Giấc chiêm bao

Người Anh cổ đại có câu chúc nhau trước khi đi ngủ là: “Good night and good dream” (tạm dịch: Chúc bạn ngủ ngon và có giấc mộng đẹp).

Trong sách “Quốc văn giáo khoa thư” xuất bản ở nước ta đầu thế kỷ trước có một bài đọc thêm rất hay, nói về giấc mộng có tên là “Giấc mộng kê vàng”. Câu chuyện như sau: Thời phong kiến, còn chế độ vua quan, có một anh học trò nghèo vác lều, chõng lên kinh đô để dự thi. Ngày đi, đêm nghỉ, quá mệt mỏi, lúc chập tối anh học trò nhìn thấy có một căn nhà nhỏ còn mở cửa, bên trong có một ông lão đang quấy một nồi kê vàng. Ông lão ngồi lặng lẽ quấy nhẹ nhàng để cho kê chín từ từ. Anh học trò xin ông lão cho ngủ trọ một đêm để sáng mai đi tiếp. Ông lão đồng ý, anh học trò sung sướng, duỗi thẳng người trên chõng rồi ngủ thiếp đi. Lúc tỉnh dậy, anh vội vàng lên kinh đô để kịp dự kỳ thi. May mắn sao, anh đỗ cao trong kỳ thi, thật xứng đáng với bao năm đèn sách. Anh học trò được nhà vua tuyển chọn làm phò mã, được hưởng vinh hoa, phú quý. Nhân gặp lúc có loạn trong nước, vua sai phò mã mang quân đi dẹp. Không may thế quân giặc mạnh đã phá tan quân triều đình, phò mã phải cởi cả khăn, cả áo chạy trốn mới thoát được thân. Chạy đến một chỗ vắng, phò mã tìm được chỗ thoát chết. Lúc tỉnh lại, anh học trò vẫn thấy mình nằm trên chiếc chõng tre nhà ông cụ. Phía bên ngoài ông cụ vẫn đang quấy nhẹ nhàng từ từ nồi kê. Kê vẫn chưa chín được, thế mà anh học trò đã trải qua bao nhiêu việc trong giấc mộng vinh hoa, phú quý, rồi lại chạy giặc gian nan, nguy hiểm. Nội dung của “Giấc mộng kê vàng” thật đơn giản mà phong phú, nhiều ý nghĩa. Thì ra tất cả vinh hoa phú quý rồi sụp đổ thật ngắn ngủi, nồi kê vàng chưa kịp chín mà trong giấc mộng đã có bao nhiêu việc xảy ra. Theo lời kể tiếp của câu chuyện “Giấc mộng kê vàng” thì sẽ có hai tình huống xảy ra:

 Tình huống 1: Sau khi tỉnh lại, anh học trò ngẫm nghĩ: Thì ra tất cả vinh hoa, phú quý tột đỉnh thật ngắn ngủi, chưa đủ thời gian chín nồi kê. Thôi quay về quê, vui thú điền viên, làm thầy đồ dạy lũ trẻ con học, kiếm ăn hàng ngày.

 Tình huống 2: Anh học trò tỉnh dậy, thấy ông lão quấy nồi kê vẫn chưa xong, thì lại nghĩ: Biết là như vậy nhưng ta cứ đi thi, thử sức một phen, nếu gặp may đỗ cao sẽ có cơ hội đổi đời, được hưởng vinh hoa, phú quý. Thế là anh học trò nghèo thu xếp hành lý, chào tạm biệt ông lão chủ nhà, lại hăng hái lên đường.

 Thực tế cuộc sống trong xã hội cũng xảy ra hai tình huống như trong truyện “Giấc mộng kê vàng”. Câu chuyện này đã trở thành kinh điển trong sách giáo khoa của một số nước châu Á nói vể ngủ mê, ngủ mộng, chiêm bao.

Trở lại với định nghĩa của Abdul Kalam ở đầu bài viết, liên hệ với câu chuyện “Giấc mộng kê vàng”, ta thấy rõ: Cảnh hỗn loạn của chiến tranh đã đánh thức anh học trò nghèo trong giấc mộng đẹp, trở lại với ngôi nhà nghèo và ông cụ ngồi quấy nồi kê. Anh học trò toát mồ hôi và đã tỉnh hẳn, chấm dứt giấc mộng đẹp mà anh được thưởng thức trong giây lát. Anh không ngủ được nữa và phải tìm cách lên đường. Kalam nói đúng, những gì anh học trò nghèo nhìn thấy trong giấc mộng không cho phép anh buồn ngủ nữa mà phải quyết tâm lên đường. Dù có biết trước hay dự đoán thế nào, con người vẫn phải đối mặt với thực tế cuộc sống để mưu sinh, để giành giật lấy một chỗ đứng dưới ánh mặt trời.

