Giải mật kết luận thanh tra: Vì sao hơn 125 tỷ đồng tài sản từ đề tài khoa học cần xác định lại?

Thanh tra Chính phủ mới đây công khai kết luận thanh tra trách nhiệm trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2016-2022 tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, sau khi văn bản hết thời hạn bảo vệ bí mật nhà nước.

Theo kết luận, giai đoạn 2016-2022, các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam triển khai 5.115 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với tổng kinh phí 4.100 tỷ đồng. Tổng kinh phí được cấp là hơn 3.200 tỷ, đã quyết toán hơn 3.000 tỷ đồng.

Trong đó, Viện Hàn lâm là cơ quan quản lý 1.476 đề tài. Các đơn vị thuộc Viện Hàn lâm triển khai 2.928 đề tài cấp cơ sở.

Thanh tra Chính phủ kiểm tra 55 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại 8 đơn vị (Viện Hóa học; Viện Công nghệ môi trường; Viện Hải dương học; Viện Khoa học vật liệu; Viện Công nghệ sinh học; Viện Sinh học nhiệt đới; Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ; Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội) cùng 3 đề tài do Ban Ứng dụng và triển khai công nghệ tham mưu giúp Chủ tịch Viện Hàn lâm quản lý, tổng kinh phí hơn 345 tỷ đồng.

Qua kiểm tra, cơ quan thanh tra chỉ ra nhiều thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm trong việc phê duyệt nội dung thuyết minh, tổ chức thực hiện, thẩm định tài chính, kiểm tra tiến độ, gia hạn và nghiệm thu đề tài.

Một số đề tài có nội dung thuyết minh chưa nêu rõ số lượng thí nghiệm, mục tiêu của từng thí nghiệm để làm cơ sở xây dựng quy trình, kiểm nghiệm, tách chiết... Từ đó, cơ sở để xây dựng danh mục và dự toán hóa chất, vật tư, thiết bị phục vụ đề tài chưa được làm rõ.

Quản lý tài sản, đề tài khoa học để xảy ra nhiều thiếu sót, vi phạm

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra nhiều thiếu sót trong việc xây dựng, phê duyệt dự toán và quyết toán kinh phí đề tài. Tại một số đề tài của 8 đơn vị được kiểm tra, Viện Hàn lâm phê duyệt dự toán của đề tài có nội dung tiền điện, nước ngoài mục “chi phí quản lý chung nhiệm vụ khoa học công nghệ” không đúng quy định với số tiền hơn 7,4 tỷ đồng.

Thanh tra cũng phát hiện Viện Hàn lâm phê duyệt dự toán 200 triệu đồng kinh phí hội đồng nghiệm thu quy trình, trong khi khoản chi này không có trong quy định.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP

Kết quả kiểm tra cho thấy quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, Viện Hàn lâm và 8 đơn vị có hạn chế, khuyết điểm, vi phạm nhiều quy định trong việc lập và phê duyệt thuyết minh đề tài, dự toán, quyết toán đề tài, tổ chức lựa chọn nhà thầu mua sắm vật tư, hóa chất phục vụ đề tài...

Đặc biệt, công tác quản lý, sử dụng tài sản hình thành thông qua việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng vốn Nhà nước để xảy ra nhiều hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm, gồm: thuê doanh nghiệp thẩm định giá; thực hiện thẩm định giá trị tài sản; phê duyệt, giao quản lý, sử dụng tài sản và thực hiện trách nhiệm.

Những thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nêu trên, nhất là trong quá trình tổ chức xác định giá trị tài sản hình thành thông qua việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng vốn Nhà nước là một trong những nguyên nhân dẫn đến giá trị tài sản của 326/886 đề tài được Chủ tịch Viện Hàn lâm nghiệm thu từ đạt trở lên và phê duyệt với giá trị hơn 125 tỷ đồng chưa bảo đảm chính xác, cần phải được xác định lại. Trong đó, có 143 đề tài của 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh được phê duyệt giá trị hơn 45 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra nhiều sản phẩm khoa học và công nghệ được đầu tư kinh phí lớn không hiệu quả, không phục vụ trực tiếp cho sản xuất và đời sống, không ứng dụng được trong thực tiễn, không có sản phẩm được thương mại hóa, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư.

98 đề tài nghiệm thu nhưng chưa có sản phẩm được thương mại hóa

Về ứng dụng, triển khai, chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ, thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ, Kết luận thanh tra cho biết giai đoạn 2016-2022, Viện Hàn lâm có 119 đề tài mở mới thuộc 5 loại hình ứng dụng và triển khai công nghệ, với tổng kinh phí thực hiện 167 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Viện Hàn lâm, đến thời điểm kiểm tra có 98 đề tài được nghiệm thu từ đạt trở lên chưa có sản phẩm nghiên cứu được thương mại hóa.

Thanh tra nhận định điều này cho thấy các đề tài chưa thực hiện được mục tiêu thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ.

Đối với một số đề tài hợp tác với bộ, ngành, địa phương, kết quả nghiên cứu chưa phục vụ trực tiếp sản xuất và đời sống, chưa có địa chỉ ứng dụng cụ thể hoặc sản phẩm chưa được ứng dụng trong thực tiễn.

Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện quá trình thực hiện công tác tài chính (lập, phân bổ, chấp hành dự toán, quyết toán; thu, sử dụng nguồn tài chính...) của Viện Hàn lâm và 8 đơn vị trên có thiếu sót, vi phạm nhiều quy định.

Tại 39 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm, việc lập, phân bổ dự toán kinh phí đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc với số tiền 144,28 tỷ đồng được xác định không đúng nguồn kinh phí đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước, kết luận nêu.

Riêng 7/8 đơn vị được kiểm tra, xác minh đã lập dự toán nội dung này với số tiền hơn 44 tỷ đồng không đúng nguồn kinh phí quy định.

Về chế độ phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật cũng được xác định có vi phạm nhiều quy định. Theo đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam lập, phân bổ dự toán và các đơn vị trực thuộc đã chi hơn 72 tỷ đồng, nhưng việc xác định và chi khoản tiền này chưa đảm bảo chính xác, chưa đầy đủ cơ sở. Trong đó, 8 đơn vị đã lập và được phê duyệt dự toán, thực tế đã chi trên 29,6 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ cho rằng những thiếu sót, vi phạm, nhất là trong xây dựng thuyết minh, dự toán, quản lý và sử dụng vật tư, hóa chất phục vụ đề tài, có ảnh hưởng đến kết quả thực hiện và tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư.