Giá nhiên liệu tăng: Tiêu dùng xanh là 'phao cứu sinh'

Những ngày gần đây, xung đột tại Trung Đông, đặc biệt căng thẳng tại Iran, đã khiến giá dầu FO tăng chóng mặt, có thời điểm vượt ngưỡng 700 USD/tấn, gấp đôi chỉ trong vài ngày. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà máy nhiệt điện sử dụng dầu, khí và than, khiến chi phí đầu vào “vỡ trận”.

Nhiệt điện gặp giới hạn, tái tạo lên ngôi

Theo báo cáo mới của Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán Yuanta, các nhà máy nhiệt điện đang đối mặt với thách thức ngắn hạn khi giá nguyên liệu đầu vào có xu hướng tăng mạnh. Giá khí đầu vào cho nhiệt điện được tính bằng công thức 46% giá dầu FO cộng phí vận chuyển, do đó biến động trên thị trường dầu khí đang khiến giá điện tăng theo một cách khó kiểm soát.

Nhiệt điện đang đối mặt thách thức từ tác động ở Trung Đông là cơ hội “lên ngôi” cho năng lượng tái tạo ở Việt Nam.

Ngoài ra, giá than thế giới cũng tăng mạnh, tác động trực tiếp tới chi phí vận hành các nhà máy nhiệt điện than. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến giá thành sản xuất điện mà còn kéo theo cả chuỗi sản xuất – dịch vụ, đẩy chi phí vận tải, logistics tăng cao, tạo áp lực lạm phát và tác động trực tiếp tới túi tiền người tiêu dùng.

Theo cơ chế thị trường, khoảng 80% sản lượng điện được bán theo hợp đồng mua bán điện (PPA) với giá thành cộng biên lợi nhuận, còn 20% bán theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, khi giá khí và dầu tăng cao, điện khí trở nên kém hấp dẫn đối với các đơn vị mua – đặc biệt là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) – bởi chi phí sản xuất đã vượt mức kỳ vọng.

Trong bức tranh bất lợi đó, điện từ nguồn tái tạo như điện gió và điện mặt trời lại tỏ ra hấp dẫn hơn. Với cơ chế giá mua điện gió dao động từ 1.800 – 2.000 đồng/kWh và điện mặt trời theo FIT 2 từ 1.900 – 2.220 đồng/kWh, hai nguồn năng lượng này đang có lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với điện khí (khoảng 2.500 đồng/kWh) và điện than (khoảng 1.900 đồng/kWh).

Chuyên gia phân tích của Yuanta nhận định, xung đột tại Iran có thể nới rộng khoảng cách chi phí giữa điện tái tạo và điện hóa thạch, đẩy mạnh lợi thế kinh tế của năng lượng sạch trong dài hạn.

Trao đổi với VnBusiness, bà Huỳnh Thị Mỹ Nương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đào tạo Lãnh đạo và Phát triển Bền vững (SDLT), nhấn mạnh rằng giá nhiên liệu tăng cao là lời cảnh báo rõ ràng cho DN: cần chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo và tiêu dùng xanh.

Bà Nương cho biết, trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, các DN không thể chỉ dựa vào nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Việc đầu tư vào năng lượng gió và năng lượng mặt trời không chỉ giúp giảm chi phí dài hạn mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, nơi tiêu chuẩn sản xuất xanh ngày càng được quan tâm.

Ngoài ra, DN cần đẩy mạnh áp dụng bộ tiêu chí ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị). ESG không còn là khái niệm xa lạ mà đang trở thành tiêu chí bắt buộc để tiếp cận nguồn vốn đầu tư, xây dựng thương hiệu bền vững và tạo dựng niềm tin với khách hàng.

Doanh nghiệp cần rà soát hệ thống quản lý nội bộ để đảm bảo nhân sự có ý thức sử dụng điện tiết kiệm, ứng dụng công nghệ sạch và tìm kiếm nguồn năng lượng xanh lâu dài

Huỳnh Thị Mỹ Nương, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đào tạo Lãnh đạo và Phát triển Bền vững (SDLT)

Không chỉ DN, người tiêu dùng Việt cũng đang dần thay đổi hành vi mua sắm. Tiêu dùng xanh, tiêu dùng bền vững trong bối cảnh giá xăng dầu leo thang trở nên thiết thực hơn bao giờ hết.

