Trao quyền cho học trò vùng cao thay đổi những nếp nghĩ cũ

Em Nguyễn Thị Hà My và em Trần Thị Thu Phương (Trường THCS Hướng Hiệp) thuyết trình tại một buổi sinh hoạt về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống

Trao quyền để học trò tự tin lên tiếng

Tại Trường TH&THCS Xy (xã A Dơi) và Trường THCS Hướng Hiệp (xã Hướng Hiệp), không ít học sinh nữ từng nghĩ rằng chỉ cần học hết lớp 9 rồi nghỉ học, lấy chồng, theo cha mẹ lên nương rẫy. Những suy nghĩ ấy phần nào phản ánh ảnh hưởng của định kiến giới và tập quán tảo hôn vẫn tồn tại ở một số gia đình vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Em Nguyễn Thị Hà My, học sinh lớp 9A6, thành viên nòng cốt CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại Trường THCS Hướng Hiệp, nhớ lại: "Trước đây, mỗi lần thầy cô hỏi lớn lên muốn làm gì, nhiều bạn nữ trong lớp chúng em đều bảo chắc học hết lớp 9 rồi ở nhà lấy chồng, đi rẫy thôi. Ở đây, nhiều chị đi trước cũng thế nên chính em từng nghĩ con gái vùng cao chẳng thể đi xa.

Thế nhưng, từ khi tham gia CLB 'Thủ lĩnh của sự thay đổi', được thầy cô và các cô ở Hội Phụ nữ hướng dẫn, em hiểu rằng con gái cũng có quyền được học tập, quyền ước mơ và quyền tự quyết định cuộc đời mình. Giờ thì em đã dám đứng trước toàn trường để nói: Không ai có quyền bắt chúng em phải kết hôn khi chưa đủ tuổi".

Trường THCS Hướng Hiệp tổ chức các buổi sinh hoạt tuyên truyền về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống

Thông điệp của CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi" là mỗi học sinh đều có thể trở thành một nhân tố tạo nên những thay đổi tích cực. Thay vì tổ chức các buổi tuyên truyền một chiều, mô hình khuyến khích học sinh chủ động lựa chọn chủ đề, điều hành hoạt động và trao đổi về những vấn đề liên quan trực tiếp đến lứa tuổi của mình.

Tại Trường TH&THCS Xy, CLB có 60 học sinh THCS tham gia nòng cốt, với tỷ lệ duy trì thành viên đạt 100%. Các em được chia thành 4 nhóm gồm Truyền thông, Văn nghệ, Hỗ trợ học tập và Môi trường. CLB sinh hoạt định kỳ 2 lần mỗi tháng, với nhiều hình thức như trò chơi tương tác, diễn xướng dân gian, thảo luận nhóm và đóng kịch tình huống. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội giao lưu, bày tỏ quan điểm và rèn luyện kỹ năng giao tiếp.

Thầy Nguyễn Đăng Quân, Tổng phụ trách Đội kiêm Chủ nhiệm CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi" Trường TH&THCS Xy, cho biết: "Học trò Vân Kiều vốn rất giàu tình cảm nhưng lại mang tâm lý rụt rè, e ngại khi tiếp xúc với người lạ hoặc đứng trước đám đông. Nếu cứ lên bục giảng phổ biến điều luật khô khan thì các em khó mà tiếp thu sâu sắc.

Chúng tôi chọn cách lùi lại phía sau, đóng vai trò cố vấn, trao quyền để các em tự chọn chủ đề mình quan tâm như phòng ngừa xâm hại, phòng chống bạo lực gia đình hay cách ứng xử trên không gian mạng. Khi được tin tưởng và lắng nghe, các em thể hiện tư duy phản biện và năng lực diễn thuyết rất ấn tượng".

Tại Trường THCS Hướng Hiệp, CLB có 30 dẫn trình viên nòng cốt, thường xuyên tổ chức các diễn đàn để học sinh trao đổi về những vấn đề trong học tập và cuộc sống. Thầy Nguyễn Hồng Khải, Tổng phụ trách Đội kiêm Chủ nhiệm CLB, cho biết: "Mô hình đã mang lại luồng sinh khí mới cho môi trường giáo dục của trường. 

