Giải mã nguyên nhân khiến cháy rừng tại Washington vượt tầm kiểm soát

Đám cháy Fairview ở phía Đông Bắc thành phố Spokane, bang Washington, Mỹ. Ảnh: Sở cứu hỏa Spokane Valley

Theo truyền thông Qatar ngày 4/8, các đám cháy hiện là ưu tiên chữa cháy số một tại Mỹ do quy mô lớn và mức độ đe dọa đối với các cộng đồng dân cư. Dù chưa ghi nhận trường hợp tử vong nào, nhưng giới chức cho biết sẽ cần thời gian để đánh giá đầy đủ mức độ thiệt hại khi các đội tìm kiếm bắt đầu tiếp cận những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Lệnh sơ tán đã được mở rộng từ khoảng 4.000 người vào ngày 2/8 lên 65.000 người vào ngày 3/8, cho thấy tốc độ lan rộng của các đám cháy vào khu vực đông dân cư.

Tâm điểm Spokane

Spokane, thành phố lớn thứ hai của bang Washington, đang là tâm điểm của một trong những đợt cháy rừng tàn khốc nhất trong lịch sử bang này sau khi ba đám cháy lớn bùng phát ở khu vực phía Bắc thành phố vào cuối tuần qua.

Được gió mạnh tiếp sức và có thảm thực vật khô hạn bất thường làm nhiên liệu, các đám cháy đã thiêu rụi hơn khoảng 3.237 ha và lan từ rừng cùng đồng cỏ sang các khu dân cư, buộc khoảng 65.000 người phải sơ tán.

Hàng trăm công trình, chủ yếu là nhà ở, đã bị phá hủy. Các cuộc khảo sát từ trên không cho thấy còn nhiều công trình khác có thể đã bị hư hại. Cả khu dân cư chỉ còn lại những đống đổ nát cháy đen, nhiều ngôi nhà chỉ còn trơ lại ống khói bằng gạch.

Quy mô thảm họa đã vượt quá khả năng ứng phó của địa phương, buộc bang Washington phải triển khai một trong những chiến dịch chữa cháy lớn nhất từ trước đến nay, điều động trên 1.000 lính cứu hỏa từ nhiều khu vực.

Bất chấp lực lượng hùng hậu, các đám cháy vẫn chưa được khống chế. Giới chức cho biết có thể mất nhiều ngày để đánh giá đầy đủ mức độ tàn phá.

Dù chưa xác nhận có người thiệt mạng, nhưng nhà chức trách ban đầu nhận gần 300 tin báo mất tích sau khi lệnh sơ tán được ban hành. Con số này sau đó đã giảm đáng kể khi nhiều gia đình gặp lại người thân.

Các trung tâm trú ẩn khẩn cấp đã được mở trên khắp Spokane. Giới chức kêu gọi người dân không quay trở lại khu vực sơ tán và không điều khiển thiết bị bay không người lái cá nhân vì có thể cản trở hoạt động chữa cháy bằng đường không.

Lực lượng cứu hỏa đang tận dụng khoảng thời gian ngắn có nhiệt độ mát hơn và gió nhẹ hơn. Tuy nhiên, cơ quan dự báo cảnh báo thời tiết nóng hơn, khô hơn và nhiều gió sẽ quay trở lại vào cuối tuần này, làm gia tăng nguy cơ cháy lan.

Bang Washington đang trải qua một trong những mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất trong hơn ba thập kỷ qua, khi 182.000 ha đã bị thiêu rụi từ đầu mùa hè. Riêng các đợt cháy lớn gần đây đã làm cháy hơn 100.000 ha.

Nguyên nhân gây ra các đám cháy là gì?

Tối 3/8, Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt thông báo đã bắt giữ một người 37 tuổi với cáo buộc phóng hỏa liên quan đến vụ cháy.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những điều kiện khiến đám cháy lan nhanh đã xuất hiện từ trước.

Bang Washington đang trải qua đợt hạn hán nghiêm trọng và lượng tuyết mùa đông thấp bất thường, khiến thảm thực vật khô kiệt và rất dễ bắt lửa.

Tình trạng này càng trở nên nghiêm trọng do các đợt nắng nóng cực đoan, độ ẩm thấp và gió mạnh, tạo ra môi trường mà chỉ cần một nguồn lửa nhỏ cũng có thể nhanh chóng phát triển thành đám cháy lớn.

Các nhà khoa học cũng cho rằng những mùa cháy rừng ngày càng nghiêm trọng ở miền Tây nước Mỹ có liên quan đến biến đổi khí hậu do con người gây ra, làm nhiệt độ tăng cao, hạn hán kéo dài và cảnh quan khô hạn hơn. Dù biến đổi khí hậu không trực tiếp gây cháy rừng, nhưng khiến các đám cháy dễ lan rộng nhanh hơn và gây thiệt hại nặng nề hơn sau khi bùng phát.

Vì sao cháy rừng tại Washington nghiêm trọng đến vậy?

Các đám cháy tại Washington đặc biệt nghiêm trọng do nhiều yếu tố cùng lúc hội tụ, tạo điều kiện cho lửa lan nhanh.

