Gia Lai gắn tăng trưởng kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trường

Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Gia Lai trong bối cảnh địa phương mở rộng không gian phát triển, đẩy mạnh thu hút đầu tư và gia tăng hoạt động sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực ngày càng lớn lên tài nguyên đất, nước, không khí và các hệ sinh thái tự nhiên.

Chủ động kiểm soát ô nhiễm, tạo nền tảng cho công nghiệp xanh

Thực tế, toàn tỉnh hiện có 36 cụm công nghiệp đang hoạt động nhưng chưa có hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung. Đây là khoảng trống đáng quan tâm trong hạ tầng bảo vệ môi trường, nhất là khi quy mô sản xuất tại các cụm công nghiệp tiếp tục được mở rộng.

Khu kinh tế Nhơn Hội, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai.

Theo đó, nước thải từ hoạt động chế biến, sản xuất nếu không được thu gom và xử lý đúng quy chuẩn có thể gây ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm, ảnh hưởng đến đất sản xuất nông nghiệp và sinh kế của cộng đồng dân cư lân cận. Đáng lo ngại, ô nhiễm nguồn nước không chỉ giới hạn trong phạm vi một cơ sở sản xuất mà còn có thể lan truyền theo hệ thống sông, suối, kênh mương, tác động đến nhiều khu vực và hoạt động kinh tế phụ thuộc vào tài nguyên nước.

Trong khi đó, chi phí khắc phục ô nhiễm thường lớn hơn nhiều so với chi phí đầu tư phòng ngừa. Khi nguồn nước đã suy giảm chất lượng, việc phục hồi không chỉ đòi hỏi nguồn kinh phí đáng kể mà còn cần thời gian dài, thậm chí khó khôi phục hoàn toàn hệ sinh thái ban đầu. Những tổn thất này cuối cùng có thể chuyển thành gánh nặng đối với ngân sách địa phương, doanh nghiệp và người dân.

Nhận diện yêu cầu đó, UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Kế hoạch số 410/KH-UBND ngày 15/10/2026, triển khai Nghị quyết số 208/NQ-CP ngày 4/8/2026 của Chính phủ và Chương trình hành động số 21-CTr/TU ngày 21/9/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Theo đó, một trong những mục tiêu trọng tâm được đặt ra đến năm 2030, nước thải tại 100% cụm công nghiệp phải được xử lý đạt quy chuẩn môi trường. Để thực hiện, tỉnh dự kiến bố trí ngân sách đầu tư hệ thống xử lý nước thải tại 28 cụm công nghiệp do UBND cấp xã làm chủ đầu tư, đồng thời huy động các nguồn lực xã hội hóa nhằm chia sẻ áp lực đầu tư với ngân sách nhà nước.

Đối với các cụm công nghiệp do doanh nghiệp đầu tư, tỉnh yêu cầu đôn đốc chủ đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung theo quy định. Những cụm công nghiệp thuộc trường hợp đặc thù không phải đầu tư hệ thống xử lý tập trung phải được giám sát chặt chẽ về công tác bảo vệ môi trường tại từng cơ sở sản xuất.

Theo báo cáo giám sát tháng 9/2026 của Sở Tài chính Gia Lai, riêng tháng 8/2026, các cụm công nghiệp trên địa bàn thu hút thêm 2 dự án đầu tư. Lũy kế đến thời điểm báo cáo, toàn tỉnh có 20 dự án với tổng vốn đăng ký 1.266 tỷ đồng, sử dụng 61 ha đất.

Theo đó, việc hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải được xem là một phần không thể tách rời trong quy hoạch và phát triển các cụm công nghiệp.

Theo báo cáo giám sát tháng 9/2026 của Sở Tài chính Gia Lai, riêng tháng 8/2026, các cụm công nghiệp trên địa bàn thu hút thêm 2 dự án đầu tư. Lũy kế đến thời điểm báo cáo, toàn tỉnh có 20 dự án với tổng vốn đăng ký 1.266 tỷ đồng, sử dụng 61 ha đất.

Những con số này cho thấy cụm công nghiệp đang góp phần mở rộng không gian sản xuất, thu hút nguồn vốn và tạo động lực phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, cùng với dòng vốn đầu tư là nhu cầu sử dụng nước, năng lượng, nguyên liệu và lượng chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất.

Qua đó, đầu tư hạ tầng môi trường, công suất các nhà máy xử lý nước thải cần được tính toán phù hợp với quy mô sản. Mạng lưới thu gom phải đồng bộ, bảo đảm toàn bộ nước thải được dẫn về xử lý, tránh tình trạng có nhà máy nhưng thiếu hệ thống kết nối hoặc công trình hoạt động dưới công suất.

