Gia tăng hiệu lực kiến nghị kiểm toán, nâng cao uy tín của Ngành

KTNN xác định việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý là yếu tố nền tảng để nâng cao hiệu lực kiểm toán. Ảnh: N.LY

Kết quả thực thi và những dấu ấn tích cực

Tính đến ngày 30/11/2025, tổng số kiến nghị xử lý tài chính và kiến nghị khác đã thực hiện đạt 26.151,5 tỷ đồng, trên tổng số 31.537,7 tỷ đồng phải thực hiện, đạt 82,9%. Các tỷ lệ này ghi nhận mức tương đương với cùng kỳ năm 2024, cho thấy tính ổn định, bền vững trong công tác đôn đốc thực hiện sau kiểm toán. Riêng đối với các kết luận, kiến nghị kiểm toán phát hành năm 2022, tính đến cuối năm 2023, mức độ thực hiện tổng thể đạt 87%; trong đó, các kiến nghị về tăng thu, giảm chi đạt tới 92%.

Những con số trên thể hiện nỗ lực chung của toàn Ngành và các đơn vị được kiểm toán trong việc tăng cường kỷ luật tài chính quốc gia; đồng thời đóng góp tích cực vào tỷ lệ thực hiện kiến nghị chung của cả giai đoạn 2021-2025. Cụ thể, trong giai đoạn này, tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán bình quân đạt gần 90%, cao hơn đáng kể so với mức 74,7% của giai đoạn 2016-2021. Đây là minh chứng rõ nét cho sự cải thiện về chất lượng kiến nghị, bảo đảm tính chặt chẽ về pháp lý và hạn chế tối đa tình trạng kiến nghị thiếu tính khả thi.

Đặc biệt, dấu ấn mang tính bước ngoặt là việc thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 53/2022/QH15 của Quốc hội. KTNN đã phát hành Báo cáo tổng hợp kết quả thực hiện kiến nghị và lần đầu tiên công khai danh sách các tổ chức, cá nhân chưa thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Trung bình hiện nay, khoảng 75-80% kiến nghị về xử lý tài chính được thực hiện ngay trong năm đầu tiên sau khi phát hành báo cáo; các phần còn lại tiếp tục được xử lý dứt điểm với tiến độ 15-20% mỗi năm tiếp theo.

Giải pháp quyết liệt từ sự chỉ đạo, điều hành

Để đạt được những kết quả tích cực này, lãnh đạo KTNN đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quyết liệt. Một trong những biện pháp mang lại hiệu quả trực tiếp là việc Tổng Kiểm toán nhà nước gửi thư trực tiếp đến Bí thư tỉnh ủy, thành ủy sau khi phát hành báo cáo kiểm toán tại các địa phương. Những lá thư này cung cấp thông tin kịp thời về kết quả kiểm toán và các kiến nghị quan trọng, giúp người đứng đầu cấp ủy nắm bắt sát sao tình hình quản lý tài chính tại địa bàn. Từ đó, lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp có cơ sở để chỉ đạo các đơn vị được kiểm toán thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các kết luận của KTNN.

Bên cạnh đó, KTNN đã đổi mới công tác chỉ đạo, điều hành thông qua việc đa dạng hóa các hình thức đôn đốc. Không chỉ dừng lại ở các văn bản nhắc nhở định kỳ, KTNN còn tổ chức các đợt kiểm tra trực tiếp việc thực hiện kiến nghị, làm việc với các Bộ, ngành, địa phương nhằm tháo gỡ khó khăn phát sinh. Việc công khai danh sách đơn vị chậm thực hiện theo Nghị quyết số 53 không chỉ bảo đảm tuân thủ đúng yêu cầu của Quốc hội mà còn tạo áp lực trách nhiệm mạnh mẽ đối với các đơn vị, tăng cường tính minh bạch và khẳng định uy tín của KTNN.

Công tác phối hợp liên ngành cũng được tăng cường sâu rộng. KTNN thường xuyên trao đổi thông tin, phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để tháo gỡ những kiến nghị liên quan đến sửa đổi cơ chế, chính sách. Tính đến hết năm 2023, đã có 249/894 văn bản pháp luật được các cơ quan chức năng sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ theo kiến nghị kiểm toán, góp phần hoàn thiện hệ thống quản trị tài chính công.

Mặc dù trong năm 2025, nhiều Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương thực hiện việc sắp xếp lại bộ máy, dẫn đến nhiều thay đổi về nhân sự quản lý tài chính và kế toán, song nhờ sự chủ động của KTNN trong công tác đôn đốc, kết quả thực hiện kiến nghị vẫn được bảo đảm, không bị gián đoạn. Điều này cho thấy vai trò dẫn dắt, điều phối quyết liệt của lãnh đạo KTNN trong việc duy trì hiệu lực hoạt động kiểm toán ngay cả trong bối cảnh có nhiều biến động về tổ chức.

Hoàn thiện thể chế và định hướng cho giai đoạn mới

Trước những yêu cầu mới của quản trị tài chính công, công tác theo dõi và kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán cần tiếp tục được hoàn thiện cả về cơ chế lẫn phương pháp triển khai. Với tinh thần đó, KTNN xác định việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý là yếu tố nền tảng để nâng cao hiệu lực kiểm toán. Trọng tâm trong thời gian tới là ban hành Thông tư quy định về theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán, thay thế Quyết định số 02/2022/QĐ-KTNN. Thông tư mới sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và hiện đại hơn, chuẩn hóa các quy trình từ khâu theo dõi, đối chiếu đến xử lý kiến nghị tồn đọng.

Đồng thời, KTNN sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để xây dựng cơ chế xử lý chung đối với những kiến nghị không còn khả năng thực hiện do các nguyên nhân bất khả kháng như đơn vị phá sản, giải thể hoặc các cá nhân liên quan đã qua đời.

Cùng với đó, KTNN đang tập trung hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu theo dõi kiến nghị liên thông với các Bộ, ngành và địa phương. Việc số hóa này không chỉ giúp cập nhật tiến độ thực hiện một cách nhanh chóng, chính xác mà còn tạo điều kiện để công khai, minh bạch kết quả thực hiện trước Quốc hội và Nhân dân.

Trong bối cảnh đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vai trò và trách nhiệm của KTNN ngày càng lớn. Năm 2026, KTNN sẽ tăng cường công khai các vụ việc tiêu cực, lãng phí, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; bám sát các quy định pháp luật để đưa ra các kiến nghị “trúng, đúng và chặt chẽ”, đồng thời tăng cường lắng nghe ý kiến giải trình của đơn vị nhằm củng cố bằng chứng trước khi kết luận.

Đặc biệt, việc theo dõi thực hiện kiến nghị đối với các đơn vị sau sáp nhập, sắp xếp bộ máy sẽ được thực hiện thường xuyên, bảo đảm mọi sai phạm đều được xử lý dứt điểm. Sự kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đề cao tinh thần trách nhiệm sẽ là động lực quan trọng để nâng cao hiệu lực kết luận kiểm toán, đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của đất nước./.

THÙY ANH