Giải mã Shahed-136: Loại UAV cảm tử giá rẻ thay đổi cục diện chiến tranh bất đối xứng

Vũ khí không người lái (UAV) cảm tử Shahed-136 do Iran sản xuất đã trở thành một biểu tượng của các cuộc xung đột đương đại tại Ukraine và Trung Đông. Khác với các công nghệ tàng hình hay siêu thanh đắt đỏ, loại vũ khí này đại diện cho sự thắng lợi của chiến tranh bất đối xứng nhờ cấu tạo đơn giản, chi phí thấp và khả năng áp đảo hệ thống phòng thủ đối phương bằng số lượng lớn.

Chiến lược ưu tiên số lượng và chi phí thấp

Lịch sử phát triển UAV của Iran bắt nguồn từ cuộc chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988). Trước ưu thế trên không của đối thủ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tập trung vào máy bay điều khiển từ xa cho nhiệm vụ trinh sát. Qua nhiều thập kỷ chịu lệnh trừng phạt quốc tế, Iran đã lựa chọn hướng đi khác biệt so với Mỹ hay Nga: không chạy đua về độ tinh vi mà tập trung vào khả năng sản xuất hàng loạt với giá thành tối ưu.

Chuyên gia tư vấn địa chính trị và quốc phòng Aurélien Duchêne nhận định, Shahed-136 là yếu tố giúp giảm bớt rào cản cho người sử dụng, đồng thời buộc lực lượng phòng không đối phương phải tiêu tốn nguồn lực lớn hơn gấp nhiều lần để đối phó.

Một chiếc xe bán tải đang vận chuyển UAV Shahed-136 tại Tehran, Iran, ngày 10-1-2025. Ảnh: Le Point

Thông số kỹ thuật và khả năng tác chiến của Shahed-136

Shahed-136 chính thức ra mắt vào cuối năm 2021, được thiết kế để triển khai theo chiến thuật bầy đàn. Vũ khí này thường được phóng từ các giá đỡ giấu trong container, giúp tăng tính cơ động và khó bị phát hiện trước khi xuất kích. Dưới đây là các thông số kỹ thuật cơ bản của loại UAV này:

Sải cánh: 2,5m (dạng cánh tam giác).
Trọng lượng: Khoảng 200kg.
Đầu đạn: 30kg đến 50kg thuốc nổ.
Tốc độ tối đa: 185 km/giờ.
Động cơ: Động cơ piston 50 mã lực (bản sao dựa trên công nghệ của Đức).

Dù tốc độ khiêm tốn so với máy bay chiến đấu hiện đại, Shahed-136 vẫn cực kỳ nguy hiểm. Khi hàng chục chiếc được phóng cùng lúc, chúng có thể làm quá tải các hệ thống radar và phòng không phức tạp nhất. Do độ bền và giá rẻ, loại vũ khí này còn được quân đội một số nước gọi là "Kalashnikov của UAV".

Cấu tạo từ linh kiện dân dụng toàn cầu

Bí quyết sản xuất hàng loạt của Iran nằm ở việc tận dụng các linh kiện có sẵn trên thị trường thay vì các bộ phận quân sự chuyên dụng. Các chuyên gia khi tháo dỡ xác UAV tại Ukraine đã phát hiện nhiều thành phần điện tử từ các công ty phương Tây tại Mỹ, Thụy Sĩ và Nhật Bản. Cụ thể, hệ thống điều khiển sử dụng bộ vi điều khiển của Texas Instruments, các mô-đun GPS thương mại và chip nguồn phổ biến.

Thân máy bay được chế tạo từ sợi carbon và sợi thủy tinh. Đây là những vật liệu nhẹ, chi phí thấp và có khả năng giảm thiểu đáng kể diện tích phản xạ radar (RCS), khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn.

Bài toán kinh tế trong phòng thủ hiện đại

Sức mạnh thực sự của Shahed-136 không nằm ở độ chính xác mà ở phương trình kinh tế. Giá thành mỗi chiếc ước tính chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD. Trong khi đó, các tên lửa đánh chặn như Patriot của Mỹ hay Aster của Pháp có giá từ 1 triệu đến 7 triệu USD mỗi quả.

Máy bay không người lái Shahed-136 trên bầu trời Iran, tháng 3-2024. Ảnh: Le Point

Tướng Thierry Burkhard, nguyên Tham mưu trưởng Lực lượng Quốc phòng Pháp, từng lưu ý rằng việc sử dụng một tên lửa đắt đỏ để hạ một UAV giá rẻ thực chất là một thất bại về mặt kinh tế. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo hải quân nhấn mạnh rằng việc đánh chặn vẫn là cần thiết để bảo vệ các mục tiêu giá trị cao như tàu chiến hoặc tàu hàng chở hàng hóa trị giá hàng tỷ USD.

Tuệ Nhân