Giá dầu tăng sốc, ngư dân Đông Nam Á chật vật bám biển

Ngư dân sửa chữa lưới sau một chuyến đi biển ở tỉnh Samut Sakhon, trung tâm chế biến và đánh bắt hải sản chính của Thái Lan. Ảnh: Bloomberg

Suốt 2 tháng qua, ngư dân Thái Lan Bunyut Chaosamut phải neo tàu nằm bờ tại một cảng cách Bangkok khoảng một giờ lái xe về phía nam. Chiến sự ở Trung Đông khiến giá dầu tăng mạnh khiến mỗi chuyến ra khơi trở nên quá đắt đỏ. Nhưng giờ đây, việc để tàu tiếp tục nằm bờ còn tốn kém hơn.

Bunyut hiện phải nuôi và trả lương cho 10 thuyền viên gồm sáu lao động Myanmar và 4 người Thái. Đó là chưa kể phí bảo dưỡng và chi phí neo đậu tàu tại bến cảng thương mại. Vì vậy, ông buộc phải quay lại biển khơi.

Con tàu của ông rời bến lúc hoàng hôn và trở về lúc bình minh, chở đầy cá trích, cá mòi và cá thu đánh bắt từ Vịnh Thái Lan. Thế nhưng, tiền nhiên liệu hiện chiếm hơn một nửa tổng chi phí mỗi chuyến đi biển trong khi giá bán hải sản gần như không thể tăng theo.

“Tôi không thể tiếp tục để tàu nằm bờ nữa. Tôi làm nghề này 40 năm rồi mà mọi thứ ngày càng tệ hơn. Chúng tôi là dân chài, đâu thể bỏ nghề để đi trồng lúa hay cao su”, Bunyut chia sẻ.

Bunyut không phải trường hợp cá biệt. Khắp Đông Nam Á, ngư dân đang chật vật vì tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng do eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài. Chi phí vận chuyển, điện lạnh và thức ăn thủy sản đều leo thang, gây áp lực lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Novel Sharma, chuyên gia phân tích thủy sản của ngân hàng Rabobank tại Hà Lan, nhận định chiến sự Iran tác động tới ngành thủy sản do chi phí năng lượng, vận tải và chuỗi cung ứng tăng mạnh.

Theo ông, ngành đánh bắt hải sản tự nhiên đặc biệt dễ tổn thương vì ngay cả trong điều kiện bình thường, nhiên liệu đã chiếm khoảng 15-30% chi phí đánh bắt.

Nuôi trồng thủy sản cũng không ngoại lệ, đặc biệt là ngành tôm ở Đông Nam Á, nơi các trang trại phụ thuộc lớn vào hệ thống sục khí chạy bằng diesel.

Ngư dân Đông Nam Á vốn đã chịu áp lực từ các chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Giờ đây, họ tiếp tục đối mặt với biến đổi khí hậu làm nước biển ấm lên, mưa thất thường khiến sản lượng đánh bắt giảm mạnh. Tình trạng đánh bắt quá mức kéo dài hàng chục năm cũng khiến nguồn cá ngày càng cạn kiệt.

Chính phủ các nước trong khu vực đã phải đưa ra nhiều biện pháp hỗ trợ như giảm thuế nhập khẩu nhiên liệu, trợ giá và áp trần giá dầu. Tuy nhiên, trong một khu vực vốn phụ thuộc nặng vào trợ cấp năng lượng, khả năng chịu đựng của ngân sách nhà nước cũng có giới hạn.

Brian Eyler, Giám đốc chương trình Đông Nam Á tại Trung tâm Stimson ở Washington, nhận xét rằng nhiều chính phủ trong khu vực chưa thực sự quan tâm đến sinh kế của ngư dân khai thác tự nhiên.

Ngành ngư nghiệp chỉ đóng góp tỷ trọng nhỏ trong GDP của nhiều nước Đông Nam Á, khoảng 1% tại Philippines và 2,5% tại Indonesia. Thế nhưng, đối với hàng triệu người dân sống ven biển, đây vẫn là nguồn sống cốt lõi.

Theo nhà nghiên cứu Elyssa Kaur Ludher từ Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, hiện có khoảng 7-10 triệu người mưu sinh trực tiếp bằng nghề đánh bắt cá trên biển và sông ngòi ở Đông Nam Á. Nếu tính thêm những người làm nghề chế biến thủy sản, đóng tàu hay dịch vụ liên quan, con số lên tới hàng chục triệu người.

Không chỉ là nguồn thực phẩm, hải sản còn gắn chặt với bản sắc văn hóa và các câu chuyện chủ quyền quốc gia trong khu vực.

Roland Rajah, nhà kinh tế của Viện Lowy (Úc) cho rằng các chính phủ Đông Nam Á có thể phải tiếp tục tăng giá nhiên liệu trong thời gian tới. Bài toán hiện nay là làm sao vừa kiểm soát gánh nặng ngân sách, vừa duy trì hoạt động kinh tế và hạn chế bất ổn xã hội.

Hệ sinh thái thủy sản trải dài từ ngư dân, trang trại nuôi, thương lái, tài xế vận tải, nhà bán lẻ, nhà máy chế biến đến siêu thị, nhà hàng và ngành du lịch. Câu hỏi lớn nhất lúc này là ai sẽ phải gánh phần thiệt hại lớn nhất và chi phí cuối cùng sẽ bị đẩy sang người tiêu dùng đến mức nào.

Theo Bloomberg