Giải mã cú "gắp" tàu Starship: SpaceX làm thế nào để bắt con tàu cao hơn 120 m giữa không trung?
Ngày 14/11, SpaceX lần đầu dùng hai cánh tay robot của tháp phóng "gắp" thành công tàu Starship sau gần một ngày bay quanh Trái Đất. Phía sau khoảnh khắc như phim viễn tưởng ấy là một màn nhào lộn chưa từng có và tham vọng thay đổi cả ngành vũ trụ.
Starship là hệ thống tên lửa hai tầng của SpaceX, gồm tên lửa đẩy Super Heavy và tàu Starship, cao hơn 120 m, là tên lửa lớn và mạnh nhất từng được chế tạo. Điểm đặc biệt của Starship là được thiết kế để tái sử dụng hoàn toàn: bay xong quay về, nạp nhiên liệu rồi bay tiếp.
Chiều 14/11 (giờ Mỹ), sau khoảng 22 giờ 32 phút bay 14 vòng quanh Trái Đất ở độ cao khoảng 266 km, tàu Starship quay về bãi phóng Starbase ở Texas và được hai cánh tay khổng lồ có tên gọi Mechazilla kẹp gọn giữa không trung. "Bạn có tin được không? Cô ấy đã trở về!", bình luận viên Dan Huot của SpaceX reo lên trên sóng trực tiếp.

Tàu Starship lơ lửng sau khi được hai cánh tay của tháp Mechazilla "gắp" lại tại Starbase, Texas. Ảnh: Reuters
Con tàu làm nên lịch sử mang số hiệu Ship 42, được bắt tại Bệ phóng số 2 của Starbase trong chuyến bay thử thứ 15. Thành tựu này đến sau hơn 7 năm kể từ khi Starhopper, mẫu thử đầu tiên của Starship trông như một chiếc bồn nước gắn động cơ, thực hiện cú nhảy đầu tiên năm 2019.
Để được "gắp", Starship phải thực hiện một màn nhào lộn chưa từng có. Khi quay về từ quỹ đạo, tàu lao xuyên khí quyển ở tư thế nằm ngang, dùng lớp gạch chịu nhiệt chống lại nhiệt độ hàng nghìn độ C. Gần mặt đất, tàu bật lại động cơ, lật thẳng đứng và giảm tốc gần như đứng yên cạnh tháp phóng. Lúc đó hai cánh tay Mechazilla khép lại, đỡ tàu qua các chốt đỡ gắn trên thân. Sai lệch chỉ vài mét cũng có thể khiến tàu va vào tháp và phát nổ.
Vì sao SpaceX phải làm khó đến vậy? Tên lửa truyền thống thường dùng một lần là bỏ, giống như bay xong vứt luôn máy bay. Falcon 9 của SpaceX mới thu hồi được một phần. Bắt tàu ngay tại tháp phóng giúp Starship không cần chân đáp nặng nề, lại có thể được đặt lên bệ, nạp nhiên liệu và bay tiếp trong thời gian ngắn, nhờ đó chi phí bay vào vũ trụ có thể giảm mạnh.
Với Elon Musk, đây là chìa khóa cho giấc mơ đưa con người lên Sao Hỏa và xây dựng thành phố tự duy trì trên Hành tinh Đỏ. NASA cũng chọn Starship làm tàu đổ bộ đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng trong chương trình Artemis. Bộ trưởng NASA Jared Isaacman gọi thành công lần này "gần như phép màu".
Tuy nhiên, chuyến bay vẫn chưa trọn vẹn. Tầng đẩy Super Heavy rơi xuống Vịnh Mexico và phát nổ chỉ khoảng 10 phút sau khi phóng, do động cơ tắt sớm khi hạ cánh. Elon Musk khẳng định sự cố "không làm thay đổi" kế hoạch tiến tới các chuyến bay tái sử dụng hoàn toàn.
Bắt được tàu mới là nửa chặng đường. Muốn đưa người lên Mặt Trăng, SpaceX còn phải chứng minh khả năng tiếp nhiên liệu giữa hai tàu Starship ngay trên quỹ đạo, điều chưa ai từng làm với quy mô lớn như vậy. Tiếp theo là bắt được cả tầng đẩy lẫn con tàu trong cùng một chuyến bay, rồi đưa chúng bay lại nhiều lần, đúng như cách một chiếc máy bay chở khách vận hành.

