Gia đình Việt trước những thách thức mới: Phụ nữ được kỳ vọng trở thành trung tâm của sự thay đổi

Trung tâm thảo luận số 4 đã diễn ra phiên thảo luận với chủ đề "Vun đắp giá trị gia đình Việt Nam tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc", dưới sự chủ trì của bà Nguyễn Thị Thu Hiền (bên phải), Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam và bà Khúc Thị Hoa Phượng, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam. Ảnh: Minh Trang

Sáng 17/6, trong khuôn khổ phiên làm việc thứ nhất của Đại hội Đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, Trung tâm thảo luận số 4 đã diễn ra phiên thảo luận với chủ đề "Vun đắp giá trị gia đình Việt Nam tiến bộ, văn minh, ấm no, hạnh phúc", dưới sự chủ trì của bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam và bà Khúc Thị Hoa Phượng, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam.

Gia đình từ lâu được xem là nền tảng của xã hội, nơi hình thành nhân cách, gìn giữ các giá trị văn hóa và nuôi dưỡng những công dân tương lai. Tuy nhiên, trước những biến động mạnh mẽ của đời sống hiện đại, gia đình Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức mới như sự thay đổi trong cấu trúc gia đình, tác động của môi trường số, mức sinh giảm và quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng.

Quang cảnh phiên thảo luận

Từ "5 không, 3 sạch" đến xây dựng gia đình an toàn trong thời đại số

Theo bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), những năm qua, Hội LHPN Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình thiết thực hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc và bảo vệ quyền, lợi ích của phụ nữ, trẻ em.

Các mô hình như "Gia đình 5 không, 3 sạch", "Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng", câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc đã góp phần giảm thiểu bạo lực gia đình, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy bình đẳng giới. Tuy nhiên, tỷ lệ ly hôn gia tăng, bạo lực gia đình vẫn diễn biến phức tạp, trong khi mạng xã hội và môi trường số đang tác động ngày càng sâu sắc đến đời sống gia đình.

Quang cảnh phiên thảo luận

Một trong những định hướng đáng chú ý được bà Hương đề cập là nâng cấp hệ giá trị gia đình từ "5 không, 3 sạch" lên "5 không, 3 sạch, 3 an". 3 tiêu chí "an" gồm: an toàn, an tâm và an sinh. Trong đó, an toàn hướng đến môi trường không có bạo lực, xâm hại phụ nữ và trẻ em; an tâm là xây dựng không gian sống, học tập và môi trường số thân thiện; còn an sinh tập trung vào các dịch vụ chăm sóc trẻ em, người cao tuổi và hỗ trợ các nhóm dễ bị tổn thương.

Bảo vệ phụ nữ, trẻ em từ sớm thay vì xử lý khi sự việc đã xảy ra

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là việc xây dựng cơ chế bảo vệ phụ nữ và trẻ em theo hướng chủ động. Thay vì chỉ xử lý khi vụ việc đã xảy ra, các đại biểu cho rằng cần hình thành quy trình phòng ngừa, phát hiện và can thiệp sớm đối với các nguy cơ bạo lực, xâm hại.

Nhiều ý kiến đề xuất mở rộng mô hình "Nhà an toàn cho phụ nữ và trẻ em", tăng cường các điểm hỗ trợ tại cộng đồng, đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ Hội trong tư vấn pháp lý, tâm lý và hỗ trợ khẩn cấp.

Quang cảnh phiên thảo luận

Theo các đại biểu, gia đình không chỉ là nơi chung sống mà còn là môi trường giáo dục đầu tiên của mỗi con người. Vì vậy, việc gìn giữ các giá trị truyền thống như lòng hiếu thảo, sự nhân ái, trách nhiệm và yêu thương cần được thực hiện song song với việc trang bị kỹ năng sống trong thời đại số.

Trao quyền cho phụ nữ dân tộc thiểu số để thu hẹp khoảng cách phát triển

Các đại biểu cũng nhấn mạnh chuyển đổi số là một trong những đột phá quan trọng của công tác Hội trong thời gian tới. Mục tiêu không chỉ là ứng dụng công nghệ trong hoạt động tổ chức mà còn giúp phụ nữ làm chủ kỹ năng số, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, khởi nghiệp trên nền tảng số và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Theo các đại biểu, khi phụ nữ có năng lực số và quyền năng kinh tế, họ sẽ có điều kiện tốt hơn để chăm lo cho gia đình, đồng thời nâng cao vị thế của mình trong xã hội.

Nếu chuyển đổi số là thách thức chung của mọi gia đình thì tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, câu chuyện còn gắn với những khoảng cách phát triển kéo dài nhiều năm.

Bà Nông Thị Hà, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cho biết phụ nữ dân tộc thiểu số ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa và tham gia hệ thống chính trị. Tuy nhiên, phía sau những kết quả tích cực vẫn còn nhiều khó khăn về học vấn, việc làm, thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội.

Bà Nông Thị Hà, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo, tham luận

Tỷ lệ phụ nữ dân tộc thiểu số không biết đọc, biết viết vẫn cao hơn nam giới. Nhiều người chủ yếu làm công việc gia đình không được trả lương, trong khi các vấn đề như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, bất bình đẳng giới và bạo lực gia đình vẫn tồn tại ở nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Không ít phụ nữ mang thai chưa được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; tình trạng sinh con tại nhà và không khám thai định kỳ vẫn diễn ra ở một số cộng đồng dân tộc thiểu số, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Theo các đại biểu, trong giai đoạn phát triển mới, phụ nữ dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà cần trở thành chủ thể của quá trình phát triển. Điều đó đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn cho giáo dục, xóa mù chữ, đào tạo nghề, kỹ năng số và hỗ trợ sinh kế.

Các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ khởi nghiệp, phát triển kinh tế xanh và thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho phụ nữ vùng dân tộc thiểu số, giúp họ tham gia sâu hơn vào nền kinh tế hiện đại nhưng vẫn giữ gìn được bản sắc văn hóa truyền thống.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là những thách thức dân số đang tác động trực tiếp đến gia đình Việt Nam. Bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cho biết mức sinh đang giảm xuống dưới mức thay thế, trong khi xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con và già hóa dân số ngày càng rõ nét. Những biến đổi này không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu dân số mà còn tác động trực tiếp đến chức năng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trong mỗi gia đình.

Các đại biểu cho rằng cần tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác dân số, chăm sóc sức khỏe phụ nữ và trẻ em, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và phát triển các dịch vụ xã hội đáp ứng nhu cầu của gia đình hiện đại.

Kết thúc phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đánh giá các ý kiến đều thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, đóng góp nhiều giải pháp thiết thực cho công tác gia đình và hỗ trợ phụ nữ.

Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền kết luận phiên thảo luận

Theo Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, các đại biểu đã tập trung phân tích những kết quả nổi bật trong công tác hỗ trợ phụ nữ xây dựng gia đình thời gian qua, đồng thời chỉ ra những vấn đề đặt ra đối với gia đình Việt Nam hiện nay. Nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò của giáo dục làm cha mẹ, bảo vệ trẻ em từ gia đình và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ phụ nữ xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững.

Từ các góc nhìn khác nhau, các ý kiến tại Trung tâm thảo luận số 4 đều gặp nhau ở một điểm chung: đầu tư cho phụ nữ chính là đầu tư cho gia đình và tương lai đất nước. Khi phụ nữ được trao cơ hội học tập, tiếp cận công nghệ, phát triển kinh tế và tham gia quản lý xã hội, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy bình đẳng giới, gìn giữ các giá trị văn hóa và xây dựng những gia đình hạnh phúc trong giai đoạn phát triển mới.