Gia sư AI: Hỗ trợ dạy và học nhưng không thay thế giáo viên

Mô hình hướng tới cá thể hóa việc học, giảm áp lực học thêm, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng, an toàn và cách thức triển khai.

Phát triển gia sư AI có kiểm soát

Ngày 9-11, Bộ Giáo dục và Đào tạo công khai Thông báo số 2305/TB-BGDĐT về kế hoạch đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược để tuyển chọn tổ chức chủ trì thực hiện. Trước đó, ngày 4-11, Bộ đã ban hành Quyết định số 3190/QĐ-BGDĐT phê duyệt nội dung trên.

Gia sư AI tiếng Việt là một trong các sản phẩm công nghệ được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt hàng nghiên cứu, phát triển. Ảnh: VNU

Quyết định của Bộ hướng tới nghiên cứu, phát triển và làm chủ 3 nhóm công nghệ lõi gồm trí tuệ nhân tạo (AI) giáo dục có kiểm soát; công nghệ thực - ảo và mô phỏng số; hạ tầng dữ liệu giáo dục và chuẩn liên thông theo định hướng “Make in Vietnam”. Trên cơ sở đó, nền tảng giáo dục thông minh quốc gia sẽ tích hợp hai sản phẩm công nghệ chiến lược là Gia sư AI tiếng Việt và hệ thống thực - ảo Eduverse.

Đáng chú ý, Gia sư AI không chỉ được thiết kế như một công cụ giải đáp kiến thức cho học sinh mà còn có trợ lý giảng dạy dành cho giáo viên. Hệ thống phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng sư phạm, độ chính xác kiến thức, khả năng cá thể hóa việc học, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và văn hóa Việt Nam.

Theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ phản hồi đúng, phù hợp với học liệu được kiểm định phải đạt tối thiểu 95%; riêng nội dung cốt lõi đạt ít nhất 98%. Hệ thống cần hỗ trợ tối thiểu 3 môn học gồm toán, tiếng Anh và khoa học tự nhiên cấp THCS, với ít nhất 3.000 đơn vị học liệu được kiểm định. Đặc biệt, AI phải có khả năng gợi mở, hướng dẫn học sinh từng bước giải quyết vấn đề thay vì chỉ đưa ra đáp án.

Hệ thống phải có khả năng từ chối những yêu cầu ngoài phạm vi hoặc có dấu hiệu gian lận học tập; bảo đảm khả năng truy vết nguồn học liệu và phiên bản mô hình. Sản phẩm dự kiến được thí điểm tại ít nhất 30 trường học, với quy mô tối thiểu 20.000 học sinh và 500 giáo viên.

Song hành với Gia sư AI, hệ thống thực - ảo Eduverse được định hướng phát triển với ít nhất 30 học liệu phục vụ giáo dục phổ thông, trong đó có 15 học liệu về lịch sử - địa lý - văn hóa và 15 học liệu STEM. Hệ thống còn có 4 phân hệ phòng thí nghiệm ảo gồm Nhà máy số, Robot học, Quang điện tử và Khí động học với tối thiểu 20 bài thí nghiệm, thực hành.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu bồi dưỡng, tập huấn tối thiểu 3.000 giáo viên, giảng viên về năng lực AI, sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và khai thác các sản phẩm công nghệ trong dạy học. Thời gian thực hiện nhiệm vụ không quá 36 tháng kể từ khi hợp đồng có hiệu lực, với các mốc đánh giá vào tháng thứ 12, 24 và 36.

Trước đó, tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu ngày 26-6, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã đề cập việc nghiên cứu xây dựng ứng dụng gia sư AI hỗ trợ học sinh tự học, góp phần giảm áp lực học thêm. Theo Bộ trưởng, bên cạnh giải pháp căn cơ là bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, ngành giáo dục sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, nghiên cứu, khuyến khích thí điểm mô hình học tập cá thể hóa ở những nơi có điều kiện.

