Giải 'bài toán' thoát nước của Thủ đô

Dự án Xây dựng tuyến mương Việt Hưng-Cầu Bây và hồ điều hòa Cự Khối tại phường Long Biên (Hà Nội) đang triển khai thi công (Ảnh BẢO LONG)

Để giải “bài toán” thoát nước của Thủ đô theo hướng hiệu quả, bền vững, thành phố sẽ khẩn trương hoàn thiện hệ thống thoát nước theo quy hoạch, phát triển đô thị theo định hướng “thành phố bọt biển”, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhiều năm qua, Hà Nội đối mặt tình trạng ngập úng ngày càng nghiêm trọng do tốc độ đô thị hóa nhanh, hệ thống thoát nước đã “già nua” lại phải chịu tác động của diễn biến khí hậu cực đoan. Nhiều khu vực nội thành vẫn phụ thuộc hệ thống tiêu thoát cũ, không gian trữ nước tự nhiên là các ao, hồ, kênh mương,... thu hẹp do bị san lấp, lấn chiếm.

Theo Bộ Xây dựng, đến thời điểm năm 2025, hệ thống thoát nước của Hà Nội chỉ giải quyết được lượng mưa 310 mm trong hai ngày. Trong khi thực tế lượng mưa có khi tới 500 mm chỉ trong chưa đầy một ngày, khiến ngập úng lan rộng. Việc cải thiện hệ thống hạ tầng thoát nước, chống ngập úng là yêu cầu cấp bách khi đô thị được mở rộng, mật độ dân cư tăng.

Theo báo cáo gửi đoàn giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố, từ tháng 1/2025-15/4/2026, thành phố đã quyết định chủ trương đầu tư và bố trí vốn cho 25 dự án thuộc lĩnh vực thoát nước và chống ngập úng bằng ngân sách. Trong đó, có 13 dự án khẩn cấp, áp dụng cơ chế đặc biệt và 12 dự án theo trình tự thông thường. Ủy ban nhân dân thành phố đang hoàn thiện Đề án xử lý chống ngập úng khu vực nội thành giai đoạn 2026-2030, xác định danh mục dự án ưu tiên theo lưu vực, kết hợp giải pháp công trình và phi công trình.

Vấn đề đặt ra là hệ thống thoát nước hiện đang được phân cấp quản lý cho nhiều chủ thể như: Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, chính quyền địa phương, chủ đầu tư khu đô thị,... dẫn đến sự phối hợp chưa chặt chẽ. Hiệu quả xử lý ngập úng vẫn phụ thuộc lớn vào vận hành theo lưu vực, thiếu sự điều hành tập trung và dữ liệu thời gian thực.

Qua giám sát, Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố đã chỉ ra một số hạn chế: Hệ thống thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ, chưa khép kín theo từng lưu vực; khả năng tiêu thoát nước của nhiều khu vực còn phụ thuộc vào hệ thống tiêu thoát nước nông nghiệp và các nguồn tiếp nhận liên vùng; không gian trữ nước tự nhiên (ao, hồ, kênh mương) tại một số khu vực bị thu hẹp...

Để chủ động ứng phó biến đổi khí hậu phức tạp khi mùa mưa lũ sắp đến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Trần Thế Cương đề nghị thành phố khẩn trương nghiên cứu các giải pháp; các sở, ngành cần phối hợp rà soát trên cơ sở định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đồng thời, tăng cường quản lý phát triển đô thị gắn với yêu cầu thoát nước; kiểm soát chặt cao độ nền, đấu nối vào hệ thống; việc san lấp ao, hồ, lấn chiếm hành lang thoát nước...

Về tầm nhìn dài hạn, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã định hướng phát triển mô hình “thành phố bọt biển”, xây dựng hệ thống bể ngầm chống ngập và nghiên cứu nâng tiêu chuẩn phòng, chống lũ trên các tuyến sông nhằm ứng phó biến đổi khí hậu. Đây là sự thay đổi căn bản, thay vì cố gắng “chống nước”, đô thị được thiết kế để chủ động hấp thụ, lưu giữ, tái sử dụng nước mưa nhằm giảm thiểu ngập úng.

Về việc triển khai đầu tư các dự án chống ngập úng, đồng chí Trần Thế Cương đề nghị thành phố cần tập trung triển khai đồng bộ theo quy hoạch thoát nước, ưu tiên đầu tư các công trình đầu mối, trạm bơm, hồ điều hòa và các tuyến truyền dẫn theo từng lưu vực, bảo đảm tính khép kín của hệ thống.

Trên thực tế, hiện nay một số công trình chống ngập dù chưa hoàn thành 100% nhưng bước đầu đã cho thấy hiệu quả. Như việc đưa hồ Phú Đô, thuộc Dự án hồ điều hòa Phú Đô (phường Từ Liêm) vào vận hành điều tiết đã mang lại sự thay đổi tích cực về thời gian thoát nước tại các điểm ngập úng phía tây thành phố. Tuy nhiên, để phát huy tối đa năng lực tiêu thoát, trữ nước, các công trình đầu mối như trạm bơm, hồ điều hòa, tuyến truyền dẫn,... cần phải được đầu tư đồng bộ theo lưu vực, hệ thống khép kín.

Dự kiến, nội dung về các dự án thoát nước, chống ngập trên địa bàn Hà Nội sẽ được lựa chọn để tiến hành chất vấn tại kỳ họp thứ 5 của Hội đồng nhân dân thành phố khóa XVII tổ chức vào trung tuần tháng 7/2026.