GDP tăng kỷ lục và bài toán vĩ mô nửa cuối năm

6 tháng đầu năm, động lực chủ yếu vẫn đến từ sự phục hồi của công nghiệp chế biến, chế tạo, đầu tư, tiêu dùng, dịch vụ và xuất khẩu. Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Sự phục hồi đồng bộ từ các động lực tăng trưởng

Theo số liệu từ Cục Thống kê, tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý II/2026 ước tăng 8,39% so với cùng kỳ năm trước, kéo tốc độ tăng trưởng chung của 6 tháng đầu năm chạm mốc 8,18%. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới vẫn đầy bất ổn và rủi ro địa chính trị bủa vây, sự bứt phá này không đến từ một vài yếu tố đơn lẻ, mà là sự phục hồi đồng bộ của nền kinh tế.

Đánh giá về kết quả này, TS. Đặng Xuân Thanh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - khẳng định: Kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm ghi nhận kết quả rất đáng khích lệ. Nền kinh tế ghi nhận nhiều điểm sáng như chỉ số PMI duy trì trên 50 điểm suốt 12 tháng, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng 27,1%. Đây là những tín hiệu tích cực, cho thấy năng lực sản xuất và xuất khẩu của nền kinh tế.

Những "gam màu trầm" và thách thức cân đối nội lực

Dù đạt kết quả khả quan, song nền kinh tế vẫn đang phải đối mặt với nhiều rủi ro và những điểm nghẽn chưa được khơi thông triệt để. TS. Đặng Xuân Thanh lưu ý thêm: Chính khi các chỉ số tăng trưởng đang thuận lợi, yêu cầu đặt ra lại càng rõ ràng hơn: làm thế nào để duy trì đà tăng trưởng cao trong 6 tháng cuối năm mà vẫn đảm bảo ổn định vĩ mô, không tạo sức ép quá mức lên hệ thống tài chính và không làm suy giảm nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Đi sâu phân tích, TS. Nguyễn Đình Chúc - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới - đã chỉ rõ bất cập. Đầu tiên là tình trạng đảo chiều sang nhập siêu lên tới 16,65 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm. Dù 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất, nhưng ông Chúc cảnh báo việc này “đang tạo áp lực lớn lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối (hiện chỉ tương đương 2 tháng nhập khẩu”. Khối FDI vẫn chi phối tới gần 80% giá trị xuất khẩu, cho thấy nền kinh tế phụ thuộc lớn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, tỷ lệ dư nợ tín dụng trên huy động (LDR) đã lên tới 115%, vượt ngưỡng an toàn khuyến nghị. Việc nới lỏng room tín dụng hay nâng trần vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40% có thể giải quyết thanh khoản trước mắt nhưng lại tiềm ẩn rủi ro lệch pha kỳ hạn và che giấu nợ xấu. Đồng thời, sự lệch pha khi tổng tiết kiệm lớn hơn đầu tư (chủ yếu nhờ thặng dư khu vực FDI, trong khi khối nội thâm hụt) là nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất khó giảm.

Kích hoạt đồng bộ giải pháp, tạo đà bứt phá cuối năm

Để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 2 con số cho cả năm, áp lực 6 tháng cuối năm là cực kỳ thách thức khi GDP quý III phải tăng 11,16%, quý IV phải tăng 12,09%.

Riêng đối với chính sách tài khóa, TS. Nguyễn Đình Chúc cho rằng, chính sách phải làm rõ dư địa và giới hạn của chính sách tài khóa mở rộng, gắn với hiệu quả giải ngân đầu tư công và các dự án hạ tầng chiến lược. Mục tiêu lớn nhất của giai đoạn tới là trả lời được câu hỏi: làm sao vừa mở rộng dư địa tài khóa cho các dự án hạ tầng chiến lược vừa giữ được lộ trình bền vững của nợ công và thâm hụt ngân sách.

Điều đó cho thấy chính sách tài khóa trong 6 tháng cuối năm phải được nhìn từ hai phía: mở rộng có trọng tâm và thực thi có hiệu quả. Mở rộng tài khóa là cần thiết để hỗ trợ tăng trưởng, nhất là trong bối cảnh tín dụng đã chịu sức ép lớn và thị trường vốn phi ngân hàng còn mỏng. Nhưng mở rộng tài khóa phải đi cùng kỷ luật ngân sách, kiểm soát thâm hụt, giữ vững lộ trình bền vững của nợ công và nâng cao hiệu quả từng đồng vốn đầu tư công.

PGS,TS. Vũ Sỹ Cường (Học viện Tài chính) phân tích, dòng vốn công đang gặp thách thức lớn từ chất lượng lập dự toán, tiến độ giải ngân, cho đến cơ chế phân cấp Trung ương - địa phương. Ông Cường kiến nghị cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ bộ máy, thể chế và thay đổi căn bản cách tư duy điều hành: Chỉ khi nào việc đánh giá kết quả dựa trên hiệu quả thực tiễn thay vì con số giải ngân đơn thuần, dòng vốn nhà nước mới thực sự trở thành vốn mồi dẫn dắt nền kinh tế.

Ông Cường cũng nhấn mạnh thách thức lớn trong việc phân bổ vốn cho khoa học - công nghệ, bởi một mô hình tăng trưởng bền vững bắt buộc phải dựa trên việc chuyển hóa vốn thành năng suất lao động và năng lực công nghệ nội sinh, thay vì tiếp tục mở rộng theo chiều rộng.

Trước những đòi hỏi bức thiết từ thực tế, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Chính phủ thực hiện phân giao nhiệm vụ cụ thể và chi tiết đến từng địa phương. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, ngành, địa phương về kết quả giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Các chuyên gia cũng cho rằng, hệ thống giải pháp tổng thể cần được kích hoạt đồng bộ. Cụ thể là tiếp tục cải thiện thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động sản xuất - kinh doanh; khơi thông dòng vốn toàn xã hội và kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt tại các dự án quy mô lớn hoặc còn tồn đọng kéo dài. Ở phía tổng cầu, các biện pháp kích cầu tiêu dùng nội địa, thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ và thu hút làn sóng đầu tư mới chất lượng cao đang được đẩy mạnh nhằm đón đầu các động lực tăng trưởng mới.

Nhiệm vụ cốt lõi hiện nay là hành động quyết liệt và hiệu quả. Trong đó, các chính sách tiền tệ và tài khóa cần được phối hợp nhịp nhàng, linh hoạt để vừa kiểm soát tốt lạm phát, vừa tạo dư địa xung lực thúc đẩy kinh tế bứt phá mạnh mẽ trong nửa cuối năm. Thứ trưởng Bộ Tài chính Bộ Tài chính khẳng định, cơ quan này sẽ tiếp tục tiếp tục rà soát, tham mưu cấp có thẩm quyền cập nhật, điều chỉnh kịch bản (trong trường hợp cần thiết) để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026./.