Gia Lai: Gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng của đồng bào Jrai

Người dân cùng uống rượu cần sau lễ cúng bến nước

Ngày 7.11, tại thôn Plei A Măng, Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) tổ chức phục dựng lễ cúng Yă Pôm và lễ cúng bến nước Tring Prin Ia. Hoạt động nhằm tái hiện những nét tín ngưỡng dân gian đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của đồng bào Jrai.

Trong đời sống tinh thần của người Jrai, bến nước không chỉ là nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt mà còn được xem là khởi nguồn sự sống, gắn bó với mỗi gia đình và cả cộng đồng. Dòng nước nuôi dưỡng con người, tưới tắm ruộng rẫy, vì vậy, việc bày tỏ lòng biết ơn đối với Thần Nước đã trở thành một nét sinh hoạt tín ngưỡng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Tại bến nước Tring Prin Ia, lễ vật dâng cúng gồm một con heo đen và một ghè rượu được chuẩn bị chu đáo. Thầy cúng Rah Lan Bĩ được chọn đại diện dân làng thực hiện các nghi thức, gửi lời thỉnh cầu đến thần linh.

Thầy cúng Rah Lan Bĩ thực hiện nghi thức cúng Yă Pôm tại cổng làng Plei A Măng

Trước khi dâng lễ bên mâm cúng, thầy cúng xuống khu vực bến nước, vừa khấn vừa đổ rượu và thịt xuống nước. Sau đó, ông dùng que tre đập lên mặt nước để mời thần linh về chứng giám và nhận lễ vật.

Khi nghi thức kết thúc, không khí bên bến nước trở nên rộn ràng, gần gũi. Mọi người cùng uống rượu cần chung vui, phụ nữ và trẻ em xuống sông lấy nước mang về. Qua phong tục này, người Jrai gửi gắm ước mong nguồn nước luôn dồi dào, mưa thuận gió hòa, cây trồng sinh trưởng tốt tươi, mọi nhà được ấm no, khỏe mạnh.

Nếu lễ cúng bến nước thể hiện lòng tri ân đối với nguồn sống của cộng đồng thì lễ cúng Yă Pôm lại gửi gắm ước vọng về sự bình yên, chở che cho buôn làng. Nghi lễ được tổ chức tại cổng làng Plei A Măng, với quan niệm vị thần Yă Pôm sẽ xua đuổi tà ma, dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe và cuộc sống an lành cho dân cư.

Thầy cúng Rah Lan Bĩ thực hiện các nghi thức cúng bến nước và dâng lễ vật lên thần linh

Trước giờ hành lễ, người dân chuẩn bị một con gà trống tơ, một ghè rượu, ba hình nộm Yă Pôm cùng chuỗi nghệ đen được thái thành từng lát mỏng rồi treo ngang cổng làng. Trong sự chứng kiến của đông đảo người dân, thầy cúng Rah Lan Bĩ đọc lời khấn, lần lượt đổ rượu và thịt gà xuống bãi đất phía trước. Tiếp đó, ông cầm một que tre dài đi quanh khu vực, vừa đi vừa đập mạnh xuống đất với ý nghĩa xua đuổi những điều dữ, ngăn chặn dịch bệnh xâm nhập vào làng.

Sau lời khấn nguyện, thầy cúng dùng bát đồng múc nước rót đầy ghè rượu rồi uống chén đầu tiên. Tiếp đến, già làng, khách mời và người dân lần lượt cùng thưởng thức rượu, thể hiện sự đồng lòng trong niềm tin gửi đến thần linh. Những chén rượu chuyền tay cũng mang theo lời chúc về sức khỏe, sự thuận hòa và bình an đến từng gia đình.

Chương trình phục dựng hai nghi lễ nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Thông qua việc tái hiện các phong tục truyền thống, xã Phú Thiện mong muốn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương, đồng thời đưa những nét đẹp ấy đến gần hơn với công chúng và du khách.

Khách mời và người dân cùng thưởng thức rượu sau lễ cúng Yă Pôm

Mỗi nghi lễ mang một ý nghĩa riêng nhưng đều bắt nguồn từ niềm tin và sự gắn bó của người Jrai với buôn làng, thiên nhiên. Từ ước vọng được thần linh chở che đến lòng biết ơn đối với nguồn nước nuôi dưỡng sự sống, những phong tục ấy thể hiện mối giao hòa giữa con người với đất trời.

Việc phục dựng các nghi lễ không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo cơ hội để bản sắc văn hóa Jrai tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay.