Giai điệu tự hào của Mùa xuân đại thắng

Ca khúc "Như có Bác trong ngày đại thắng" được nhạc sĩ Phạm Tuyên viết vào ngày 28.4.1975

Thanh âm của thời khắc lịch sử trọng đại

Trong thời khắc đất nước vỡ òa niềm vui giải phóng, âm nhạc dường như cất tiếng trước cả ngôn từ. Nhiều giai điệu ra đời ngay trong khoảnh khắc ấy đã trở thành tiếng lòng của cả dân tộc, kết tinh cảm xúc dâng trào, niềm tự hào và khát vọng hòa bình, thống nhất.

Tháng Tư năm 1975, khi tin chiến thắng dồn dập từ chiến trường bay về, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã sáng tác Như có Bác trong ngày đại thắng. Ông từng chia sẻ, ban đầu dự định phải viết một bản hợp xướng 4 chương mới xứng với tầm vóc ngày toàn thắng. Nhưng dòng chảy dồn dập của lịch sử đã đẩy cảm xúc trong ông đi theo một hướng khác. Chiều tối 28.4.1975, khi nghe Đài phát tin một phi công Việt Nam dùng máy bay Mỹ ném bom Sân bay Tân Sơn Nhất, cảm hứng trong ông như bừng dậy, để rồi giai điệu của ngày chiến thắng cất lên gần như ngay lập tức.

“Nếu ném bom Tân Sơn Nhất nghĩa là đã tới Sài Gòn. Mà đã tới Sài Gòn thì mọi người sẽ ùa ra đường hát, reo hò, chứ không ai ngồi ở nhà để nghe hợp xướng hay giao hưởng”, nhạc sĩ Phạm Tuyên chợt nhận ra, và ngay trong đêm ấy, chỉ sau hai giờ đồng hồ, ông đã hoàn thành ca khúc. “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng/ Lời Bác nay đã thành chiến thắng huy hoàng...” - câu hát mộc mạc mà lay động lòng người. Giai điệu mang theo niềm vui của ngày toàn thắng, đồng thời gợi lên cảm giác thiêng liêng khi hình bóng Chủ tịch Hồ Chí Minh như vẫn hiện diện, dõi theo dân tộc trong giờ phút non sông nối liền một dải.

Chỉ hai ngày sau, ngay chiều 30.4, ca khúc đã được thu âm để kịp phát trong bản tin thời sự đặc biệt lúc 17 giờ của Đài Tiếng nói Việt Nam, thời khắc chính thức loan báo tin giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Với lời ca ngắn gọn, cả nhan đề và ca từ chưa đầy 60 chữ, điệp khúc dễ nhớ, dễ hát, Như có Bác trong ngày đại thắng nhanh chóng lan tỏa từ Bắc vào Nam. Sức sống của bài hát vượt xa dự liệu ban đầu của chính tác giả, bởi trong đó ngân lên niềm vui chung của cả dân tộc sau bao năm chờ đợi, được ông chắt lọc và gửi trọn vào từng câu hát.

Nếu Như có Bác trong ngày đại thắng là tiếng reo bật lên từ khoảnh khắc lịch sử, thì Đất nước trọn niềm vui của nhạc sĩ Hoàng Hà lại mang âm hưởng của một dòng cảm xúc dâng đầy, lan xa và bền sâu. Được viết trong đêm 26.4.1975, tại một căn nhà nhỏ bên Hồ Tây (Hà Nội), khi tác giả còn chưa một lần đặt chân tới Sài Gòn, ca khúc vẫn phác họa một bức tranh sống động về ngày toàn thắng. Nhạc sĩ từng kể, trong lúc sáng tác, ông như nghe thấy tiếng hò Đồng Tháp của một nữ văn công năm nào. Âm thanh ấy đã đưa tâm hồn ông vượt qua khoảng cách địa lý, hòa vào nhịp đập của miền Nam trong giờ phút lịch sử. Vì thế, khi câu hát Ta đi trong muôn ánh sao vàng… cất lên, đó không đơn thuần là sự hình dung bằng âm nhạc, mà là tiếng nói của một sự đồng cảm sâu xa giữa hai miền, là khát vọng sum họp đã cháy âm ỉ suốt những năm dài chiến tranh.

Cũng trong những ngày lịch sử của Chiến dịch Hồ Chí Minh, khi 5 cánh quân đồng loạt tiến vào Sài Gòn, nhạc sĩ Xuân Hồng đã viết Mùa Xuân trên thành phố Hồ Chí Minh. Từ những câu hát nhẩm ban đầu, ca khúc dần hoàn chỉnh với âm hưởng dân ca gần gũi, tha thiết. Giai điệu ấy mang theo niềm vui lớn của mùa Xuân 1975 - mùa Xuân thống nhất, mùa Xuân đoàn tụ. “Thành phố Hồ Chí Minh quê ta/ Đã viết nên thiên anh hùng ca, thiên anh hùng ca ngàn năm sáng chói, lưu danh đến muôn đời...” - câu hát ấy đã trở thành tiếng lòng của hàng triệu người Việt trong ngày vui chiến thắng.

“Nối tròn một vòng Việt Nam”

Không phải tất cả những khúc ca cất lên trong ngày thống nhất đều được viết giữa thời khắc 30.4. Có những bài hát đã ra đời từ trước đó, trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, nhưng ngay trong từng giai điệu đã thấp thoáng niềm tin mãnh liệt vào ngày toàn thắng.

Nhân dân Sài Gòn đón chào Đoàn quân giải phóng trong ngày 30.4.1975 (Ảnh tư liệu)

Trở lại thập niên 1960, khi cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, cách mạng miền Nam đứng trước đòi hỏi phải có một tổ chức công khai đủ uy tín, đủ sức tập hợp và hiệu triệu nhân dân miền Nam vùng lên giành độc lập, giải phóng quê hương. Trong bối cảnh ấy, sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ngày 20.12.1960 cũng đặt ra nhu cầu về một ca khúc có tầm vóc đặc biệt, như một bản tuyên ngôn bằng âm nhạc. Nhóm nhạc sĩ Hoàng - Mai - Lưu (gồm Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ và Huỳnh Văn Tiểng) đã hoàn thành sứ mệnh chỉ trong vòng một tuần với ca khúc Giải phóng miền Nam ra đời năm 1961. Bài hát nhanh chóng trở thành ca khúc chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, được cất vang trong ngày giải phóng và tiếp tục ngân lên trong nhiều năm sau đó.

Cũng ra đời trong những năm tháng đất nước còn chia cắt, Nối vòng tay lớn của Trịnh Công Sơn mang theo tinh thần hòa hợp, hàn gắn và đoàn tụ. Viết năm 1968, bài hát gửi gắm một ước nguyện mộc mạc mà sâu xa: Nối lại những vòng tay, nối lại những tấm lòng người Việt sau bao năm cách trở. Và đến trưa 30.4.1975, chính Trịnh Công Sơn đã cất cao giai điệu ấy tại Đài Phát thanh Sài Gòn. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, nguyên Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn giai đoạn 1963 1964, người đại diện cho tiếng nói cách mạng điều hành buổi phát thanh đầu tiên trong ngày lịch sử, kể lại: “Thấy trong đám đông ùa đến Đài có nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, sinh viên Huỳnh Ngọc Chênh đưa anh vào”.

Theo cuốn băng ghi lại chương trình phát thanh lịch sử mới được tìm lại và công bố, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã cất lên những lời xúc động: “Đây là cơ hội đẹp đẽ và duy nhất để đất nước Việt Nam thống nhất và độc lập. Thống nhất và độc lập là những điều chúng ta mơ ước từ mấy chục năm nay… Hiện tại ở trên Đài thì không có đàn guitar. Tôi xin hát lại bài Nối vòng tay lớn. Hôm nay, thật sự cái vòng tay lớn đã được nối kết”.

Có thể nói, những ca khúc ra đời trước ngày đất nước thống nhất chính là những “hạt mầm âm nhạc” được gieo xuống giữa khói lửa chiến tranh để rồi bừng nở trong ngày hòa bình. Từ hiện thực khốc liệt của một thời, các bài hát ấy đã cất lên trước cả niềm tin về ngày non sông liền một dải, như một tiếng vọng đi trước thời gian.

Điều làm nên giá trị đặc biệt của những ca khúc gắn với ngày thống nhất là sức sống bền bỉ qua nhiều thế hệ. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những giai điệu ấy vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay, từ các chương trình nghệ thuật, lễ kỷ niệm, trường học đến các nền tảng số. Nhiều nghệ sĩ trẻ tiếp tục làm mới bằng hòa âm, phối khí hiện đại, đưa các bài hát đến gần hơn với công chúng đương thời. Dẫu cách thể hiện có đổi thay, tinh thần và thông điệp cốt lõi vẫn vẹn nguyên.

Sự trường tồn ấy bắt nguồn từ chính giá trị lịch sử và chiều sâu cảm xúc mà các ca khúc mang theo. Âm nhạc có khả năng đi qua thời gian, nối liền các thế hệ, và những bài hát về ngày giải phóng đã làm được điều đó một cách thuyết phục. Mỗi khi những giai điệu quen thuộc cất lên, người nghe không chỉ thưởng thức âm nhạc, mà còn được sống lại những khoảnh khắc lịch sử, cảm nhận niềm tự hào dân tộc và thấm thía hơn giá trị của hòa bình.