Giải Nobel Hòa bình năm 2026 vinh danh nữ thẩm phán người Nam Phi

Bà Navanethem "Navi" Pillay

Cuộc chiến không tiếng súng

Trong một năm mà luật pháp quốc tế liên tục bị thách thức bởi các xung đột vũ trang và xu hướng coi nhẹ các thể chế đa phương, việc trao Giải Nobel Hòa bình năm 2026 cho bà Navi Pillay - một biểu tượng sống của nền tư pháp quốc tế - là động thái tái khẳng định giá trị cốt lõi: Không thể có hòa bình bền vững nếu thiếu công lý và thượng tôn pháp luật.

Hòa bình cần công lý. Trong thời đại chiến tranh gia tăng và các định chế pháp lý quốc tế đang bị tấn công, chúng ta cần những người có dũng khí, tầm nhìn và quyết tâm như bà Navi Pillay.

Ủy ban Nobel Na Uy

Theo Ủy ban Nobel Na Uy, qua các vị trí đảm nhiệm, bà Pillay đã góp phần buộc các quốc gia và nhà lãnh đạo phải chịu trách nhiệm, đồng thời đem lại hy vọng cho các nạn nhân của bạo lực và xung đột. Bà luôn nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân và nhà nước trong việc tuân thủ pháp quyền, đồng thời tham gia định hình các chuẩn mực và nguyên tắc pháp lý quốc tế. 

"Cam kết của bà Navi Pillay đối với các nguyên tắc pháp lý mang tính phổ quát cùng la bàn đạo đức vững vàng là những điều xuyên suốt sự nghiệp lâu dài của bà. Sợi chỉ xuyên suốt sự nghiệp ấy là quá trình từ những ngày đầu bảo vệ ông Nelson Mandela và những người khác đứng lên chống chế độ phân biệt chủng tộc apartheid, đến khi bà đảm nhiệm vai trò thẩm phán trong một số vụ án quốc tế quan trọng của thời đại chúng ta. Trong mọi cương vị từng đảm nhiệm, bà đều nhấn mạnh trách nhiệm của các cá nhân và quốc gia trong việc tuân thủ pháp luật", Ủy ban Nobel Na Uy nhận xét.

Bà Navanethem "Navi" Pillay - Chủ nhân giải Nobel Hòa bình năm 2026

Sinh năm 1941 tại Durban trong một gia đình gốc Ấn Độ thuộc tầng lớp lao động, Pillay lớn lên dưới bóng đen của chế độ Apartheid. Vào thời kỳ đó, sự phân biệt chủng tộc không chỉ là một điều luật, nó là một bức tường bê tông vô hình chặn đứng mọi ước mơ của những người da màu.

Năm 1967, bà trở thành người phụ nữ da màu đầu tiên mở văn phòng luật tại tỉnh Natal. Trong suốt những năm tháng đen tối đó, bà chọn đứng về phía những người bị ruồng bỏ: bảo vệ các nhà hoạt động chống Apartheid, tố cáo những hành vi tra tấn của cảnh sát, và đòi quyền lợi cho các tù nhân chính trị — bao gồm cả những người bị giam giữ trên Đảo Robben cùng Nelson Mandela. Chồng bà, ông Gaby Pillay, cũng từng bị chính quyền Apartheid bắt giữ.

Khi chế độ Apartheid sụp đổ, Nelson Mandela đã bổ nhiệm bà làm nữ thẩm phán da màu đầu tiên của Tòa án Tối cao Nam Phi vào năm 1995. Bức tường bê tông năm xưa cuối cùng đã bị vỡ vụn dưới chân người phụ nữ kiên cường này.

Biến công lý thành vũ khí sắc bén

Năm 1999, bà trở thành thẩm phán và sau đó là Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda (ICTR). Trong những phiên tòa đẫm máu của cuộc diệt chủng 1994, Navi Pillay đã dẫn dắt một quyết định mang tính bước ngoặt: công nhận hành vi hiếp dâm và bạo lực tình dục hàng loạt là công cụ của tội diệt chủng và tội ác chống lại loài người.

