Nghệ An xây dựng hệ sinh thái giúp doanh nghiệp tận dụng FTA
Nghệ An đang đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời nâng cao năng lực để tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng.
Lấy dữ liệu làm nền tảng, kết nối công - tư làm động lực, tỉnh kỳ vọng tạo bước chuyển về năng lực sản xuất, quản trị và liên kết thị trường, giúp doanh nghiệp nội địa từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Lấy dữ liệu làm nền tảng, hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả FTA
Việc Việt Nam tham gia nhiều FTA thế hệ mới mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa trong nước tiếp cận các thị trường quốc tế với ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu về quy tắc xuất xứ, chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và truy xuất nguồn gốc.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh tại Nghệ An, đây vẫn là những thách thức không nhỏ. Hạn chế không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận thông tin thị trường mà còn ở năng lực quản trị, kiểm soát nguyên liệu đầu vào, tổ chức sản xuất và duy trì chất lượng sản phẩm ổn định.

Đề án Hệ sinh thái tận dụng các FTA (Hệ sinh thái) có mục tiêu là thiết lập cơ chế hỗ trợ đồng bộ, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanhvà các tổ chức hỗ trợ, qua đó nâng cao khả năng tận dụng lợi ích từ các cam kết thương mại quốc tế.
Trước yêu cầu đó, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Kế hoạch số 1039/KH-UBND triển khai Đề án Hệ sinh thái tận dụng các FTA giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035. Mục tiêu là thiết lập cơ chế hỗ trợ đồng bộ, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các tổ chức hỗ trợ, qua đó nâng cao khả năng tận dụng lợi ích từ các cam kết thương mại quốc tế.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của kế hoạch là xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, hiệp hội và tổ chức hỗ trợ, phân loại theo ngành hàng, thị trường, năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu hỗ trợ.
Việc hình thành cơ sở dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn giúp nhận diện chính xác những điểm nghẽn của từng nhóm doanh nghiệp. Từ đó, cơ quan chức năng có thể thiết kế các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ phù hợp, tránh tình trạng triển khai đại trà, thiếu tính ứng dụng.
Cùng với đó, tỉnh sẽ thành lập Tổ công tác Hệ sinh thái tận dụng các FTA, do Sở Công Thương làm cơ quan thường trực, thực hiện nhiệm vụ điều phối giữa các sở, ngành; tiếp nhận khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp, chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý và theo dõi kết quả phản hồi.
Đáng chú ý, Nghệ An đặt mục tiêu phấn đấu 100% thành viên Hệ sinh thái được cung cấp, hỗ trợ tiếp cận ít nhất một nội dung phù hợp về chính sách FTA, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu, kết nối chuỗi cung ứng, logistics, khoa học, công nghệ, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Theo lộ trình, năm 2026 tỉnh tập trung thiết lập đầu mối điều phối, thành lập Tổ công tác, xây dựng quy chế hoạt động và rà soát các ngành hàng có lợi thế xuất khẩu. Năm 2027 đẩy mạnh lựa chọn doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia Hệ sinh thái, triển khai các hoạt động hỗ trợ. Giai đoạn 2028 - 2030 tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành, mở rộng thành viên và tăng cường kết nối theo chuỗi giá trị.
Tăng liên kết công - tư, đưa doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng FDI
Điểm đáng chú ý trong định hướng xây dựng Hệ sinh thái của Nghệ An là không chỉ dừng ở hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin hay hoàn thiện hồ sơ hưởng ưu đãi thuế quan, mà còn hướng tới nâng cao năng lực sản xuất, kết nối cung - cầu và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn, doanh nghiệp FDI.
Thực tế, sự hiện diện của các dự án FDI, nhất là trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ, mở ra nhu cầu lớn về linh kiện, nguyên vật liệu, sản phẩm phụ trợ và dịch vụ logistics. Tuy nhiên, để trở thành nhà cung ứng cho các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp nội địa phải vượt qua những yêu cầu khắt khe về công nghệ, chất lượng, quy mô và khả năng duy trì tiến độ giao hàng.

Dự án Khu công nghiệp WHA Industrial Zone 1.
Nhằm tháo gỡ những rào cản này, Nghệ An định hướng rà soát nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật của các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp đầu chuỗi. Trên cơ sở đó, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước có tiềm năng hoàn thiện hồ sơ năng lực, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn, thử nghiệm sản phẩm và kết nối cung - cầu.
Đặc biệt, các doanh nghiệp FDI được khuyến khích tham gia đào tạo, chia sẻ yêu cầu kỹ thuật, chuyển giao tri thức và phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước. Đây là giải pháp nhằm tăng cường liên kết công - tư, tạo sự gắn kết giữa nhu cầu của các tập đoàn lớn với năng lực sản xuất của doanh nghiệp địa phương.
Khi mối liên kết được hình thành thực chất, doanh nghiệp FDI có thêm cơ hội tìm kiếm nguồn cung tại chỗ ổn định, trong khi doanh nghiệp nội địa được tiếp cận đơn hàng, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và phương thức sản xuất tiên tiến. Quan trọng hơn, quá trình tham gia chuỗi cung ứng sẽ tạo động lực để doanh nghiệp trong nước đổi mới công nghệ, chuyên nghiệp hóa quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Định hướng kết nối chuỗi giá trị cũng được mở rộng sang lĩnh vực nông nghiệp và chế biến. Với nông sản, thực phẩm chế biến, sản phẩm OCOP và làng nghề, tỉnh chú trọng tổ chức sản xuất gắn với vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc; đồng thời nâng cao năng lực chế biến, bảo quản, logistics, xây dựng thương hiệu và kết nối với các nhà phân phối, đối tác xuất khẩu.
Cùng với việc triển khai 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, các nguồn lực hỗ trợ sẽ được lồng ghép từ chương trình phát triển doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, phát triển xuất khẩu, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, bảo đảm đúng đối tượng, hạn chế trùng lặp, chồng chéo.
Tầm nhìn đến năm 2035, Nghệ An hướng tới vận hành Hệ sinh thái dựa trên dữ liệu, mạng lưới kết nối hiệu quả và dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp; tăng cường liên kết công - tư, nâng cao vị trí của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn, doanh nghiệp FDI. Hoạt động sản xuất, xuất khẩu được định hướng theo hướng công nghệ cao, xanh, số, tuần hoàn và có giá trị gia tăng cao.
Có thể thấy, giá trị lớn nhất của Hệ sinh thái không chỉ nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan, mà còn ở việc tạo dựng nền tảng để nâng cấp năng lực sản xuất và mở rộng liên kết thị trường. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, cơ chế kết nối vận hành thông suốt và doanh nghiệp được hỗ trợ đúng nhu cầu, cơ hội hội nhập sẽ từng bước chuyển hóa thành đơn hàng, thị trường và giá trị gia tăng.
Đây cũng là thước đo quan trọng đối với hiệu quả thực hiện kế hoạch: không chỉ có bao nhiêu doanh nghiệp tham gia Hệ sinh thái, mà quan trọng hơn là có bao nhiêu doanh nghiệp đủ năng lực trở thành nhà cung ứng cho các doanh nghiệp đầu chuỗi, tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và cung ứng toàn cầu.

