'Giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá thấp bằng mọi cách'

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP Hải Phòng)

Chiều 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các đại biểu đã thảo luận dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Góp ý về nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của các cơ chế giá mới, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng, cần có cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cũng cần được xem xét thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện.

Cần làm rõ chi phí nào được đưa vào giá điện

Theo dự thảo, giá hợp đồng mua bán điện được hình thành trên nguyên tắc bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Dự thảo đồng thời mở rộng cơ sở áp dụng các thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với các loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng định hướng này có cơ sở, bởi nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý sẽ khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện.

Tuy nhiên, bà đặt vấn đề về việc xác định chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả.

"Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu. Nếu một khoản đầu tư thiếu hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy được công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng", nữ đại biểu đoàn TP Hải Phòng nói.

Đại biểu Việt Nga đề nghị tiếp tục rà soát để thể hiện rõ hơn trong luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro hợp lý giữa các chủ thể.

Theo bà, khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ các khoản chi không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; đồng thời làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.

Điều 50 của dự thảo đề cập lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cùng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, các định hướng này có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện. Tuy nhiên, tác động của chính sách sẽ không giống nhau đối với mọi hộ gia đình.

Có những hộ có thể chủ động chuyển thời gian sử dụng điện, nhưng cũng có những hộ không có khả năng này do điều kiện làm việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh.

Vì vậy, bà đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt. Hồ sơ cần cho thấy, theo một số kịch bản cụ thể, hóa đơn điện của các nhóm hộ và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp có thể thay đổi như thế nào.

Khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng để người sử dụng điện kiểm tra số liệu và hóa đơn, thông tin đầy đủ trước khi áp dụng, cũng như có phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng.

Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đánh giá rõ nhóm nào chịu tác động tăng chi phí và giải pháp an sinh phù hợp.

"Giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện", đại biểu Việt Nga nêu quan điểm.

Theo bà, cần một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý.

Đề nghị làm rõ cơ chế hỗ trợ

Đại biểu Đặng Bích Ngọc (tỉnh Phú Thọ) ủng hộ các chính sách phát triển điện lực nhằm đáp ứng đủ điện cho phát triển kinh tế - xã hội, trên cơ sở có giá bán điện hợp lý và tạo sự cạnh tranh.

Đại biểu Đặng Bích Ngọc (tỉnh Phú Thọ) phát biểu. Nguồn: mediaquochoi

Tuy nhiên, bà cho rằng các chính sách của Nhà nước trong dự thảo còn chung chung, như quy định "có cơ chế", nên khó thực hiện.

Theo bà, dự thảo chưa làm rõ cơ chế để huy động các nguồn điện, cũng chưa xác định cụ thể nhà đầu tư được hưởng cơ chế gì, điều kiện hưởng, cơ quan thực hiện và cách xử lý rủi ro.

"Mỗi nội dung điều khoản nên có quy định đối tượng áp dụng, hình thức hỗ trợ, điều kiện, cơ chế chuyển tiếp. Có như vậy các quy định khi ban hành sẽ dễ thực hiện, đảm bảo đúng mục tiêu của việc sửa đổi luật, giúp cho các chính sách của Nhà nước thực sự đi vào cuộc sống", đại biểu Đặng Bích Ngọc nói.

Về dự án, công trình điện lực cấp bách, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ tiêu chí xác định dự án cấp bách, điều kiện lựa chọn và trách nhiệm kiểm soát để thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước.

Đại biểu Tô Ái Vang (TP Cần Thơ) cho rằng cơ chế giá mua bán điện trực tiếp và thị trường buôn bán điện cạnh tranh đã có bước tiến, nhưng việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn là điểm nghẽn.

Bà đề nghị nghiên cứu bổ sung vào dự luật việc giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù, cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách linh hoạt và cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào vào giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã ký kết.

Bà Tô Ái Vang cũng đề nghị bổ sung quy định rõ lộ trình chuyển đổi Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia ra khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam để trở thành một công ty nhà nước độc lập trực thuộc Bộ Công Thương.

Bộ Công Thương sẽ xây dựng lộ trình

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài giải trình tại phiên họp. Nguồn: mediaquochoi

Giải trình về việc áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, Chính phủ sẽ ban hành lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện bình quân để ít ảnh hưởng nhất đến sinh hoạt của người dân.

Về xóa bỏ bù chéo giá điện và bảo đảm cân đối tài chính cho EVN, ông Trương Thanh Hoài cho biết vấn đề này liên quan trực tiếp đến cơ chế giá và cân đối vĩ mô. Theo ông, việc bảo đảm giá điện phản ánh đúng chi phí hợp lệ phải đồng thời gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân.

Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng ý kiến các đại biểu, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật để trình Quốc hội.