Giá dầu trước nguy cơ bứt khỏi mọi kịch bản quen thuộc

Bơm xăng cho các phương tiện tại trạm xăng ở Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, ngày 19/3, giá dầu Brent chuẩn tham chiếu toàn cầu đã tiến sát mốc 120 USD/thùng và kể từ ngày 13/3 đến nay chưa từng giảm xuống dưới 100 USD. Đến ngày 18/3, một cuộc không kích của Israel nhằm vào mỏ khí South Pars của Iran, kéo theo các đòn đáp trả của Tehran vào cơ sở dầu khí tại Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã tiếp tục đẩy giá dầu tăng lên trên 108 USD/thùng.

Giới phân tích nhìn chung đồng thuận rằng giá dầu vẫn còn dư địa tăng mạnh nếu Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu trong thời bình, tiếp tục bị phong tỏa trong những tuần tới. Điểm gây tranh cãi chủ yếu là mức tăng sẽ lớn đến đâu.

Bà Vandana Hari, nhà sáng lập hãng phân tích Vanda Insights, nhận định: “Các loại dầu chuẩn Trung Đông như Oman và Dubai đã vượt mốc 150 USD, nên ngưỡng 200 USD không còn xa, dù điều này chưa xảy ra với Brent hay WTI”. Theo bà, diễn biến giá dầu “gần như phụ thuộc hoàn toàn” vào thời gian phong tỏa eo biển Hormuz.

Ngay từ đầu xung đột, Iran tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải này và cảnh báo tấn công bất kỳ tàu nào tìm cách đi qua, khiến lưu lượng vận tải gần như tê liệt. Tổng thống Mỹ Donald Trump đến nay vẫn chưa thu hút được sự ủng hộ quốc tế cho kế hoạch lập đoàn tàu hộ tống nhằm khôi phục lưu thông, trong khi nhiều quốc gia phải tìm cách đàm phán riêng với Tehran để đảm bảo an toàn hàng hải.

Những ngày gần đây, chỉ một số ít tàu - chủ yếu mang cờ Ấn Độ, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc - được phép đi qua.

Dù nhiều quốc gia cam kết xuất kho 400 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế, lượng này vẫn không đủ bù đắp sự gián đoạn vận chuyển qua tuyến đường chiến lược. Theo ước tính của Trung tâm nghiên cứu OCBC Group có trụ sở tại Singapore, thị trường toàn cầu vẫn thiếu hụt khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày, ngay cả khi đã tính đến nguồn dự trữ.

Các nhà phân tích của Wood Mackenzie tuần trước nhận định giá dầu Brent có thể sớm chạm 150 USD và mức 200 USD “không phải là điều không thể xảy ra” trong năm 2026. Phía Iran cũng nhắc đến kịch bản này, khi một phát ngôn viên quân sự cảnh báo thế giới nên chuẩn bị cho cú tăng giá như vậy.

Ông Chad Norville, Chủ tịch ấn phẩm năng lượng Rigzone, cho rằng dự trữ chiến lược và nguồn cung thay thế có thể giúp ổn định giá nếu thị trường tin rằng cung sẽ đáp ứng cầu. Tuy nhiên, nếu dòng chảy qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng trong thời gian dài, giá dầu hoàn toàn có thể vượt xa 100 USD, thậm chí tiến gần 200 USD.

Ông cũng lưu ý rằng trong nhiều khía cạnh, điều kiện hiện nay có thể dẫn tới biến động mạnh hơn cả thời Chiến tranh vùng Vịnh, do tỷ trọng nguồn cung toàn cầu đang đối mặt rủi ro lớn hơn, trong khi mất cân đối cung - cầu ngày càng rõ rệt.

Một nhà máy lọc dầu tại Iran. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Giá dầu ở mức 150 USD/thùng hoặc cao hơn sẽ gây sức ép lớn lên kinh tế toàn cầu. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, cứ mỗi khi giá dầu tăng 10% và duy trì trong một năm, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,4 điểm phần trăm, trong khi tăng trưởng kinh tế giảm 0,15 điểm phần trăm.

Mức cao nhất trong lịch sử của dầu Brent là 147,5 USD/thùng, ghi nhận vào đỉnh điểm cuộc Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Nếu quy đổi theo giá hiện tại, mức đỉnh này tương đương khoảng 224 USD/thùng.

Ông Adi Imsirovic, chuyên gia năng lượng tại Đại học Oxford, nhận định giá dầu 200 USD/thùng sẽ là “phanh hãm lớn” đối với kinh tế thế giới, đồng thời nhấn mạnh kịch bản này “hoàn toàn có thể xảy ra”. Theo ông, tác động sẽ lan rộng tới lạm phát, tăng trưởng, việc làm và thậm chí gây thiếu hụt không chỉ nhiên liệu mà còn cả các vật liệu như phân bón, nhựa.

Tuy vậy, một số ý kiến khác tỏ ra thận trọng hơn. Bà Sasha Foss, chuyên gia thị trường năng lượng tại Marex (London), cho rằng kịch bản dầu Brent đạt 200 USD là “khá phi thực tế”. Bà dẫn chứng việc nhiều quốc gia như Mỹ, Canada, Argentina, Brazil và Guyana đang gia tăng sản lượng, cùng với các tuyến cung thay thế như đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, là những yếu tố tích cực.

“Chúng ta đã thấy sau xung đột Nga - Ukraine rằng giá cao sẽ tự điều chỉnh thông qua việc kích thích sản xuất”, bà nói và nhấn mạnh nguồn cung từ các khu vực khác đã tăng đáng kể.

Dù vậy, ngoài yếu tố Hormuz, diễn biến giá dầu còn chịu tác động từ quy luật cung - cầu. Khi giá tăng vượt một ngưỡng nhất định, người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm chi tiêu - hiện tượng được gọi là “triệt tiêu nhu cầu”.

Dù nhu cầu về dầu mỏ ít co giãn hơn so với nhiều hàng hóa khác do khó thay thế, giá vẫn sẽ hạ nhiệt sau khi vượt qua một mức nhất định.

Ông Bob McNally, Chủ tịch của Rapidan Energy Group, nhận định: “Không ai biết chính xác ngưỡng đó là bao nhiêu, nhưng có thể cao hơn mức đỉnh danh nghĩa 147 USD/thùng trước đây”.

Theo Giáo sư kinh tế Gregor Semieniuk tại Đại học Massachusetts Amherst, mức tăng của giá dầu sẽ phụ thuộc vào tốc độ giằng co giữa hai xu hướng trái chiều: người mua chấp nhận trả giá cao để giành nguồn cung khan hiếm, và người mua rút khỏi thị trường khi giá vượt ngưỡng chịu đựng.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc