Iran trước viễn cảnh người Kurd tham chiến và Mỹ đổ bộ

Những tín hiệu quân sự gần đây cho thấy Washington chưa loại trừ khả năng triển khai lực lượng trên bộ tới Iran, trong khi một số ý kiến cũng đặt ra kịch bản các lực lượng người Kurd tham chiến. Hai yếu tố này đang làm dấy lên nhiều dự báo về diễn biến mới của xung đột, cũng như những hệ quả có thể lan rộng trong khu vực Trung Đông.

Khả năng Mỹ đổ bộ

Nhiều cơ quan truyền thông Mỹ như The New York Times, Wall Street Journal,... tuần trước đều đưa tin rằng Lầu Năm Góc đã triển khai khoảng 2.500 lính thủy đánh bộ cùng một tàu tấn công đổ bộ tới Trung Đông. Theo đài TRT, đây sẽ là đợt điều động lực lượng trên bộ lớn nhất kể từ khi cuộc chiến Mỹ/Israel với Iran bùng phát vài tuần trước.

Lính thủy đánh bộ Mỹ đổ bộ trong cuộc diễn tập tấn công bằng xuồng nhỏ tại Nhật ngày 26-2. Ảnh: Thủy quân lục chiến Mỹ

Trong bài viết trên trang National Interest, tay bút chuyên về quốc phòng Stavros Atlamazoglou cho rằng diễn biến điều thủy quân lục chiến củng cố thêm khả năng Mỹ triển khai bộ binh tới bờ biển Iran, khu vực kiểm soát phần phía bắc của eo biển Hormuz.

Một chiến dịch đổ bộ đường biển với sự hỗ trợ của ưu thế áp đảo về không quân và hỏa lực hải quân có thể giúp kiểm soát bờ biển Iran. Tuy nhiên, việc triển khai quân sâu vào lãnh thổ Iran có khả năng sẽ cần lực lượng lớn hơn nhiều so với 2.500 lính thủy đánh bộ đề cập bên trên.

Một mục tiêu có khả năng cao hơn đối với lực lượng lính thủy đánh bộ này có thể là đảo Kharg. Hòn đảo này cách bờ biển Iran khoảng 26 km và đóng vai trò là trung tâm bốc xếp dầu xuất khẩu của Tehran, với khoảng 90% lượng dầu của Iran được vận chuyển qua Kharg.

Song, chia sẻ với đài TRT, Giáo sư Ata Atun tại ĐH Girne American (CH Cyprus) nhận định rằng bất chấp các tín hiệu leo thang, việc triển khai bộ binh tại Iran sẽ “cực kỳ khó khăn và gần như không thể khi xét từ góc độ quân sự, địa lý và chính trị”.

“Có vẻ không khả thi để quân đội Mỹ đối phó lực lượng vũ trang Iran, rồi sau đó kiểm soát Cộng hòa Hồi giáo thông qua các chiến dịch kết hợp không quân và bộ binh. Nếu lực lượng Mỹ đặt chân lên lãnh thổ Iran - một quốc gia có địa hình chủ yếu là núi non, họ chỉ có thể đạt được thành công ở một số khu vực ven biển nơi mật độ dân cư tương đối thấp” - ông Atun nói.

Các nhà phân tích cho rằng một cuộc đổ bộ vào Iran, quốc gia có diện tích lớn gấp bốn lần Iraq và địa hình chủ yếu là núi non, là điều không thực tế và cũng không thực sự được cân nhắc. Vì vậy, kịch bản có khả năng hơn là một chiến dịch ngắn hạn, được nhắm mục tiêu chính xác, tập trung vào việc tìm kiếm và kiểm soát các vật liệu hạt nhân của Iran.

Theo các nhà phân tích, nếu quân đội Mỹ thực sự đặt chân lên Iran, các mục tiêu có thể là Cơ sở hạt nhân Natanz, Fordow, và Isfahan - vốn đều là các cơ sở từng bị Mỹ ném bom vào tháng 6 năm ngoái.

Lực lượng Kurd sẽ tham chiến?

