Ghi nhận từ hoạt động khai thác mỏ khoáng sản ở Tống Sơn

Hoạt động khai thác, vận chuyển đá trên địa bàn xã Tống Sơn.

Áp lực từ khai trường đến đường vận chuyển

Từ ngày 1/7/2025, xã Tống Sơn được thành lập trên cơ sở sắp xếp thị trấn Hà Lĩnh và các xã Hà Tiến, Hà Tân, Hà Sơn. Chính quyền xã mới tiếp nhận khu vực khai thác, chế biến khoáng sản tập trung với 26 mỏ của 24 đơn vị, tổng diện tích 122,037ha.

Khu vực Hà Tân cũ có 15 mỏ; Hà Sơn có 7 mỏ; Hà Lĩnh có 3 mỏ và Hà Tiến có 1 mỏ. Các mỏ gồm 14 mỏ đá vôi, 7 mỏ đá spilit, 1 mỏ đá bazan, 1 mỏ đất sét làm gạch tuynel, 1 mỏ đất và 2 mỏ đất làm vật liệu san lấp. Nhiều mỏ nằm xa trung tâm hành chính, tại khu vực đồi núi, gây trở ngại cho việc tiếp cận và kiểm tra. Mỗi mỏ có ranh giới, công suất, thiết kế khai thác và yêu cầu bảo vệ môi trường riêng. Cán bộ phụ trách phải theo dõi hiện trạng khai trường, mốc giới, thủ tục đất đai, tuyến vận chuyển và các công trình xử lý môi trường.

Hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản cung cấp vật liệu xây dựng, tạo việc làm và nguồn thu. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư máy móc, hồ lắng, hệ thống thu gom nước thải; phun nước giảm bụi, trồng cây xanh, sửa chữa đường giao thông và hỗ trợ công trình phúc lợi. Dù vậy, vi phạm vẫn phát sinh. Năm 2025, cơ quan chức năng xử phạt 8 tổ chức với tổng số tiền hơn 830 triệu đồng và một cá nhân khai thác trái phép hơn 2,2 tỷ đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, UBND xã xử phạt thêm một đơn vị hơn 27,4 triệu đồng. Các vi phạm chủ yếu gồm khai thác ngoài ranh giới, thực hiện sai thiết kế mỏ, quản lý mốc giới lỏng lẻo, áp dụng thiếu biện pháp bảo vệ môi trường và sử dụng diện tích ngoài khu đất đã thuê...

Áp lực từ hoạt động khoáng sản còn xuất hiện trên các tuyến vận chuyển. Từ khu vực các mỏ thuộc xã Hà Tân cũ, nhiều phương tiện chở đá đi qua cầu Nam Thôn, theo tuyến liên xã sang thôn Đông Trung, xã Hoạt Giang rồi kết nối với Quốc lộ 1A. Mật độ xe tải lớn tác động đến mặt đường, an toàn giao thông và môi trường sống của người dân. Cuối năm 2025, người dân thôn Đông Trung phản ánh các đoàn xe chở khoáng sản gây bụi, ảnh hưởng đến sinh hoạt. Chính quyền địa phương đã yêu cầu doanh nghiệp che chắn phương tiện, chở đúng tải trọng, giảm tốc độ, phun nước và quét dọn mặt đường. Một số đơn vị phối hợp tu sửa giao thông, mở đường vận chuyển riêng tại khu vực mỏ tập trung để giảm lượng xe qua khu dân cư.

Trách nhiệm cần đi cùng công cụ quản lý

Ông Lê Nguyên Vương, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Tống Sơn, cho biết: Khối lượng công việc trong lĩnh vực khoáng sản tăng mạnh sau khi xã mới đi vào hoạt động. Phòng Kinh tế phải theo dõi nhiều lĩnh vực, trong khi cán bộ phụ trách khoáng sản còn mỏng và chủ yếu kiêm nhiệm.

Cấp xã có điều kiện bám sát địa bàn, tiếp nhận phản ánh và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Cán bộ địa phương có thể kiểm tra phương tiện ra vào mỏ, ghi nhận bụi, đất đá rơi vãi, theo dõi việc sử dụng đất, mốc giới và lập biên bản hiện trạng. Tuy nhiên, việc xác định ranh giới, độ sâu, khối lượng khai thác và mức độ tuân thủ thiết kế mỏ cần thiết bị đo đạc cùng đội ngũ chuyên môn. Với các mỏ đá vôi có địa hình cao, taluy phức tạp, cơ quan chuyên ngành phải xác định tọa độ, cao độ, hiện trạng khai trường và khối lượng đã khai thác để làm căn cứ xử lý.

Sự chênh lệch giữa khả năng phát hiện tại chỗ và năng lực xác định vi phạm đang tạo sức ép cho cán bộ cơ sở. Chính quyền xã trực tiếp bảo vệ tài nguyên trên địa bàn, còn các nội dung chuyên sâu cần sự hỗ trợ của cơ quan cấp tỉnh. Trong quá trình chờ đo đạc, hiện trạng khai trường có thể tiếp tục thay đổi, ảnh hưởng đến việc thu thập chứng cứ. Vì vậy, trạm cân và camera tại các mỏ cần được vận hành ổn định, kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý để đối chiếu số lượt xe, khối lượng vận chuyển và sản lượng kê khai, qua đó hỗ trợ phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm.

UBND xã Tống Sơn đã xây dựng kế hoạch bảo vệ khoáng sản, phân công Phòng Kinh tế, Công an xã và các lực lượng liên quan phối hợp kiểm tra; đồng thời công khai đầu mối để người dân phản ánh dấu hiệu vi phạm trong khai thác, vận chuyển và tập kết khoáng sản. Đối với 26 mỏ đang hoạt động, xã tập trung kiểm tra việc chấp hành quy định về đất đai, môi trường, an toàn lao động, vật liệu nổ và vận chuyển; yêu cầu doanh nghiệp bảo vệ mốc giới, duy trì công trình xử lý môi trường, giảm bụi, thu gom nước thải và khắc phục các tồn tại đã được chỉ ra.

Cùng với các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền, UBND xã đề nghị cơ quan chuyên ngành cấp tỉnh kiểm tra trữ lượng đã khai thác và còn lại, đo đạc hiện trạng trước khi cấp phép, đánh giá năng lực doanh nghiệp và hỗ trợ xử lý dấu hiệu vi phạm. Việc thẩm định thiết kế mỏ cũng cần bám sát địa hình thực tế, tạo cơ sở để doanh nghiệp tổ chức khai thác đúng trình tự, bảo đảm an toàn.

Với 26 mỏ trên địa bàn, hiệu quả quản lý tại xã Tống Sơn phụ thuộc vào sự phân công rõ trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành. Chính quyền xã cần bám sát từng khu vực; doanh nghiệp phải khai thác đúng giấy phép, bảo vệ môi trường, hạ tầng và đời sống người dân; cơ quan chuyên ngành cấp tỉnh cần hỗ trợ đo đạc, xác định trữ lượng và chia sẻ dữ liệu phục vụ giám sát.

Khi trách nhiệm đi cùng nhân lực và công cụ chuyên môn, hoạt động khai thác sẽ được kiểm soát chặt từ khai trường đến tuyến vận chuyển, qua đó giảm bụi, tiếng ồn, bảo vệ hạ tầng và sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả, đúng pháp luật.