Trình Quốc hội cơ chế, chính sách đặc thù cho các khu đô thị lấn biển

Các đại biểu tham dự tại Hội trường. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.

Tờ trình của Chính phủ cho thấy, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ Ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, trong đó xác định: "Xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội, có năng lực cạnh tranh quốc tế cao để phát triển các khu kinh tế đặc biệt, khu thương mại tự do, khu kinh tế tự do và các cụm công nghiệp - dịch vụ - đô thị biển trở thành động lực tăng trưởng quan trọng; hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh của quốc gia và khu vực. Phát triển hệ thống đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có bản sắc, ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng; trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kinh tế, văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Gắn phát triển đô thị biển với tổ chức lại không gian phát triển vùng ven biển, các mạng lưới đô thị quốc gia".

Theo Bộ trưởng, việc xây dựng cơ chế, chính sách này nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển, đồng thời thực hiện ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị về rà soát cơ chế chung áp dụng cho các dự án đô thị lấn biển.

Thực tiễn, nhiều quốc gia đã thực hiện lấn biển để xây dựng các đảo nhân tạo, khắc phục giới hạn về quỹ đất. Những dự án này thường có quy mô đặc biệt lớn và được điều chỉnh bằng khung khổ pháp lý riêng, ổn định. Trong khi đó, Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển, 21 tỉnh, thành phố có biển, trong khi quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp.

Theo Chính phủ, dự án xây dựng khu đô thị lấn biển có những đặc thù khác cơ bản so với hoạt động lấn biển thông thường. Trong đó, đất chưa hình thành tại thời điểm lập quy hoạch; dự án thường có quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài và nhu cầu vật liệu san lấp rất lớn. Do đó, cơ chế được đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển cách bờ, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung.

Trong quá trình xây dựng hồ sơ, Chính phủ cho biết đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, các cơ quan Trung ương và địa phương có biển. Dự thảo đã được thu hẹp đáng kể, trong đó lược bỏ toàn bộ các chính sách về tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định về từ bỏ quyền khởi kiện. Đồng thời, dự thảo không quy định khác với Luật Đất đai và pháp luật về địa chất, khoáng sản; không miễn, giảm các thủ tục về môi trường.

Về nguyên tắc, dự án phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, không cản trở hoạt động hàng hải. Việc quyết định dự án phải dựa trên đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động đối với khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân.

Một trong những nội dung đáng chú ý là cơ chế đối với nhà đầu tư chiến lược. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, trình tự lựa chọn, điều kiện ưu đãi, nghĩa vụ giải ngân và chế tài sẽ dẫn chiếu theo Điều 35 của dự thảo Luật Phát triển đô thị. Dự thảo chỉ giữ lại một số nội dung đặc thù, trong đó quy định tỷ lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu 15% đối với dự án có tổng mức đầu tư từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng và 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng.

Thời gian hoạt động của dự án không quá 70 năm. Trường hợp dự án chưa hoàn thành, nhà đầu tư không được chuyển nhượng toàn bộ dự án; phần chuyển nhượng cũng không quá 50% diện tích đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật.

Đối với quy hoạch và khoáng sản, dự thảo đề xuất UBND cấp tỉnh quyết định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất trong trường hợp chưa có quy định hoặc yêu cầu cao hơn tiêu chuẩn quốc gia, nhưng phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng. Dự án được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như đối với dự án quan trọng quốc gia. Việc khai thác cát biển phải thực hiện đánh giá tác động môi trường.

Đối với việc giao khu vực biển trong vùng lãnh hải, dự thảo quy định thẩm quyền quyết định thuộc Chủ tịch UBND cấp tỉnh sau khi có ý kiến của các bộ, ngành liên quan.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết thêm, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, cơ quan soạn thảo dự kiến tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng rà soát khái niệm khu đô thị lấn biển để xác định rõ đối tượng, phạm vi áp dụng; không quy định cụ thể tiêu chí về tổng mức đầu tư xây dựng.

Cơ quan soạn thảo dự kiến không thiết kế thành một chương riêng về cơ chế, chính sách đối với khu đô thị lấn biển, mà tích hợp những nội dung cần thiết vào các điều khoản phù hợp tại Chương 2 của dự thảo Luật. Qua đó, cùng một vấn đề được điều chỉnh theo một nguyên tắc và một chế độ pháp lý thống nhất trong luật.

"Việc sớm ban hành cơ chế chính sách này có ý nghĩa quan trọng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý ổn định để hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển, huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, đồng thời đảm bảo quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh," Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu. Ảnh: Media Quốc hội.

Cần cơ chế kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời của dự án

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, sau phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 20/8, Chính phủ đã rất chủ động, tích cực, điều chỉnh ngay một số nội dung và được thể hiện rõ trong tờ trình hôm nay.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị, nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra nhận thấy nội dung Chính phủ đề xuất thực chất là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại đô thị mới có yêu cầu đặc thù về quản trị đô thị. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định rõ mục đích tích hợp các cơ chế, chính sách này vào dự thảo luật.

Nếu chỉ hướng đến quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo luật hiện nay đã đủ để bao quát nội dung Chính phủ đề nghị bổ sung. Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc diễn đạt nội dung tích hợp vào Điều 1 cho phù hợp, tránh hiểu nhầm khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản thống nhất với các cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai dự án xây dựng khu đô thị lấn biển quy mô lớn, nhưng đề nghị rà soát kỹ từng chính sách về phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án, thời hạn hoạt động, các đặc thù về quy hoạch, khai thác khoáng sản, ưu đãi đối với nhà đầu tư, các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường và cơ chế quản lý, kiểm soát để bảo đảm tính hợp lý, khả thi.

Tuy nhiên, các cơ chế chính sách tập trung nhiều vào ưu đãi hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế bảo đảm quản lý vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời của dự án chưa được quy định đầy đủ. Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc bổ sung các quy định này; đồng thời có thể tích hợp những nội dung thực sự cần thiết vào các điều khoản tương ứng của Chương II, bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo nguyên tắc và hệ thống tiêu chí thống nhất trong luật.