Đó không chỉ là một phán quyết pháp lý. Đó là lần đầu tiên trong lịch sử, nỗi đau của hàng trăm nghìn phụ nữ Rwanda được đặt ngang hàng với những tội ác tày trời nhất của nhân loại. Từ phòng xử án ở Arusha, tiếng nói của bà đã vang vọng khắp thế giới.

Tại ICTR, bà đã ghi tên mình vào lịch sử pháp lý thế giới với vụ án Jean-Paul Akayesu. Dưới sự dẫn dắt của bà, ICTR đã ra một phán quyết mang tính cách mạng: định nghĩa hiếp dâm và bạo lực tình dục trong chiến tranh là một hành vi diệt chủng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử loài người, hành vi bạo lực tình dục có hệ thống trong xung đột vũ trang được công nhận và xử lý như một tội ác chống lại loài người.

Sau đó, bà tiếp tục cống hiến tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) ở The Hague, trước khi được bổ nhiệm làm Cao ủy Liên Hợp Quốc về Quyền Con người (2008 – 2014). Bà nổi tiếng với tinh thần độc lập, không ngại va chạm với các cường quốc để bảo vệ quyền con người.

Năm 2019, bà được bổ nhiệm làm thẩm phán đặc biệt của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) trong vụ kiện Myanmar bị cáo buộc phạm tội diệt chủng.

Bà Navanethem "Navi" Pillay trong một cuộc họp báo về tình hình Palestine

Sau khi rời Liên hợp quốc, ở tuổi 80, bà vẫn không nghỉ ngơi. Trong giai đoạn 2021-2025, bà tiếp tục đảm nhận vai trò Chủ tịch Ủy ban Điều tra Độc lập Quốc tế của Liên hợp quốc về Lãnh thổ Palestine Bị chiếm đóng, bao gồm Đông Jerusalem và Israel - một trong những nhiệm vụ phức tạp và nhạy cảm nhất thế giới hiện nay.

Hiện ở tuổi 85, khi nhiều người đã nghỉ ngơi, bà vẫn đứng giữa những cuộc chiến pháp lý cam go nhất thế giới, một mình chống lại sức ép chính trị khổng lồ.

Bà Navi Pillay đã chứng minh rằng, công lý không phải là thứ tự nhiên có sẵn, mà là kết quả của sự đấu tranh kiên trì, không mệt mỏi từ những con người dám đứng lên vì người khác. Trong một thế giới còn nhiều biến động và bất công, di sản và tinh thần của bà vẫn là ngọn hải đăng cho những ai đang chiến đấu vì nhân phẩm và lẽ phải. Navi Pillay đã chứng minh một điều đơn giản nhưng vĩ đại: Đôi khi, vũ khí mạnh nhất để bảo vệ hòa bình không phải là súng đạn, mà là một bản án công bằng và một người phụ nữ không bao giờ chịu khuất phục.

Ủy ban Nobel Na Uy đánh giá, bà Pillay là một trong những người bảo vệ nổi bật các nguyên tắc pháp lý quốc tế hiện nay. Sự nghiệp của bà cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì, củng cố và mở rộng pháp quyền toàn cầu, nhất là trong bối cảnh các thẩm phán và thiết chế tư pháp quốc tế phải đối mặt với sức ép chính trị.

Theo Ủy ban Nobel, việc trao giải Nobel Hòa bình năm 2026 cho bà Pillay phù hợp với tinh thần di chúc của Alfred Nobel: Thúc đẩy tình hữu nghị giữa các quốc gia và tăng cường các cơ chế giải quyết xung đột vì hòa bình và công lý. Sự tận tâm với công lý và phẩm giá con người của bà được xem là nguồn cảm hứng đối với những người đang nỗ lực xây dựng một thế giới hòa bình hơn.

Nguồn: nobelprize.org