Các chuyên đề về chăm sóc sức khỏe sinh sản tuổi vị thành niên và kỹ năng tự bảo vệ bản thân đã giúp học sinh cởi bỏ được sự e ngại vốn có. Các em chủ động trao đổi với thầy cô về những băn khoăn tâm lý, giúp nhà trường nắm bắt tâm tư kịp thời và ngăn chặn nguy cơ bỏ học ngay từ sớm".

Thầy Nguyễn Đăng Quân (bìa trái), Tổng phụ trách Đội kiêm Chủ nhiệm CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi Trường TH&THCS Xy, hướng dẫn các học sinh kỹ năng thuyết trình

Khi nhà trường, gia đình và cộng đồng cùng vào cuộc

Để CLB hoạt động hiệu quả, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, Hội Phụ nữ và chính quyền địa phương có vai trò quan trọng. Hội LHPN các cấp tỉnh Quảng Trị không chỉ điều phối nguồn lực từ Dự án 8 mà còn phân công cán bộ trực tiếp đồng hành với các cơ sở giáo dục. Cán bộ Hội hỗ trợ tài liệu, hướng dẫn nội dung sinh hoạt và tổ chức tập huấn kỹ năng điều hành cho giáo viên, học sinh nòng cốt.

Bà Hồ Thị Nữ, Chủ tịch Hội LHPN xã A Dơi, chia sẻ: "Trước đây, cán bộ phụ nữ đi tuyên truyền về Luật Hôn nhân và Gia đình hay bình đẳng giới tại thôn bản gặp rất nhiều khó khăn vì nếp nghĩ đã ăn sâu trong bà con. Nhưng từ khi phối hợp với nhà trường thành lập câu lạc bộ, chính các học sinh đã trở thành những tuyên truyền viên tích cực và hiệu quả nhất.

Trở về nhà sau mỗi buổi sinh hoạt, các em biết trò chuyện, tâm sự với cha mẹ về tác hại của tảo hôn và quyền được đi học của con gái. Tiếng nói trong trẻo nhưng đầy sức thuyết phục của con trẻ đã làm thay đổi nhận thức của nhiều bậc phụ huynh".

Không chỉ tuyên truyền, vận động trong gia đình, sự phối hợp giữa nhà trường, Hội Phụ nữ và chính quyền địa phương còn giúp kịp thời hỗ trợ những học sinh có nguy cơ bỏ học hoặc kết hôn sớm. Khi phát hiện trường hợp có dấu hiệu này, tổ tư vấn của nhà trường phối hợp với chi hội phụ nữ thôn và chính quyền địa phương đến gia đình tìm hiểu nguyên nhân, vận động phụ huynh và tìm giải pháp hỗ trợ.

Các hoạt động truyền thông từ CLB Thủ lĩnh của sự thay đổi đã góp phần thay đổi nếp nghĩ của bà con vùng cao về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

Những hoạt động của CLB đã mang lại những kết quả cụ thể. Tại Trường TH&THCS Xy, CLB tổ chức 36 buổi sinh hoạt định kỳ, 12 sự kiện truyền thông và 5 chiến dịch cộng đồng, thu hút hơn 600 học sinh toàn trường và hơn 150 phụ huynh tại các thôn bản lân cận tham gia. Trường THCS Hướng Hiệp cũng thu hút đông đảo phụ huynh, người dân địa phương tham gia các buổi truyền thông ngoại khóa.

Theo ghi nhận của các nhà trường, tình trạng bạo lực học đường đã giảm rõ rệt. Trong số học sinh tham gia CLB, chưa ghi nhận trường hợp bỏ học giữa chừng vì định kiến giới hoặc kết hôn sớm. Nhiều gia đình người Vân Kiều, Pa Cô trước đây muốn con gái nghỉ học để phụ giúp việc nương rẫy nay đã chủ động động viên, tạo điều kiện để các em tiếp tục học tập.

Những thay đổi từ nhận thức của học sinh đến cách nhìn của phụ huynh cho thấy vai trò của giáo dục và sự đồng hành của cộng đồng trong việc từng bước xóa bỏ định kiến giới, ngăn ngừa tảo hôn ở vùng cao. Khi được trang bị kiến thức, kỹ năng và có cơ hội lên tiếng, học sinh không chỉ biết bảo vệ bản thân mà còn trở thành những người góp phần thay đổi nhận thức trong gia đình, cộng đồng.