Thí điểm thận trọng, giữ vai trò của giáo viên

Thông tin về việc nghiên cứu phát triển hệ thống gia sư AI nhận được sự quan tâm của đông đảo giáo viên, nhà quản lý và phụ huynh, học sinh. Nhiều ý kiến đồng tình, mong muốn sớm có thêm công cụ hỗ trợ dạy và học, song cũng bày tỏ băn khoăn về nguy cơ học sinh phụ thuộc vào công nghệ, giảm khả năng tư duy độc lập và tương tác trực tiếp.

Công nghệ không thể thay thế vai trò của người giáo viên tâm huyết, sáng tạo. Ảnh: NT

Cô Nguyễn Quỳnh Hương, giáo viên tiểu học tại phường Kim Liên, cho rằng gia sư AI có thể trở thành trợ lý hữu ích cho giáo viên, giúp đa dạng hóa học liệu, giảm thời gian chuẩn bị bài và hỗ trợ dạy học phân hóa. Với học sinh, ưu điểm nổi bật là có thể trao đổi, hỏi bài bất cứ lúc nào, không phụ thuộc hoàn toàn vào thời gian của giáo viên.

Tuy nhiên, theo cô Quỳnh Hương, cần cân nhắc độ tuổi sử dụng. Với học sinh tiểu học, các em vẫn cần sự đồng hành trực tiếp của người thầy để hình thành cách học, cách suy nghĩ, khả năng giao tiếp và ứng xử. Một công cụ có thể trả lời mọi câu hỏi chưa chắc thay thế được sự lắng nghe, khơi gợi tò mò và động viên của giáo viên. Vì vậy, cô cho rằng gia sư AI có thể phù hợp hơn với học sinh từ bậc THCS trở lên; việc sử dụng ở lứa tuổi nhỏ cần cân nhắc và có hướng dẫn cụ thể.

Thầy Nghiêm Xuân Lực, một giáo viên toán THPT tại Hà Nội cũng nhìn nhận gia sư AI có thể giúp học sinh giảm nhu cầu học thêm, nhất là khi cần giải đáp những vướng mắc trong quá trình tự học. Dù vậy, công nghệ không thể thay thế giáo viên. Theo thầy, kho kiến thức trên mạng vốn đã rất phong phú, nhưng học sinh vẫn cần đến trường bởi giáo dục không chỉ là tiếp nhận thông tin mà còn có sự tương tác, tình cảm và định hướng của người thầy.

Có con đang học lớp 8, chị Nguyễn Diệu Hương, trú tại phường Láng cho biết, gia đình hiện vẫn bố trí cho con học thêm và có gia sư dạy kèm tại nhà. Nếu gia sư AI được triển khai hiệu quả, phụ huynh có thể giảm đáng kể chi phí, thời gian đưa đón, đồng thời giúp con chủ động hơn khi học ở nhà. Tuy vậy, chị cũng lo ngại việc các con quá phụ thuộc vào công nghệ, giảm khả năng tự suy nghĩ hoặc ít tương tác với thầy cô, bạn bè.

Ở góc độ quản lý, thầy Hoàng Chí Sỹ, Hiệu trưởng Trường THPT Lưu Hoàng (xã Hoà Xá) nhìn nhận, để triển khai gia sư AI hiệu quả, cần quan tâm đến điều kiện đội ngũ và cơ sở vật chất tại các nhà trường. Nếu hạ tầng công nghệ, thiết bị và năng lực sử dụng giữa các trường còn chênh lệch, việc đưa một nền tảng chung vào thực tế có thể gặp khó khăn, thậm chí làm gia tăng khoảng cách tiếp cận giữa các nhóm học sinh.

Theo Thông báo số 2305/TB-BGDĐT, nhiệm vụ hiện mới ở bước công khai đặt hàng, tuyển chọn tổ chức chủ trì thực hiện. Các chỉ tiêu về độ chính xác, quy mô thí điểm và hiệu quả hỗ trợ dạy học là những yêu cầu đặt ra đối với sản phẩm. Vì vậy, quá trình nghiên cứu, thử nghiệm cần được triển khai thận trọng, đánh giá thực chất trước khi xem xét nhân rộng.