Bên cạnh đó chi phí vận hành, bảo dưỡng, quan trắc và xử lý bùn thải cần được tính toán ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Nếu chỉ chú trọng xây dựng mà không bảo đảm nguồn lực vận hành thường xuyên, công trình có nguy cơ hoạt động kém hiệu quả, thậm chí trở thành hạ tầng hình thức.

Đối với các cụm công nghiệp hình thành mới, yêu cầu đầu tư đầy đủ hạ tầng bảo vệ môi trường trước khi đi vào hoạt động cần được thực hiện nghiêm túc. Đây là giải pháp quan trọng để không lặp lại những bất cập tại các cụm công nghiệp hiện hữu.

Quản lý chất thải đồng bộ, đưa mục tiêu môi trường vào thực tiễn

Cùng với đó, không chỉ tập trung vào nước thải công nghiệp, Kế hoạch số 410/KH-UBND còn đặt ra những mục tiêu cụ thể đối với công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt và nước thải đô thị.

Theo đó, đến năm 2030, Gia Lai phấn đấu thu gom, xử lý 95% chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực đô thị và 80% tại khu vực nông thôn. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt phải xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp được đặt mục tiêu giảm xuống dưới 30% tổng lượng chất thải được thu gom.

Dự án Nhà máy đốt rác phát điện Long Mỹ, tỉnh yêu cầu đôn đốc, hỗ trợ để công trình đi vào hoạt động trong quý II/2028.

Đáng chú ý, đối với Dự án Nhà máy đốt rác phát điện Long Mỹ, tỉnh yêu cầu đôn đốc, hỗ trợ để công trình đi vào hoạt động trong quý II/2028. Cùng với đó, các địa phương phải tập trung cải tạo, nâng cấp những bãi chôn lấp không hợp vệ sinh và xử lý các khu vực bị ô nhiễm do chất thải gây ra, góp phần giảm áp lực lên quỹ đất, hạn chế nguy cơ ô nhiễm nước ngầm, đất và không khí. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giảm lượng rác phải chôn lấp mà còn phải bảo đảm an toàn môi trường trong suốt quá trình vận hành.

Đối với nước thải sinh hoạt đô thị, Gia Lai định hướng đầu tư hệ thống thu gom, xử lý tập trung tại các đô thị Pleiku, Quy Nhơn mở rộng, An Khê, An Nhơn và Hoài Nhơn (cũ), thông qua nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và các nguồn vốn hợp pháp khác. Tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu thu gom, xử lý đạt quy chuẩn môi trường 50% lượng nước thải sinh hoạt tại các đô thị loại II.

Theo đó, những giải pháp này có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm tải lượng chất ô nhiễm ra môi trường tự nhiên, bảo vệ nguồn nước và nâng cao chất lượng môi trường sống. Đặc biệt, việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải đô thị còn góp phần bảo vệ các dòng sông, hồ và nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt trước nguy cơ suy giảm chất lượng.

Theo định hướng của tỉnh, doanh nghiệp được khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo, tái sử dụng nước, tái chế chất thải, tăng cường trao đổi nguyên liệu và phụ phẩm giữa các cơ sở sản xuất, từng bước hình thành các chuỗi cộng sinh công nghiệp.

Cùng với đó, sử dụng năng lượng tái tạo, đổi mới công nghệ và tiết kiệm nguyên liệu sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hạn chế phát thải. Đây cũng là những giải pháp góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và phát thải thấp.

Đặc biệt, định hướng ưu tiên thu hút các dự án có giá trị gia tăng cao, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, ứng dụng công nghệ hiện đại và phát thải thấp cho thấy Gia Lai đang từng bước thay đổi cách tiếp cận trong thu hút đầu tư.

Theo đó, để triển khai các nhiệm vụ, UBND tỉnh Gia Lai giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương tổ chức thực hiện; tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về bảo vệ môi trường.

UBND cấp xã có trách nhiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt, hoàn thiện hồ sơ pháp lý về môi trường và đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung đối với các cụm công nghiệp do địa phương quản lý.

Đặc biệt, cần bảo đảm công khai thông tin quan trắc, kiểm soát nghiêm hoạt động xả thải và xử lý trách nhiệm đối với những trường hợp vi phạm. Các công trình xử lý nước thải, chất thải chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành thường xuyên, đúng công suất và đáp ứng quy chuẩn môi trường.

Qua đó, khi hạ tầng môi trường được đầu tư đồng bộ, chất thải được kiểm soát từ nguồn, công nghệ sản xuất từng bước chuyển đổi theo hướng xanh và trách nhiệm bảo vệ môi trường được thực thi thực chất, Gia Lai sẽ có thêm nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đây chính là điều kiện để Gia Lai phát triển kinh tế bền vững, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và bảo đảm lợi ích lâu dài cho cộng đồng trong thời kỳ mới.