Giải pháp phát triển du lịch hài hòa gắn với bảo tồn hệ sinh thái Hòn Yến

Do vậy, địa phương và các tổ chức liên quan đang đặt ra nhiều giải pháp phát triển du lịch hài hòa, gắn với bảo tồn hệ sinh thái nơi đây.

“Viên ngọc quý” cần được bảo vệ

Đến Hòn Yến vào những ngày đầu tháng hoặc cuối tháng mùa hè, khi thủy triều rút ra xa, bãi san hô lộ thiên với nhiều màu sắc rực rỡ trải rộng xung quanh, tạo thành bức tranh tuyệt đẹp. Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN

Danh lam thắng cảnh quần thể Hòn Yến được công nhận là Di tích quốc gia năm 2018. Quần thể Hòn Yến gồm: Hòn Yến, Hòn Đụn, Bàn Than, Gành Yến, Hòn Choi, Vũng Choi; tất cả tạo thành một thắng cảnh tự nhiên bên bờ biển. Trong đó, Hòn Yến là điểm nhấn nổi bật của quần thể danh thắng này, có giá trị tự nhiên từ địa chất đến hệ động, thực vật, đa dạng sinh học và giá trị về văn hóa, lịch sử, tiềm năng phát triển du lịch ven biển. Tại đây có 12,7 ha rạn san hô với 17 loài san hô sinh sống trên nền đá bazan núi lửa. Đây còn là khu vực trú ngụ của nhiều loài sinh vật biển nhỏ khác như sao biển.

Mùa hè (khoảng tháng 4 - 6 hằng năm) là thời điểm san hô Hòn Yến đẹp nhất. Mỗi đợt con nước xuống (thường kéo dài 2 - 3 ngày) thì san hô Hòn Yến gần bờ lộ ra. Người dân và du khách có thể đi dọc men theo con nước để ngắm rạn san hô đa dạng sắc màu. Bên cạnh những trải nghiệm gần bờ, du khách cũng có thể chọn di chuyển bằng thuyền thúng để ra gần Hòn Yến ngắm san hô. Tuy nhiên, những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu, lụt bão thường xuyên xảy ra, rạn san hô tại Hòn Yến có nguy cơ ngày càng suy thoái về số lượng, chủng loại. Bên cạnh đó, các hoạt động khai thác thủy sản quá mức, phát triển du lịch ồ ạt cũng khiến cho rạn san hô bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tác động kép của thiên tai và con người đặt ra nhiều thách thức, khó khăn cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị tại di tích quốc gia này.

Anh Nguyễn Minh Chiến (xã Hòa Mỹ, tỉnh Đắk Lắk) chia sẻ, anh nhiều lần đến tham quan, trải nghiệm Hòn Yến và ngắm rạn san hô nơi đây. Anh thấy rất tự hào vì quê hương mình có một địa điểm du lịch đẹp, hút khách. Tuy nhiên, mỗi lần đến đây, anh đều thấy có một số lượng rác thải nhựa tồn tại ở khu vực này. Điều này làm cho du khách khó chịu và ảnh hưởng ít nhiều đến rạn san hô.

Những năm qua, sản phẩm du lịch Hòn Yến còn khá đơn điệu, thiếu tính chuyên nghiệp. Hầu hết các đoàn khách du lịch đến đây theo hình thức tự do, chưa có sự kết nối tour, tuyến bài bản. Việc liên kết du lịch Hòn Yến với các điểm du lịch khác trên địa bàn tỉnh chưa hiệu quả. Công tác quảng bá thương hiệu du lịch Hòn Yến còn hạn chế, chưa chuyên nghiệp. Người dân địa phương chưa thật sự phát triển sinh kế để gắn chặt với công tác bảo vệ hệ sinh thái nơi đây.

Ông Dương Ngọc Thắng (thôn Nhơn Hội, xã Ô Loan) chia sẻ, sự vào cuộc của người dân giữ vai trò quyết định trong việc phát huy giá trị du lịch và bảo tồn danh thắng Hòn Yến. Bởi cộng đồng địa phương không chỉ tham gia bảo vệ rạn san hô mà còn trực tiếp hướng dẫn du khách ứng xử thân thiện với môi trường; trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi du lịch bền vững.