Giải pháp sống còn

Tại họp báo công bố kết quả khảo sát người tiêu dùng bình chọn Hàng Việt Nam chất lượng cao 2026 và công bố kết quả khảo sát tiêu dùng xanh do Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao (HVNCLC) tổ chức tại TP.HCM hôm 24/3, ông Nguyễn Văn Phượng, Trưởng ban Điều tra Người tiêu dùng, chia sẻ: hơn 80% người tiêu dùng cho biết họ hiểu hoặc biết về tiêu dùng xanh. Tuy nhiên, mức độ sử dụng thực tế chỉ đạt trung bình 2,6/5.

Khảo sát cũng chỉ ra ba rào cản chính khiến hành vi tiêu dùng xanh chưa theo kịp nhận thức: Giá sản phẩm xanh thường cao hơn sản phẩm thông thường. Khó tìm sản phẩm xanh chất lượng và đa dạng trên thị trường. Thiếu thông tin minh bạch để người tiêu dùng tin tưởng và lựa chọn.

Ông Phượng nhấn mạnh, người tiêu dùng ngày nay quan tâm đến môi trường, nhưng khi quyết định mua sắm vẫn cân nhắc giá trị kinh tế trước mắt. Phần lớn chỉ chấp nhận trả thêm 5–10% cho sản phẩm xanh – mức tăng vừa phải cho một lựa chọn bền vững hơn.

Kết quả khảo sát cho thấy thị trường tiêu dùng Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới: người mua trở nên thận trọng hơn, yêu cầu cao hơn về minh bạch, chất lượng và giá trị bền vững. Điều này buộc DN không chỉ cải thiện sản phẩm mà còn phải chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch hóa thông tin về sản phẩm xanh và xây dựng niềm tin lâu dài với khách hàng.

“Trong giai đoạn mới, cạnh tranh không còn chỉ là giá hay quy mô mà là cạnh tranh về niềm tin và sự bền vững,” ông Phượng nhấn mạnh.

Để thực sự biến tiêu dùng xanh thành “phao cứu sinh” cho nền kinh tế, các chuyên gia đề xuất nhiều giải pháp tổng thể:

Trước hết là chính sách ưu đãi cho năng lượng tái tạo. Nhà nước có thể thiết kế các gói ưu đãi về thuế, tín dụng để giảm chi phí đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp sản xuất điện gió, điện mặt trời.

Tiếp theo là chuẩn hóa và minh bạch thông tin sản phẩm xanh. Cần xây dựng các tiêu chuẩn, chứng nhận rõ ràng giúp người dân dễ phân biệt sản phẩm xanh chất lượng, từ đó tăng niềm tin và kích thích nhu cầu tiêu dùng xanh.

Bên cạnh đó là cơ chế giá điện linh hoạt. Giá điện và biểu giá ưu đãi cho điện tái tạo sẽ giúp nhà sản xuất và người tiêu dùng có động lực chuyển dịch sang các nguồn năng lượng xanh.

Mặt khác, cần tăng cường thông tin, chiến dịch truyền thông về lợi ích kinh tế – môi trường của tiêu dùng xanh. Và điều không thể thiếu là DN cùng cơ quan quản lý nên ứng dụng công nghệ thông minh để quản lý tiêu thụ điện, giảm thất thoát và tăng hiệu quả sử dụng năng lượng.

Cần thấy rằng, trong bối cảnh giá nhiên liệu toàn cầu tăng “nóng” và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và chi phí điện năng, tiêu dùng xanh và năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn mang tính phong trào.

Đây là giải pháp sống còn, giúp DN và người dân tiết kiệm chi phí dài hạn, giảm áp lực từ biến động thị trường năng lượng. Điều này còn giúp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu, đáp ứng tiêu chuẩn xanh ngày càng cao.

Chung quy, giữa bối cảnh giá nhiên liệu tăng “nóng” vì căng thẳng ở Trung Đông thì tiêu dùng xanh và năng lượng tái tạo chính là “phao cứu sinh” thiết thực mà mỗi DN và người dân cần nắm bắt. Để từ đó góp phần đảm bảo ổn định sản xuất, tiết kiệm chi phí trong thời điểm đầy thách thức này.

Thế Vinh