Vì sao nhiều người thông minh khó làm giàu?

Người thông minh đôi khi tính toán quá nhiều nên dễ gặp rắc rối khi đầu tư. Ảnh: Phương Lâm.

Trong nhiều thập kỷ, doanh nhân Charlie Munger đã dành thời gian để quan sát và tìm hiểu vì sao trí thông minh và sự giàu có không tự động song hành với nhau. Với tư cách là đối tác kinh doanh lâu năm của tỷ phú Warren Buffett, ông Munger chứng kiến những người cực kỳ thông minh lặp đi lặp lại các sai lầm tài chính giống nhau.

Theo ông, IQ cao chưa bao giờ là bảo chứng cho thành công tài chính. Thứ cản trở nhiều người giỏi kiếm tiền lại nằm ở tâm lý, cảm xúc và hành vi. Từ trải nghiệm đầu tư thực tế, ông Munger chỉ ra những “cạm bẫy” khiến người thông minh thường xuyên mắc sai lầm khi làm giàu.

1. Tính khí lấn át lý trí

Theo ông Munger, nhiều người IQ rất cao nhưng lại là những người có tính khí rất tệ. Ông lấy ví dụ khi thị trường giảm, người thông minh hoảng loạn như bất kỳ ai khác. Và khi giá tăng vọt, họ trở nên tham lam. Trí thông minh giúp họ có nhiều cách hợp lý hóa các quyết định cảm tính hơn, nhưng hành vi cốt lõi thì vẫn vậy.

2. Phức tạp hóa mọi vấn đề

Doanh nhân Munger nhận xét rằng nhiều người tính toán quá nhiều và suy nghĩ quá ít. Đặc biệt, người thông minh yêu thích sự phức tạp. Họ bị thu hút bởi các chiến lược tinh vi, những khoản đầu tư kỳ lạ và các kế hoạch cầu kỳ. Họ cho rằng vì mình có thể hiểu những điều phức tạp, nên những điều phức tạp phải tốt hơn.

Trên thực tế, những con đường đáng tin cậy nhất để xây dựng sự giàu có lại rất đơn giản. Ông Munger nhận thấy người thông minh thường tự thuyết phục mình từ bỏ những cách thức đơn giản vì sự đơn giản khiến họ cảm thấy “không xứng tầm”.

Doanh nhân Mỹ Charlie Munger là đối tác lâu năm của tỷ phú Warren Buffett. Ảnh: Reuters.

3. Chạy theo đám đông

Ông Munger từng cảnh báo rằng việc bắt chước đám đông có thể là một sai lầm. Bạn thường nghĩ rằng người thông minh sẽ suy nghĩ độc lập, nhưng thực tế quá trình giáo dục khiến họ quen với việc đồng thuận với số đông.

Sự rèn luyện này khiến họ ngại đi ngược lại số đông. Họ làm theo quan điểm tài chính thông thường, đầu tư vào những gì mọi người đang mua và né tránh lựa chọn có thể khiến mình trông khác biệt. Kết quả là hiệu suất trung bình, đúng như điều Munger đã cảnh báo.

4. Bám chặt vào kết luận ban đầu

Ông Munger so sánh tâm trí con người với một quả trứng. Cụ thể, khi một ý tưởng đã lọt vào, nó sẽ khép lại để ngăn những ý tưởng khác xâm nhập. Người thông minh là một trong những nạn nhân của thiên kiến này. Khi bạn quen với việc mình đúng, bạn có thể sẽ ngừng đặt câu hỏi về những phán đoán ban đầu.

Trong tài chính, nhiều người thông minh thường hình thành một quan điểm về cổ phiếu hoặc xu hướng thị trường, sau đó lọc mọi thông tin mới qua lăng kính đó. Họ phớt lờ những cảnh báo và tiếp tục “tất tay” vào những quyết định sai lầm vì việc thay đổi quan điểm khiến họ cảm thấy như thừa nhận thất bại.

5. Thiếu kỷ luật

Ông Charlie Munger từng nêu rằng sự giàu có không đến từ một ý tưởng xuất chúng hay một thương vụ may mắn, mà được hình thành qua quá trình tích lũy bền bỉ, bao gồm duy trì thói quen tốt, đưa ra quyết định đúng đắn và không ngừng học hỏi.

Tuy nhiên, nhiều người thông minh lại tin rằng họ có thể rút ngắn con đường này. Thay vì kiên trì với những bước đi nhỏ nhưng ổn định, họ tìm kiếm ý tưởng lớn có thể giúp làm giàu nhanh chóng. Trong khi đó, triết lý đầu tư của ông Munger nhấn mạnh việc cải thiện từng bước, tránh sai lầm và duy trì kỷ luật lâu dài, thay vì trông chờ vào một bước ngoặt mang tính đột phá.

Nhìn chung, doanh nhân Munger nhấn mạnh rằng trí thông minh có thể là một trong những trở ngại lớn nhất trên con đường xây dựng sự giàu có. Họ dễ rơi vào tình trạng suy nghĩ quá nhiều, quá tự tin và tin rằng chỉ cần trí tuệ là đủ để trở nên giàu có.

Trong khi đó, phẩm chất thực sự tạo dựng sự giàu có là sự kiên nhẫn, khiêm tốn, kiểm soát cảm xúc và kỷ luật. Ông khẳng định con đường dẫn đến thành công tài chính không nằm ở việc trở thành người thông minh nhất, mà là người giữ được sự tỉnh táo và kỷ luật lâu nhất.

Tú Anh