Phát huy vai trò cộng đồng

Được công nhận từ năm 2018, Hòn Yến mê hoặc du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ và cơ hội chiêm ngưỡng những rạn san hô cổ tuyệt đẹp mà không cần lặn biển. Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN

Đầu tháng 4/2026, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk phối hợp với UBND xã Ô Loan khởi động dự án “Thúc đẩy quản lý bảo tồn rạn san hô gắn với du lịch cộng đồng và phát huy giá trị văn hóa làng biển” tại Di tích quốc gia Hòn Yến. Dự án này có sự tham gia của Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến với thành viên chủ yếu là cộng đồng địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Phấn, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến, hợp tác xã trở thành “cầu nối” giữa chính quyền và người dân để bảo vệ san hô, vệ sinh môi trường xung quanh Hòn Yến, nhất là thời điểm thủy triều rút. Cùng với dự án, hợp tác xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân địa phương tham gia làm du lịch cộng đồng nhiều hơn và các hộ dân làm nghề truyền thống đăng ký sản phẩm OCOP phục vụ khách du lịch.

Hiện nay, để cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn san hô trước lượng khách ngày càng tăng, Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến ưu tiên chất lượng trải nghiệm thay vì chạy theo số lượng khách. Một số tour trải nghiệm đã được xây dựng như: Một ngày làm ngư dân; thưởng thức ẩm thực làng chài và khám phá san hô có trách nhiệm; trải nghiệm làng nghề làm mắm, tổ yến, đan lưới; tham quan đồi núi, đạp xe, ngồi thuyền thúng...

Việc bảo tồn rạn san hô xung quanh khu vực Hòn Yến giúp mô hình du lịch cộng đồng thêm ý nghĩa. Các hộ dân tham gia cũng có ý thức hơn đối với san hô. Nhờ hoạt động du lịch, việc bảo tồn cũng trở nên thuận lợi khi người dân và du khách hiểu về hệ sinh thái ven bờ.

Ông Nguyễn Hùng Dũng, Chủ tịch UBND xã Ô Loan cho biết, địa phương đang tập trung hoàn thiện quy định về quản lý, củng cố các tổ cộng đồng làm du lịch Hòn Yến; đồng thời hỗ trợ người dân xây dựng các sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch, gắn với bảo tồn hệ sinh thái. Đây là những bước đi quan trọng nhằm chuyển hóa tiềm năng du lịch tại địa phương thành những giá trị thực tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Nhiều loại san hô độc đáo tại Hòn Yến. Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN

Hiện nay, địa điểm du lịch Hòn Yến chủ yếu đón khách nội địa. Lượng khách quốc tế không cao do hoạt động còn mang tính chất hoang sơ, mộc mạc. Tuy nhiên, trước lượng khách đến Hòn Yến ngày càng tăng, trong thời gian tới, người dân địa phương cần được tiếp cận với các khóa tiếng Anh giao tiếp cơ bản nhằm nâng cao khả năng phục vụ, kết nối với khách quốc tế. Bên cạnh đó, người dân và các hộ kinh doanh dịch vụ cần có sự thống nhất, hạn chế tình trạng tranh giành khách, “chặt chém” giá cả để tạo môi trường hoạt động du lịch lành mạnh, văn minh.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Đắk Lắk, một trong những hướng đi bền vững trong phát triển du lịch Hòn Yến gắn bảo vệ hệ sinh thái, bảo vệ môi trường là phát huy vai trò của cộng đồng địa phương. Trong đó, điều cần làm hiện nay là chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động thông qua các mô hình cụ thể của tổ phụ nữ, tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô, mô hình tuyến đường ven biển không rác thải nhựa. Khi rạn san hô được bảo vệ, môi trường tự nhiên được gìn giữ thì Hòn Yến sẽ trở thành điểm du lịch hấp dẫn, người dân được hưởng lợi từ hoạt động du lịch bền vững.