạo Đức Thịnh tại xã Hội Cư (Đồng Tháp), giá gạo xuất khẩu đã nhích lên trong đầu tuần trước do ảnh hưởng của mưa bão; sau đó chững lại và hiện tương đối ổn định. Gạo thơm hiện ở mức khoảng 470 - 480 USD/tấn, tăng khoảng 10 USD/tấn so với trước. Các loại gạo khác như gạo Nhật, nếp cũng tăng, trong khi gạo ST tương đối ổn định. Tuy nhiên, hoạt động mua bán nhìn chung vẫn chậm.

Theo ông Thịnh, một phần nguyên nhân khiến giá tăng là thị trường kỳ vọng Philippines nối lại việc cấp phép nhập khẩu gạo. Trước đó, những vướng mắc về thủ tục nhập khẩu đã khiến một số doanh nghiệp gặp khó khăn khi thực hiện hợp đồng.

Có trường hợp doanh nghiệp đã vận chuyển gạo từ kho ra cảng, thậm chí đưa hàng lên tàu nhưng không hoàn tất được thủ tục nhập khẩu phía Philippines, phải đưa hàng trở lại kho. Việc này làm phát sinh thêm chi phí vận chuyển, bốc dỡ và bảo quản, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.

Ngoài ra, tại Philippines đã xuất hiện kiến nghị áp dụng mức thuế bảo vệ lên tới 55% đối với gạo nhập khẩu. Đây mới là đề xuất đang được xem xét trong quá trình điều tra biện pháp tự vệ thương mại, chưa phải quyết định chính thức. Dù vậy, thông tin này cũng khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải tính toán thận trọng hơn khi ký hợp đồng mới.

Theo ông Thịnh, sau giai đoạn tăng nóng, giá gạo có thể điều chỉnh giảm nhẹ trước khi ổn định hoặc tăng trở lại. Diễn biến thời gian tới phụ thuộc nhiều vào chính sách nhập khẩu của Philippines và khả năng Ấn Độ hạn chế xuất khẩu gạo tấm.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cần theo dõi sát nhu cầu thị trường, lựa chọn thời điểm thu mua phù hợp và kiểm tra kỹ điều kiện giao hàng, thanh toán trước khi ký hợp đồng. Việc chủ động nguồn vốn, hạn chế hàng tồn kho kéo dài và kiểm soát chi phí phát sinh sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt rủi ro khi giá biến động.

Đợt phục hồi giá gạo xuất khẩu đang mang lại những tín hiệu tích cực cho thị trường cuối năm. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp kinh doanh gạo, điều quan trọng vẫn là bán được hàng, thu hồi vốn đúng hạn và bảo đảm lợi nhuận sau khi trừ chi phí. Đây cũng là lý do nhiều đơn vị chưa vội mở rộng thu mua dù giá xuất khẩu đang tăng.

Diệp Anh

Nguồn TBNH: https://thoibaonganhang.vn/gao-xuat-khau-khoi-sac-co-hoi-di-cung-ap-luc-von-va-dau-ra-190814.html