Gặp khó, nhiều khu tái định cư chậm tiến độ

Nhà thầu thi công khu tái định cư bản Xa Mang, xã Sơn Điện. Ảnh: Đồng Thành

UBND tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư, giao vốn đầu tư xây dựng 4 khu tái định cư tập trung, gồm: Na Quan, Na Sọt, thôn Na Nghịu, xã Yên Nhân; thôn Chiềng, xã Bát Mọt và khu tái định cư bản Xa Mang, xã Sơn Điện. 4 khu tái định cư này không chỉ phục vụ di dời khẩn cấp các hộ dân sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao thiên tai đến nơi ở mới an toàn, mà còn cụ thể hóa “Đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030” đã được Chủ tịch UBND phê duyệt theo Quyết định số 241/QĐ-UBND.

Theo đó, mức đầu tư xây dựng khu tái định cư tập trung đã được nâng từ 350 triệu đồng/hộ theo giai đoạn 2021-2025 lên 400 - 600 triệu đồng/hộ tùy theo khu vực. Trong khi đó, mức chi phí hỗ trợ người dân di dời nhà cửa cũng được điều chỉnh theo biến đổi giá cả thị trường. Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân di chuyển là nhà sàn, nhà không kiên cố sẽ được hỗ trợ trực tiếp 50 triệu đồng/hộ, 75 triệu đồng/hộ đối với nhà cấp bốn, nhà mái bằng và 100 triệu đồng/hộ đối với nhà 2 tầng. Đây thực sự là điều kiện thuận lợi về mặt pháp lý và chi phí đầu tư để các địa phương triển khai ngay công tác chuẩn bị và thi công dự án.

Với tinh thần khẩn trương, mặc dù khối lượng công việc sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy là rất lớn, song cấp ủy, chính quyền các xã đã tập trung hoàn thiện các bước quy trình, thủ tục, khẩn trương tổ chức giải phóng mặt bằng, khởi công dự án. Ông Nguyễn Thế Thắng, Chủ tịch UBND xã biên giới Bát Mọt, cho biết: “Cùng với việc khẩn trương chỉ đạo nhà thầu huy động phương tiện máy móc, nhân lực tập trung xây dựng khu tái định cư thôn Chiềng, xã đã tổ chức tuyên truyền, vận động các hộ gia đình thuộc diện sẵn sàng di dời đến nơi ở mới xây dựng nhà cửa, cũng như chuẩn bị phương án giúp đỡ các hộ dân sớm ổn định cuộc sống trên nơi ở mới”.

Khu tái định cư thôn Chiềng được UBND tỉnh đầu tư theo hình thức khẩn cấp với nguồn vốn 9,5 tỷ đồng, phục vụ di dời khẩn cấp 23 hộ dân sinh sống ở khu vực có nguy cơ cao thiên tai đến nơi an toàn. Hiện tại, chủ đầu tư đã hoàn thành công tác khảo sát, thiết kế và hoàn thiện thủ tục, hồ sơ có liên quan. Còn trên công trường, nhà thầu cơ bản hoàn thành việc đào đắp tạo mặt bằng, đang thi công đường vào khu tái định cư, với tổng khối lượng dự án đạt khoảng 80% khối lượng công trình. Theo dự tính của UBND xã Bát Mọt, dự kiến trong tháng 7 tới, công trình sẽ được hoàn thành, sẵn sàng đón người dân đến xây dựng nhà cửa, ổn định cuộc sống.

Tại bản biên giới Xa Mang, sau khi hoàn thành giải phóng mặt bằng, tháng 4/2026, chủ đầu tư là UBND xã Sơn Điện đã tổ chức khởi công xây dựng khu tái định cư. Theo quyết định được duyệt, khu tái định cư Xa Mang được đầu tư xây dựng trên đồi với diện tích 4,5ha để dời toàn bộ 34 hộ dân với 170 nhân khẩu đến nơi an toàn. Vị trí này vừa đảm bảo an toàn, lại không cách quá xa nơi ở cũ, cũng như khu canh tác của bà con nơi đây. Tổng mức đầu tư của dự án là 19,99 tỷ đồng, từ vốn ngân sách tỉnh.

Mặc dù chủ đầu tư và nhà thầu đã và đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo chất lượng công trình, song do khối lượng đất đá đào đắp là rất lớn, trong khi khu vực thi công cách xa Quốc lộ 217, đường giao thông nhỏ hẹp qua nhiều ngầm tràn, lắm đèo nhiều dốc, xe trọng tải lớn không thể vào ra, cộng với điều kiện thời tiết hay mưa lớn đột ngột, nên công tác thi công gặp nhiều khó khăn. Chỉ riêng việc đào đắp đất đá, khi trời mưa xuống, nhà thầu không thể triển khai công việc, phải chờ nhiều ngày sau khi mặt đất khô ráo. Vậy nên, đến nay, nhà thầu mới chỉ hoàn thành việc bóc lớp đất phong hóa, bước đầu tạo mặt bằng khu tái định cư.

Ông Phạm Văn Tình, Chủ tịch UBND xã Sơn Điện, cho biết: "Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, với tiến độ khẩn trương, nghiêm túc, chủ đầu tư đang yêu cầu nhà thầu tập trung cao nhất nguồn lực để hoàn thành dự án vào đầu tháng 8/2026. Cùng với đó, xã đã chủ động phương án để di dời các hộ dân ở bản Xa Mang đến nơi ở mới an toàn, ổn định cuộc sống".

Ông Đỗ Văn Học, Trưởng Phòng Kinh tế hợp tác và Bố trí dân cư thuộc Chi cục Phát triển nông thôn Thanh Hóa, cho biết: "Cả 4 dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư tập trung này vẫn chưa đảm bảo tiến độ theo yêu cầu. Bởi mục tiêu của các dự án nhằm phục vụ di dời khẩn cấp các hộ dân bị ảnh hưởng do mưa bão năm 2025 gây ra. Trong khi đó, mùa mưa bão năm nay đã đến".

Nguyên nhân của tình trạng này được xác định chủ yếu là do chủ đầu tư gặp khó khăn trong việc tìm mặt bằng vừa đảm bảo yếu tố an toàn, vừa không cách quá xa khu dân cư hiện tại để đảm bảo thuận lợi sinh kế. Trong khi hầu hết các vị trí thi công đều cách xa đường giao thông, khó khăn trong việc vận chuyển nguyên vật liệu, khối lượng đất đá phải đào đắp lớn. Chưa kể, thời gian thi công chịu ảnh hưởng của giá dầu tăng đột biến, khiến nhiều chủ mỏ chỉ khai thác cầm chừng, dẫn đến việc nguyên vật liệu tăng giá và khan hiếm...

Điều đáng nói là 2 trong số 4 dự án này lại đang gặp vướng mắc về thủ tục pháp lý. Cụ thể là dự án khu tái định cư tập trung Na Sọt, và khu tái định cư Na Quan, thôn Na Nghịu, xã Yên Nhân đang phải tạm dừng do phải thực hiện các bước trình tự, thủ tục để chuyển mục đích sử dụng đất rừng tự nhiên. Theo Chi cục Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), hiện tại chủ đầu tư là UBND xã Yên Nhân đã nộp hồ sơ chuyển đổi đất rừng. Sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt, các dự án trên mới được tiếp tục triển khai thi công. Trong khi đó, mùa mưa bão năm 2026 đã đến. Các khu vực dân cư thuộc diện di dời của cả 4 dự án khu tái định cư này đã được UBND tỉnh công bố tình huống khẩn cấp thiên tai năm 2025.