Nâng cao hiệu quả vận hành phòng thí nghiệm: Yêu cầu từ thực tiễn phát triển

Hệ thống phòng thí nghiệm ngày càng được quan tâm đầu tư trang thiết bị hiện đại, từ dụng cụ, vật tư tiêu hao đến những hệ thống máy chuyên dụng với giá trị lớn.

Trong những năm qua, cùng với quá trình phát triển của các lĩnh vực môi trường, y sinh, thực phẩm và kiểm soát chất lượng, hệ thống phòng thí nghiệm tại Việt Nam đã được quan tâm đầu tư đáng kể về trang thiết bị, từng bước nâng cao năng lực phân tích và kiểm nghiệm.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, việc đầu tư thiết bị hiện đại chưa bảo đảm tương xứng với hiệu quả vận hành. Nhiều đơn vị, dù đã được trang bị hệ thống tiên tiến, vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì độ ổn định của kết quả, kiểm soát sai số và tối ưu hóa quy trình phân tích.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có sự khác biệt giữa điều kiện tiêu chuẩn và điều kiện vận hành thực tế, đặc thù của mẫu phân tích, cũng như hạn chế về năng lực tổ chức vận hành và khai thác thiết bị.

Thực tiễn đặt ra yêu cầu mới

Những vấn đề nêu trên được phản ánh khá rõ qua các hoạt động chuyên ngành thời gian gần đây.

Tại triển lãm Analytica Hanoi 2026 tổ chức tại Hà Nội vừa qua (22-24/4/2026), bên cạnh việc giới thiệu công nghệ và thiết bị mới, nhiều trao đổi giữa người sử dụng và chuyên gia đã tập trung vào các nội dung gắn với vận hành thực tế, như xử lý mẫu, kiểm soát nhiễu, duy trì độ ổn định trong quá trình vận hành liên tục.

Điều này cho thấy mối quan tâm của người sử dụng đang có sự dịch chuyển: từ việc chú trọng thông số kỹ thuật sang đánh giá khả năng ứng dụng và hiệu quả sử dụng trong điều kiện cụ thể.

Chuyên gia từ hãng PEAK Instrument (Trung Quốc) trao đổi, hướng dẫn kỹ thuật chi tiết cho người dùng tại triển lãm Analytica Hanoi 2026.

Chuyển dịch từ đầu tư thiết bị sang nâng cao hiệu quả khai thác

Từ thực tiễn nêu trên, có thể nhận thấy một xu hướng rõ ràng: cách tiếp cận trong phát triển phòng thí nghiệm đang dần chuyển từ trọng tâm “đầu tư thiết bị” sang “nâng cao hiệu quả khai thác và vận hành”.

Trong bối cảnh đó, thiết bị không còn được xem là yếu tố độc lập, mà cần được đặt trong tổng thể một hệ thống vận hành đồng bộ, bao gồm lựa chọn công nghệ, tổ chức vận hành, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện quy trình kỹ thuật.

Vai trò của công tác tư vấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ vận hành vì thế ngày càng trở nên quan trọng. Một số doanh nghiệp trong nước đã bước đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này, phối hợp với các hãng thiết bị quốc tế nhằm hỗ trợ người sử dụng trong quá trình triển khai thực tế.

Tại triển lãm, có thể ghi nhận sự tham gia của các chuyên gia từ các hãng như PEAK Instrument, Biobase, Haier… cùng với các đơn vị trong nước trực tiếp trao đổi, hướng dẫn kỹ thuật tại chỗ.

Yêu cầu trong giai đoạn tới

Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng phân tích ngày càng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực y sinh, môi trường và an toàn thực phẩm; việc nâng cao hiệu quả vận hành phòng thí nghiệm là yêu cầu mang tính cấp thiết và lâu dài.

Để đáp ứng yêu cầu này, cần có sự chuyển biến đồng bộ, không chỉ trong đầu tư thiết bị mà còn trong nâng cao năng lực vận hành, đào tạo nguồn nhân lực, chuẩn hóa quy trình và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái khoa học - công nghệ.

Những tín hiệu từ thực tiễn cho thấy, xu hướng chuyển từ “đầu tư thiết bị” sang “làm chủ thiết bị” đang từng bước hình thành, góp phần định hướng phát triển bền vững cho hệ thống phòng thí nghiệm tại Việt Nam trong thời gian tới.