Gia Lai: Khơi nguồn sáng tạo trong học sinh

Nhiều ý tưởng từ thực tế

Với chủ đề “Ý tưởng nhỏ, giá trị lớn”, tại chung kết cuộc thi “Ươm mầm trí tuệ”, các đội không chỉ thuyết trình mà còn trực tiếp vận hành mô hình và trả lời câu hỏi phản biện từ Ban giám khảo.

Dự án đạt giải nhất “Tủ giao nhận hàng online công nghệ IoT theo hướng logistics” của nhóm học sinh Trường THCS Tam Quan (gồm Lê Quốc Việt, Huỳnh Gia Mẫn, Lê Thị Hà Giang (đều là học sinh lớp 9A1) và Nguyễn Phúc Khang (lớp 8A1)) nổi bật bởi xuất phát từ nhu cầu thực tế của việc giao nhận hàng online.

Từ thực tế người mua thường không có mặt khi nhận hàng, nhóm đã xây dựng tủ giao nhận thông minh tích hợp mã QR, cho phép shipper nhập mã, quét hàng và hệ thống tự động phân ngăn; người nhận chỉ cần nhập mật khẩu để lấy hàng. Mô hình gồm 4 ngăn, vận hành trên nền tảng Arduino, tích hợp các module và ứng dụng Android theo dõi trạng thái. Nhóm cũng định hướng phát triển thêm các tính năng như tích hợp robot giao nhận hoặc mở rộng thành hệ thống tủ công cộng...

Nhóm học sinh Trường THCS Tam Quan trình bày về “Tủ giao nhận hàng online công nghệ IoT theo hướng logistics”. Ảnh: D.L

Em Lê Quốc Việt cho biết: “Khó nhất là làm sao để các bộ phận hoạt động đồng bộ. Có thời điểm cửa tủ không mở, chúng em phải tháo ra làm lại nhiều lần. Qua từng lần như vậy, nhóm hiểu rõ hơn nguyên lý và tự tin hơn khi hoàn thiện sản phẩm”.

Nếu giải nhất tập trung vào giải quyết bài toán thực tiễn thì dự án đoạt giải nhì mang tên “Việt hóa phần mềm Mixly 2.0 hỗ trợ học sinh thực hiện dự án Arduino STEM” của nhóm học sinh đến từ Trường THCS Bồng Sơn (gồm Nguyễn Duy Nhật Minh, Đỗ Thiện Phong, Võ Ngọc Kiên, đều học lớp 8A10) lại “mở đường” cho việc học công nghệ.

Thay vì tạo sản phẩm mới, nhóm cải tiến phần mềm mã nguồn mở Mixly 2.0 bằng cách Việt hóa giao diện, khối lệnh và thông báo lỗi, đồng thời mở rộng thư viện, xử lý lỗi kỹ thuật. Sản phẩm đi kèm tài liệu hướng dẫn giúp học sinh dễ tiếp cận lập trình Arduino, tận dụng các dòng bo mạch phổ biến với chi phí thấp.

“Việt hóa phần mềm Mixly 2.0 hỗ trợ học sinh thực hiện dự án Arduino STEM” giúp việc nghiên cứu khoa học của học sinh dễ dàng hơn. Ảnh: D.L

Nhật Minh chia sẻ: “Lúc làm nhóm mới nhận ra, nếu chỉ dịch đơn thuần thì chưa đủ, vì người dùng vẫn có thể thao tác sai. Sau sự cố hỏng bo mạch khi thử nghiệm, chúng em đã tạo ra các khối lệnh tích hợp các cụm thiết bị và bộ tài liệu tiện ích hơn bản ban đầu. Hy vọng sản phẩm của nhóm sẽ được nhân rộng đến các bạn cấp THCS tại địa phương và có thể nhiều hơn nữa để lan tỏa niềm đam mê khoa học kỹ thuật trong thời đại số”.

