Gen Z châu Á 'đổi gió', đón năm mới khác lạ

Viện dưỡng lão thanh niên trở thành xu hướng trong một bộ phận giới trẻ Trung Quốc, Malaysia. Ảnh: Guanye Youth Retirement Village.

“Viện dưỡng lão” hay “nhà điều dưỡng” thường gắn liền với người già và bệnh nhân cần chăm sóc dài hạn. Tuy nhiên, sau đại dịch Covid-19, một loại hình mới - được gọi là “viện dưỡng lão cho thanh niên” - đã xuất hiện ở Trung Quốc và gần đây nhất là Malaysia.

Thuật ngữ này dịch theo nghĩa đen từ tiếng Trung, “qing nian yang lao yuan” (viện dưỡng lão/hưu trí cho thanh niên) và “qing nian liao yang yuan” (cơ sở phục hồi sức khỏe cho thanh niên). Mặc dù dán nhãn “hưu trí”, những cơ sở này giống nghỉ dưỡng và trung tâm chăm sóc sức khỏe hơn.

“Viện dưỡng lão cho thanh niên” cung cấp chỗ ở ngắn hạn từ vài tuần đến vài tháng với giá cả phải chăng cho người trẻ từ 20-45 tuổi. Cơ sở thường nằm ở ngoại ô hoặc nông thôn, tổ chức hoạt động cộng đồng như thiền định, vẽ tranh, làm nông và ăn uống tập thể. Khách hàng có cơ hội sống chậm và tránh xa nhịp sống hối hả hiện đại.

Tại Trung Quốc, “viện dưỡng lão cho thanh niên” ban đầu được thành lập vào cuối năm 2022 tại Giang Môn (Quảng Đông) và Tây Song Bản Nạp (Vân Nam) trước khi lan rộng ra các địa điểm khác. Đến cuối năm 2024, đã có hơn 2.000 cơ sở trên khắp 20 tỉnh thành Trung Quốc. Trên ứng dụng RedNote, hashtag “qing nian yang lao yuan” thu hút gần 10 triệu lượt xem.

Vào tháng 12/2025, cơ sở đầu tiên tại Malaysia khai trương ở Gopeng, Perak. Người sáng lập là một thanh niên 25 tuổi có gia đình điều hành một viện dưỡng lão. Cư dân mạng Malaysia phản ứng trái chiều trước thông tin này. Có người chỉ trích giới trẻ hiện nay “quá nhạy cảm”, trong khi số khác bày tỏ cảm thông trước tâm lý căng thẳng, mệt mỏi, quá tải và kiệt sức người trẻ phải đối mặt.

Sống chậm giữa nhịp hối hả

Koh Sin Yee - phó giáo sư tại Viện Nghiên cứu châu Á, Đại học Brunei Darussalam - nhận định có một số nguyên nhân chung dẫn tới xu hướng này tại Trung Quốc và Malaysia.

Đầu tiên, theo xu hướng nghỉ việc thầm lặng, giới trẻ toàn cầu dần từ bỏ niềm tin rằng công việc định nghĩa thành công cá nhân. Thay vào đó, họ ưu tiên cân bằng giữa công việc và cuộc sống. GenZ (sinh năm 1997-2021) coi trọng công việc có ý nghĩa và sự linh hoạt, trong khi Gen Millennials (sinh năm 1981-1996) yêu thích tự kinh doanh và các loại hình công việc mới. Nghỉ phép dài hạn và tạm dừng sự nghiệp được coi là điều bình thường và được ưu tiên để duy trì sức khỏe cá nhân.

Thứ 2, làm việc tự do, làm việc từ xa hay lối sống du mục số trở nên ngày càng phổ biến. Một “viện dưỡng lão cho thanh niên” ở Trung Quốc báo cáo khoảng 30% khách hàng là những người làm việc từ xa. Giá thuê phải chăng và lối sống cộng đồng hấp dẫn nhóm người này.

Thứ 3, các nền tảng mạng xã hội góp phần quảng bá và thúc đẩy “dự án thương mại” đáp ứng nhu cầu về lối sống và tâm lý của người trẻ.

Riêng tại Trung Quốc, những cơ sở này xuất hiện trong bối cảnh tình trạng thất nghiệp gia tăng ở thanh niên và cuộc sống đô thị cạnh tranh gay gắt, vốn tồi tệ hơn sau đại dịch Covid-19. Giới trẻ Trung Quốc dường như vỡ mộng về nền kinh tế, dẫn tới cảm giác chán nản và thụt lùi, thua kém. Do đó, họ có xu hướng “nằm thẳng” và “mặc kệ đời”. Các “viện dưỡng lão cho thanh niên” cho phép giới trẻ Trung Quốc nghỉ ngơi và vỗ về về mặt tâm lý.