Thi sĩ E.A.Poe (1809 – 1849) đã nói rất đúng: “Tất cả những gì chúng ta nhìn thấy hay mơ màng nhìn thấy/ Thì than ôi chỉ là một giấc mộng trong một giấc mộng”. Ngạn ngữ cổ của Nga nói rõ hơn: “Một con chồn đang đếm những con gà mà nó bắt được trong giấc mộng của nó”. Thật đáng buồn, khi tỉnh giấc, con chồn vẫn tay không với cái bụng đói meo mà nó tưởng đã được no vì có lũ gà trong mộng để đánh chén.

 Thế còn văn chương bình dân nói gì về giấc mộng? Ai ai cũng thuộc lòng lời ru con từ ngàn đời nay: “Đố ai nằm ngủ không mơ, ru con không hát, anh chừa rượu tăm”, rồi:”Con cò con vạc con nông/ Ba con cùng béo, vặt lông con nào?”, rồi “Cái ngủ mày ngủ cho ngoan” ... Nói một cách vắn tắt là: Đã ngủ là phải nằm mơ, nằm mộng, là phải chiêm bao. Điều này là bình thường trong cuộc sống hàng ngày. Có khi chợp mắt 15 phút buổi trưa cũng thấy mộng, cũng nằm mơ, rất ngắn, rất vắn tắt nhưng như là có thật. Có người sợ toát mồ hôi vì giấc mộng quá khủng khiếp, quá sợ hãi. Có người bị đánh thức dậy cứ tiếc rẻ mãi vì đang dở dang một giấc mộng đẹp. Hoài của quá, sắp sửa có kết quả tốt đẹp thì lại thức dậy mất. Ở một số nước châu Á khi xưa còn có những người chuyên làm nghề “giải mộng”, tức là: nghe xong toàn bộ giấc mộng, dù là lành hay dữ, họ sẽ phân tích, chẩn đoán và đưa ra các kết luận rút ra từ giấc mộng đó. Xem trong lịch sử viết lại thì phần lớn những người làm nghề này họ nói một cách chung chung, đưa ra những nhận xét hão huyền, ít có khi nào đúng sự thật.

 Thế còn khoa học về giấc ngủ nói chung và y học nói riêng đã cắt nghĩa những giấc mộng, giấc mơ, các giấc mộng đẹp hay hãi hùng, khủng khiếp như thế nào? Giấc mộng có hại gì cho sức khỏe không? Nhìn chung giấc mộng là kết quả của những giấc ngủ không sâu. Trên vỏ não còn những điểm thức tỉnh, lưu giữ những hình ảnh đã gặp, đã nhìn thấy, đã nghe thấy, đã nghĩ tới, đã mơ ước ... Những hình ảnh này kết nối lại với nhau một cách ngẫu nhiên, tạo nên những tình huống ta thấy trong giấc mộng. Đó là đạt được những điều mơ ước, hoài bão mà lúc tỉnh ta khao khát chờ đợi, hoặc những điều chưa từng gặp, rất kỳ lạ, không có trong thực tế. Đúng như câu thơ của thi sĩ Tô Thức thời cổ đại của Đông phương đã viết: “Vạn sự đáo đầu đô thị mộng/ Hưu hưu minh nhật hồng hoa diệp dã sầu” (tạm dịch: Muôn điều như mộng lỡ làng/ Buồn như cánh bướm hoa vàng ngày mai). Có tác giả cắt nghĩa như sau: Các giấc mộng đều buồn bã, lỡ làng, chẳng đâu vào đâu, hà cớ chi phải bận tâm suy nghĩ.

 Nhà ngụ ngôn danh tiếng La Fontaine (1621 – 1695) đã phân tích một cách thẳng thắn: “Mỗi người nằm mộng, nằm mơ cũng đều cố xoay cho những mộng tưởng của mình thành sự thật được phần nào hay phần ấy”. Chao ôi, tất cả những điều gặp trong giấc mộng thực ra chỉ là hão huyền, không đầu không đuôi, chả có lý do gì để trông cậy, để đợi chờ. Tốt nhất là cứ dựa vào thực tế những điều gì đang có, đã có để tính toán cho hợp lý, cho mọi suy nghĩ.

 Trong cuốn sách y học nổi tiếng của Mỹ “Những bí mật của tuổi già” của hai tác giả danh tiếng Mary Ann Forcica và Risa J.Larisco Mourey do nhà xuất bản Hanley và Belfus phát hành năm 1966 có đoạn viết: “Giấc mộng dù ngắn hay dài, dù gặp lúc ban ngày hay ban đêm đều là những hình ảnh bất chợt chẳng có ý nghĩa gì đối với sức khỏe con người. Quan trọng là giải quyết giấc ngủ sinh lý đủ thời gian và ngủ sâu bằng thuốc hoặc các biện pháp vật lý, hóa học khác”.

Khép lại bài viết, lời nhắc nhở của triết gia Abdul Kalam nhắc ta biết tận dụng những gì nhìn thấy trong giấc mộng mà giật mình tỉnh giấc, không dám ngủ nữa. Để làm gì? Để chấn chỉnh mọi suy nghĩ và hành động lúc ban ngày, khi còn tỉnh táo và đối diện với thực tế cuộc sống hàng ngày.