Nhiều đám cháy lớn bùng phát đồng thời: Spokane đang phải đối phó cùng lúc với ba đám cháy lớn, trong khi hàng chục đám cháy đáng kể khác đang bùng phát trên khắp miền Tây nước Mỹ. Xử lý nhiều sự cố cùng lúc khiến nguồn lực không thể tập trung cho một điểm cháy.

Lửa lan nhanh vào khu dân cư: Được gió mạnh tiếp sức, ngọn lửa vượt qua đường sá và sông ngòi để lan từ rừng, đồng cỏ vào các khu dân cư. Hơn 700 công trình đã bị phá hủy, khiến công tác khống chế càng khó khăn khi nhà ở, doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng trọng yếu đều bị đe dọa.

Nguồn lực chữa cháy bị phân tán: Hơn 100 đám cháy mới đã được ghi nhận tại 15 bang của Mỹ chỉ trong một cuối tuần, tạo áp lực rất lớn lên lực lượng chữa cháy trên toàn quốc. Dù trên 1.000 lính cứu hỏa đã được triển khai tới Spokane, nhưng máy bay, thiết bị và nhân lực vẫn phải chia sẻ cho nhiều điểm nóng khác.

Nguy cơ vẫn hiện hữu dù thời tiết tạm thời thuận lợi: Thời tiết mát hơn và gió nhẹ giúp lực lượng cứu hỏa có thêm cơ hội kiểm soát đám cháy, nhưng giới chức cảnh báo điều kiện nóng hơn, khô hơn và nhiều gió sẽ sớm quay trở lại. Khi các đám cháy vẫn chưa được khống chế, nguy cơ lửa tiếp tục lan rộng hoặc bùng phát ở khu vực mới vẫn rất cao.

Hạn hán, nắng nóng và biến đổi khí hậu đóng vai trò gì?

Theo các nhà khoa học, hạn hán, nắng nóng cực đoan và biến đổi khí hậu đang khiến mùa cháy rừng ở miền Tây nước Mỹ kéo dài hơn, xảy ra thường xuyên hơn và gây thiệt hại lớn hơn.

Hạn hán làm khô thảm thực vật, biến rừng và đồng cỏ thành nguồn nhiên liệu dễ cháy.

Nắng nóng và độ ẩm thấp tiếp tục làm khô cây cối, tạo điều kiện để ngọn lửa lan nhanh trên diện rộng.

Biến đổi khí hậu làm trầm trọng thêm các yếu tố này khi nhiệt độ toàn cầu tăng khiến hạn hán kéo dài hơn, các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên hơn và mùa cháy rừng kéo dài hơn, làm tăng khả năng xuất hiện những đám cháy lớn có sức tàn phá mạnh.

Dự báo thời tiết giữa tuần ra sao?

Dự báo thời tiết cho thấy điều kiện sẽ xấu đi trở lại từ giữa tuần. Trong khi ngày 3 và 4/8 là khoảng thời gian ngắn có nhiệt độ mát hơn và gió yếu hơn, dự báo từ giữa tuần cho thấy sẽ có nhiệt độ rất cao, đặc biệt trong ngày 6/8, có thể lên tới 37°C. Trong ngày 3/8, nhiệt độ chỉ khoảng 22°C. Độ ẩm rất thấp, khiến không khí khô hanh. Gió giật với tốc độ lên tới 26 km/h.

Do các đám cháy vẫn chưa được khống chế, chính quyền tiếp tục duy trì lệnh sơ tán. Giới chức cảnh báo kịch bản tồi tệ nhất là để người dân trở về nhà rồi lại phải sơ tán lần nữa sau 24-48 giờ khi thời tiết nóng và nhiều gió quay trở lại.

Toàn bộ phái đoàn nghị sĩ đại diện bang Washington tại Quốc hội Mỹ đang chờ phản hồi từ Tổng thống Donald Trump về đề nghị ban bố tình trạng khẩn cấp theo thủ tục rút gọn nhằm nhanh chóng triển khai hỗ trợ liên bang cho các gia đình phải sơ tán.

Các bang nào cũng đang chống chọi với cháy rừng?

Theo Trung tâm Điều phối Liên ngành Quốc gia về Cháy rừng, phần lớn các điểm cháy tại Mỹ hiện tập trung ở khu vực Tây Bắc.

Các đám cháy lớn hiện chủ yếu xảy ra tại các vùng đồng cỏ ở Idaho, Oregon và Utah; Công viên quốc gia Everglades ở bang Florida; cùng các đám cháy mới tại Left Creek (Wyoming), Antelope Creek (Nevada), Sand Creek và Middle Coulee (Montana).

Một đám cháy do sét đánh gây ra, đã thiêu rụi khoảng 1.370 km vuông đồng cỏ ở miền Tây Idaho và miền Đông Oregon, tiếp tục lan rộng trong ngày 3/8. Khu vực này có nhiều trang trại chăn nuôi bò và giới chức cho biết đám cháy đang đe dọa hơn 600 ngôi nhà cùng 800 công trình khác.

Tại miền Trung bang Utah, một đám cháy đã tăng diện tích lên gấp bốn lần chỉ trong một cuối tuần, đạt gần 282 km vuông vào chiều 3/8.