Dự án đoạt giải nhì còn lại của cuộc thi là “Ngôi nhà thông minh” của nhóm Trường THCS Tam Quan (gồm Trần Duy Khoa (lớp 6A3) và Nguyễn Đào Kim Anh, Nguyễn Anh Kim Khánh (đều học lớp 8A1)) lại cho thấy một hướng tiếp cận khác: đưa công nghệ vào không gian sống.

Ý tưởng ban đầu xuất phát từ mong muốn xây dựng một ngôi nhà an toàn, tiết kiệm năng lượng của Duy Khoa cùng gia đình, sau đó được phát triển trong thời gian Khoa và các bạn sinh hoạt tại CLB STEM của trường (thành lập từ tháng 11-2025, với 28 thành viên sinh hoạt định kỳ 2 tháng/lần).

Mô hình hoàn thiện trong khoảng 2 tháng gần đây, tích hợp các cảm biến điều khiển thiết bị, cảnh báo cháy nổ, rò rỉ khí ga và kết hợp nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió.

“Ngôi nhà thông minh” xuất phát từ mong muốn xây dựng một ngôi nhà an toàn, tiết kiệm năng lượng. Ảnh: D.L

“Ban đầu em chỉ nghĩ nếu nhà mình tự bật tắt thiết bị thì sẽ tiện hơn. Khi làm cùng các anh chị, em mới thấy mỗi chi tiết đều cần tính toán kỹ lưỡng. Tuy khó nhưng rất thú vị, bổ ích” - Khoa hào hứng.

Hiểu đúng để sáng tạo

Không chỉ là nơi trình bày các ý tưởng sáng tạo, cuộc thi còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về cách sáng tạo trên nền tảng tri thức có sẵn và ý nghĩa của việc tôn trọng sở hữu trí tuệ.

Anh Trần Ngọc Quỳnh - Phó Giám đốc Thường trực Trung tâm Hoạt động Thanh thiếu nhi tỉnh, Trưởng Ban tổ chức - cho biết: “Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, việc bồi dưỡng tư duy đổi mới sáng tạo và ý thức tôn trọng sở hữu trí tuệ cho thanh thiếu nhi là rất cần thiết. Cuộc thi là dịp để các em từng bước phát triển ý tưởng thành sản phẩm hữu ích.

Các dự án năm nay thể hiện rõ tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám thử nghiệm của thế hệ trẻ, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn và thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo”.

Từ chính quá trình tham gia cuộc thi, nhiều học sinh cũng nhận thức rõ hơn về cách sáng tạo gắn với tôn trọng sản phẩm trí tuệ. Đại diện nhóm Trường THCS Bồng Sơn, em Võ Ngọc Kiên tâm sự: “Trong quá trình Việt hóa Mixly 2.0, chúng em phải đọc và phân tích mã nguồn để hiểu cách phần mềm hoạt động, đồng thời giữ nguyên cấu trúc hệ thống, chỉ thay đổi nội dung hiển thị. Qua đó, cả nhóm nhận ra sáng tạo không chỉ là làm ra cái mới, mà còn là biết tôn trọng sản phẩm gốc và phát triển đúng cách trên nền tảng có sẵn”.

Từ những trải nghiệm thực tế đó, việc tổ chức các sân chơi khoa học trong nhà trường tiếp tục được xem là hướng đi hiệu quả để nuôi dưỡng đam mê và năng lực sáng tạo cho học sinh.

Thầy Nguyễn Hùng Tiến - Tổng phụ trách Đội Trường THCS Tam Quan - cho biết: “Việc học sinh được tham gia sân chơi lớn hơn cấp trường, trực tiếp thuyết trình và trả lời phản biện giúp các em trưởng thành rõ rệt về kỹ năng và bản lĩnh. Tôi rất tự hào khi học sinh của trường vừa đạt giải nhất, giải nhì, vừa là đơn vị có nhiều dự án đoạt giải tại cuộc thi năm nay; điều đó cho thấy hiệu quả từ việc tổ chức CLB STEM và sự nỗ lực của các em trong quá trình học tập, nghiên cứu”.