Gia Lai: Đánh thức nguồn lực văn hóa từ di sản đại ngàn

Đưa di sản từ không gian buôn làng đến đời sống đương đại

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trong đó, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, xây dựng hệ sinh thái văn hóa, gắn kết văn hóa với du lịch và kinh tế được đặt ra như những yêu cầu quan trọng nhằm khơi dậy sức mạnh văn hóa trong giai đoạn phát triển mới.

Những thanh âm cồng chiêng, điệu xoang uyển chuyển cùng sắc màu thổ cẩm đã tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc giữa lòng phố núi.

Tinh thần đó đang được lan tỏa tại Gia Lai qua Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026. Những ngày này, tiếng cồng, tiếng chiêng ngân vang giữa phố núi Pleiku, hòa cùng những điệu xoang uyển chuyển, sắc màu thổ cẩm và sự hội tụ của hàng nghìn nghệ nhân đến từ nhiều tỉnh, thành phố. Không chỉ tôn vinh di sản văn hóa đặc sắc của Tây Nguyên, Festival còn mở ra không gian kết nối di sản với du lịch, quảng bá bản sắc địa phương và khơi dậy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong khuôn khổ Festival, chương trình lễ hội đường phố diễn ra chiều 6/11 tại phường Pleiku đã trở thành điểm nhấn thu hút đông đảo người dân và du khách. Với sự tham gia của 39 đoàn nghệ nhân, gồm 1.455 nghệ nhân đến từ Gia Lai và nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, những thanh âm cồng chiêng, điệu xoang uyển chuyển cùng sắc màu thổ cẩm đã tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc giữa lòng phố núi.

Từ những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ, nhịp chiêng trầm hùng đến những bước xoang uyển chuyển, mỗi đoàn nghệ nhân mang đến phố núi một sắc thái văn hóa riêng. Các nghệ nhân đến từ Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Huế, Đồng Nai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Đà Nẵng… cùng hội tụ, tạo nên cuộc gặp gỡ văn hóa giàu bản sắc.

Dọc các tuyến đường, đông đảo người dân và du khách hào hứng theo dõi, ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng. Không gian lễ hội không còn bó hẹp trong buôn làng hay những sân khấu biểu diễn, mà hiện diện giữa đời sống đô thị, trở thành điểm kết nối giữa nghệ nhân, cộng đồng và công chúng.

Đáng chú ý, trong dòng người tham gia lễ hội, bên cạnh những nghệ nhân lớn tuổi đã dành nhiều năm gắn bó với cồng chiêng, còn có đông đảo thanh thiếu niên hào hứng hòa mình vào từng nhịp chiêng, điệu múa. Sự hiện diện của các thế hệ cho thấy văn hóa truyền thống không phải là những giá trị chỉ thuộc về quá khứ, mà vẫn có khả năng tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Gia Lai sở hữu hệ thống di sản phong phú, từ Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, các lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian đến những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số.

Với chủ đề “Gia Lai: Chạm nhịp cồng chiêng - Chạm hồn Tây Nguyên”, Festival năm 2026 diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11 tại phường Pleiku, xã Biển Hồ và một số địa phương lân cận. Sự kiện được tổ chức với quy mô quốc gia, kết nối Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên với mùa hoa dã quỳ, cảnh quan núi lửa Chư Đang Ya cùng các hoạt động trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và du lịch.

Điểm đáng chú ý của Festival không chỉ nằm ở quy mô tổ chức hay số lượng nghệ nhân tham gia, mà còn ở cách các giá trị văn hóa truyền thống được đưa đến gần hơn với công chúng. Từ trình diễn cồng chiêng, múa xoang, giới thiệu nhạc cụ dân tộc đến các không gian trưng bày sản phẩm địa phương, văn hóa được tái hiện sinh động, gắn với trải nghiệm thực tế của người dân và du khách.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Với Gia Lai, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi địa phương sở hữu hệ thống di sản phong phú, từ Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, các lễ hội truyền thống, nghệ thuật dân gian đến những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Bài toán đặt ra không chỉ là bảo tồn những gì đang có, mà còn phải tìm cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống, được cộng đồng thực hành, trao truyền và phát huy giá trị.