Một số người có những trải nghiệm đáng nhớ trong thời gian lưu trú. Ảnh: Guanye Youth Retirement Village.

Ren Binglin - 25 tuổi, nhiếp ảnh gia tự do sống tại Trung Quốc - từng dành gần hai tháng tại “viện dưỡng lão cho thanh niên” tên Guanye ở tỉnh Hà Bắc. Một phòng ở đây có giá 3.600 NDT (khoảng 500 USD)/tháng, gồm cả ăn uống. Các phòng có tầm nhìn ra núi, cửa sổ sát trần, giường lớn, tủ lạnh, phòng tắm, TV.

Hầu hết người ở Guanye trong độ tuổi 20-30, có vài người ở độ tuổi 40 và 50. Họ chọn tới Guanye để nghỉ ngơi một thời gian trước khi quay lại làm việc.

“Hầu hết người tôi trò chuyện cùng đều gặp khó khăn trong cuộc sống, sự nghiệp, tình cảm hoặc gia đình. Tôi gặp một luật sư, anh ấy kể mình mệt mỏi vì luôn bận rộn và thường xuyên hầu tòa”, Binglin chia sẻ.

Guanye thường tổ chức các hoạt động như hái hồng hoặc hạt dẻ, đi bộ đường dài hoặc tập thiền vào buổi sáng. Vào mùa hè, các khách hàng đi bơi, xem phim. Thỉnh thoảng, họ ra sông, nhặt củi để nhóm lửa, rồi uống rượu và trò chuyện.

“Nơi đây giúp mọi người nạp lại năng lượng. Ở thành phố, chi phí sinh hoạt cao, và một số người không hài lòng với công việc của mình. Tôi khó thiết lập mối quan hệ sâu sắc với mọi người. Cứ như thể chúng ta sống vì người khác và đeo một chiếc mặt nạ vậy. Những vị khách từng làm ở thành phố cũng nói tinh thần họ thoải mái hơn khi được sống giữa thiên nhiên”, Binglin kể.

Thị trường ngách tiềm năng

Tại Malaysia, cơ sở đầu tiên tại Gopeng trước đó thông báo sẽ mở đặt phòng trước đến tháng 3. Tuy nhiên, gần đây họ tuyên bố tạm ngừng hoạt động cho đến khi có thông báo mới.

“Mặc dù không thể kết luận ngay lập tức, thực tế cho thấy động lực và quy mô nhu cầu cho các cơ sở này ở Malaysia không thể so sánh trực tiếp với Trung Quốc. Ở Malaysia, cơ sở này có lẽ gần giống với kỳ nghỉ ngắn hạn, trong khi ở Trung Quốc gắn với cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống ở thanh niên”, ông Koh Sin Yee nói.

Các "viện dưỡng lão cho thanh niên" thường tổ chức những hoạt động tập thể và gần gũi với thiên nhiên. Ảnh: China Daily.

Dù vậy, việc đơn vị vận hành tại Malaysia quảng bá cơ sở của mình theo hướng này trên mạng xã hội cho thấy họ đang trực tiếp mô phỏng hiện tượng tại Trung Quốc. Các mạng xã hội Trung Quốc khá phổ biến tại Malaysia. Ví dụ, với hơn 2,5 triệu người dùng, Malaysia hiện là thị trường lớn thứ hai của RedNote bên ngoài Trung Quốc đại lục và đảo Đài Loan.

Tại Trung Quốc, chuyên gia cho rằng mô hình kinh doanh này có thể thiếu tính bền vững.

“Để ngành công nghiệp mới nổi này duy trì lâu dài, người đứng đầu cần chú trọng vào công tác quản trị và ban hành các quy định quản lý phù hợp. Các vấn đề như cấp phép chuyên môn, tiêu chuẩn vận hành và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng rất quan trọng, nhất là khi mô hình này phụ thuộc quá nhiều vào quảng cáo không kiểm soát trên mạng xã hội. Nếu có giám sát điều tiết, ngành công nghiệp mới này có thể tạo ra một thị trường ngách tiềm năng, giao thoa giữa du lịch, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và phúc lợi xã hội cho giới trẻ”, ông Koh Sin Yee kết luận.

Trí Ân