Chia sẻ với hãng tin Reuters hồi tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng sẽ “tuyệt vời” nếu các lực lượng người Kurd gốc Iran đang đóng trú tại Iraq tiến hành tấn công nhằm vào chính quyền hiện nay ở Tehran.

Nhận định về khả năng người Kurd tham chiến, bà Hanna Voß - chuyên gia Trung Đông tại viện nghiên cứu Friedrich Ebert (Lebanon) - cho rằng các cuộc thảo luận về chiến binh Kurd Iran cần được nhìn chủ yếu trong bối cảnh tình hình quân sự hiện nay, hãng DW đưa tin.

Theo bà Voß, các bên liên quan đã nhận ra rằng mục tiêu của họ không thể đạt được chỉ bằng các cuộc tấn công từ trên không, điều này làm dấy lên câu hỏi kinh điển về lực lượng “bộ binh trên mặt đất”. Giới quan sát cho rằng một viễn cảnh có thể xảy ra là các nhóm Kurd có thể trở thành lực lượng trên bộ trên thực tế, tiến vào Iran với sự hỗ trợ của các cuộc không kích từ Mỹ/Israel.

Các chiến binh người Kurd đứng gác ở miền bắc Iraq. Ảnh minh họa: Hana Noori/UPI

Hai trong số các lực lượng lớn nhất, đảng Vì một cuộc sống tự do ở khu vực người Kurd (PJAK) và đảng Dân chủ Kurdistan thuộc Iran (KDP-I), đã khẳng định lực lượng của họ sẵn sàng chiến đấu và không loại trừ khả năng can thiệp trong tương lai. Ở một khía cạnh nào đó, người Kurd đã bị cuốn vào cuộc xung đột, khi mà trụ sở và căn cứ quân sự của các lực lượng Kurd tại Iraq đều bị Iran không kích tuần trước.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng hiện các lực lượng Kurd đang hết sức thận trọng trong việc có quyết định tham chiến hay không.

Theo tạp chí Prospect, để hình dung cách người Kurd có thể hành động trong tương lai tại Iran, nhiều nhà quan sát nhìn vào PJAK. Với mạng lưới đường hầm dọc dãy núi biên giới Iran-Iraq và ảnh hưởng chính trị ngày càng tăng từ khi thành lập năm 2004, PJAK được xem là nhóm vũ trang người Kurd sẵn sàng chiến đấu nhất tại Iran.

PJAK cho biết họ theo đuổi “con đường thứ ba”, không chọn về phe Mỹ hoặc Iran. “Chúng tôi không thể đứng về phía người Mỹ hay người Iran. Mục tiêu của chúng tôi khác… đó là đảm bảo quyền tự quyết cho người Kurd và các dân tộc khác” - chỉ huy PJAK Mazloum Haftan nói với tờ The New Region.

Theo giới quan sát, các lực lượng người Kurd sẽ không đứng ngoài hoàn toàn, và nhiều khả năng sẽ tiếp tục chờ đợi thời cơ. Và hiện tại, họ vẫn sẽ giữ khoảng cách, cố tránh bị kéo vào cuộc xung đột hiện nay.

Ông Marc Champion - cây bút kỳ cựu chuyên về châu Âu, Nga và Trung Đông của hãng tin Bloomberg - nhận định rằng viễn cảnh người Kurd tham chiến ở Iran có thể dẫn tới một “cuộc chiến vĩnh viễn", trong đó lưu ý về kịch bản bất ổn kéo dài tương tự như trường hợp Iraq, Libya và Syria trước đây.

“Một Iran suy yếu có thể giúp loại bỏ mối đe dọa trong nhiều thập niên đối với Israel. Tuy nhiên, nếu Iran rơi vào hỗn loạn, điều đó có thể gây bất ổn cho chính người Iran, cho các nước láng giềng ở Trung Á, Nam Á, Iraq, các quốc gia vùng Vịnh và cả thị trường năng lượng toàn cầu. Và điều đó cũng không hẳn có lợi cho Mỹ” - tay bút Bloomberg nhận định.

DƯƠNG KHANG