Biến bản sắc văn hóa thành nguồn lực phát triển

Một di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng gìn giữ và tiếp tục thực hành. Với văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, điều đó không chỉ thể hiện qua những lễ hội quy mô lớn, mà còn bắt đầu từ việc duy trì đội chiêng ở buôn làng, truyền dạy cho thế hệ trẻ, phát huy vai trò của nghệ nhân, già làng và người có uy tín trong cộng đồng.

Đây cũng là một trong những nội dung được Chương trình hành động số 12-CTr/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai chú trọng. Tỉnh xác định xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ cơ sở, phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng, nhà trường, già làng, người có uy tín và nghệ nhân trong bảo tồn, lan tỏa các giá trị truyền thống, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa.

Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Cùng với bảo tồn di sản, Gia Lai cũng hướng đến khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa để phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Thực tế, những sự kiện như Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya đang mở ra cơ hội kết nối di sản với các sản phẩm du lịch, ẩm thực, nông sản và sản phẩm đặc trưng địa phương.

Khi du khách đến Gia Lai không chỉ để ngắm hoa dã quỳ, khám phá cảnh quan núi lửa mà còn được hòa mình vào không gian cồng chiêng, thưởng thức ẩm thực truyền thống, tìm hiểu phong tục và đời sống của cộng đồng các dân tộc, giá trị văn hóa sẽ được mở rộng từ phương diện tinh thần sang giá trị kinh tế. Qua đó, người dân địa phương có thêm cơ hội tham gia các hoạt động du lịch, giới thiệu sản phẩm và cải thiện sinh kế.

Đánh giá về ý nghĩa của Nghị quyết số 80-NQ/TW đối với định hướng phát triển văn hóa của địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho rằng, Nghị quyết đã tạo động lực và cơ sở chính trị quan trọng để tỉnh hoạch định các chính sách, nhất là chính sách huy động nguồn lực cho bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, nếu trước đây tỉnh chủ yếu xây dựng các chính sách theo hướng đặc thù thì Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo nền tảng vững chắc hơn để hoạch định chính sách, bảo đảm các nguồn lực, bao gồm cả nguồn lực nhà nước và tư nhân, cùng tham gia bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa. Địa phương cũng tiếp cận văn hóa ở góc độ kinh tế, xem đây là một nguồn lực và động lực quan trọng cho phát triển.

Quan điểm này mở ra cách tiếp cận rộng hơn trong phát triển văn hóa tại Gia Lai. Bảo tồn di sản không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay cộng đồng nắm giữ di sản, mà cần sự chung tay của doanh nghiệp, tổ chức và toàn xã hội. Khi có cơ chế phù hợp để thu hút nguồn lực xã hội, các giá trị văn hóa sẽ có thêm điều kiện được gìn giữ, phục dựng, quảng bá và chuyển hóa thành những sản phẩm có giá trị.

Thời gian qua, Gia Lai đã tổ chức hơn 60 sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch gắn với Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026. Chuỗi hoạt động góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất hội tụ đại ngàn, biển xanh, di sản và những sắc màu văn hóa đặc trưng. Song song đó, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đang triển khai số hóa hồ sơ di tích, di sản văn hóa, hiện vật bảo tàng; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hoàn thiện Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. Tỉnh cũng tiếp tục xây dựng các đề án bảo tồn Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, phát huy nghệ thuật hát bội, bài chòi và các cơ chế phục vụ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa.

Những định hướng này mở ra cách tiếp cận mới trong bảo tồn di sản: kết hợp gìn giữ các giá trị nguyên bản với ứng dụng công nghệ, mở rộng khả năng tiếp cận và quảng bá đến công chúng trong nước, quốc tế.