Giải pháp thúc đẩy hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật

KẾT QUẢ TRIỂN KHAI

Thực hiện Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14-2-2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, trước sáp nhập, Liên hiệp Hội (LHH) tỉnh Tiền Giang tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2639/QĐ-UBND quy định về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Tiền Giang. Trên cơ sở đó, hoạt động tư vấn, phản biện của LHH có nhiều thuận lợi hơn so với trước đây.

GS.TS. Trần Văn Hâu (Trường Đại học Cần Thơ) tham gia Hội đồng phản biện độc lập Đề án phát triển cây sầu riêng do Liên hiệp Hội chủ trì.

Cụ thể, hằng năm, căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ TV,PB&GĐXH được quy định trong Điều lệ, LHH lập dự toán kinh phí TV,PB&GĐXH gửi Sở Khoa học và Công nghệ tổng hợp đề nghị Sở Tài chính thẩm định trình UBND tỉnh phân bổ từ nguồn kinh phí sự nghiệp khoa học và công nghệ để triển khai thực hiện.

Về nội dung và mức chi lập dự toán nhiệm vụ TV,PB&GĐXH thực hiện theo Thông tư số 11/2015/TT-TTC của Bộ Tài chính bao gồm: Chi phí cho công tác chuẩn bị (xây dựng đề cương; nghiên cứu hồ sơ, tài liệu); tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia; tổng kết hoạt động tư vấn, phản biện cùng một số chi phí khác.

Do được bố trí kinh phí trong dự toán đầu năm nên khi được UBND giao nhiệm vụ về TV,PB&GĐXH đối với một đề án, dự án cụ thể, LHH tiến hành các bước phản biện theo trình tự, thủ tục quy định như: Mời chuyên gia, nhà khoa học tham gia và ra quyết định thành lập Hội đồng phản biện độc lập; dự toán kinh phí phản biện; xây dựng đề cương phản biện; nghiên cứu nội dung đề án, dự án cần tư vấn, phản biện; tổ chức hội thảo để lấy ý kiến đóng góp; tổng hợp, báo cáo kết quả tư vấn, phản biện đề án, dự án theo yêu cầu.

Công tác tư vấn, phản biện của Hội đồng phản biện độc lập vì thế được triển khai nhanh hơn (chỉ khoảng 7-10 ngày là hoàn thành báo cáo) so với trước đây (sau khi có chủ trương phải mất thời gian làm thủ tục đề nghị bổ sung kinh phí) nên đảm bảo tiến độ do cơ quan thẩm quyền hoặc chủ đầu tư đưa ra.

Trường hợp chủ đầu tư (sở, ngành tỉnh) đặt hàng hoặc LHH chủ động đề xuất nhiệm vụ TV,PB&GĐXH (nhiệm vụ phát sinh ngoài kế hoạch) thì phải có chủ trương chấp thuận của UBND tỉnh.

Giai đoạn 2016 - 2025, được sự quan tâm của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, các sở, ban, ngành tỉnh, LHH đã thành lập Hội đồng phản biện độc lập trên 20 đề án, dự án, quy hoạch do UBND tỉnh giao.

TỒN TẠI HẠN CHẾ

Theo quy định tại Điều 4, Quyết định 2639/QĐ-UBND, có 4 dạng Đề án lấy ý kiến TV,PB&GĐXH của LHH, gồm: (1) Các chủ trương, chính sách, chương trình, dự án, đề án về phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức; (2) Đề án do các cơ quan Đảng, Nhà nước ở tỉnh và huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh giao LHH thực hiện TV,PB&GĐXH; (3) Các đề án do LHH đề xuất và được sự cấp thuận của cơ quan thẩm quyền; (4) Đề án do tổ chức (không thuộc dạng (1) và (2)) đặt hàng LHH thực hiện.

Infoghaphics về Cuộc thi Sáng tạo Thanh Thiếu niên Nhi đồng tỉnh Đồng Tháp lần thứ 19 năm 2026.

Thực tế thời gian qua, hầu hết, các nhiệm vụ tư vấn, phản biện do LHH thực hiện chủ yếu do chủ đầu tư là các sở, ngành tỉnh đề xuất UBND tỉnh giao LHH chủ trì thực hiện (dạng 2).

Một số tổ chức khác do thiếu thông tin hoặc chưa quan tâm đến công tác TV,PB&GĐXH của LHH, chưa thấy được tầm quan trọng, lợi ích của hoạt động TV,PB&GĐXH đối với các chương trình, đề án, dự án quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội trong thực hiện phương châm “Làm đúng ngay từ đầu” và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư ngay khi dự án còn nằm trên bàn giấy nên chưa chủ động đặt hàng hoặc đề xuất UBND tỉnh giao LHH thực hiện phản biện độc lập các chương trình, dự án hoặc chủ trương quan trọng của tỉnh.

Tại Điều 9, Quyết định 2639/QĐ-UBND quy định các tổ chức đặt yêu cầu TV,PB&GĐXH có trách nhiệm: Hằng năm, chủ động phối hợp với LHH để xem xét và đề xuất những đề án của ngành và địa phương cần thiết phải được TV,PB&GĐXH trong quá trình xây dựng và trước khi gửi cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt. Tuy nhiên, nội dung này chưa xác định cụ thể tổ chức đặt yêu cầu TV,PB&GĐXH.

Bên cạnh đó, định mức chi cho hoạt động TV,PB&GĐXH thực hiện theo Thông tư số 11/2011/TT-BTC hiện còn nhiều bất cập như: Mức chi cho chuyên gia, nhà khoa học tham gia Hội đồng phản biện độc lập khá thấp (mức chi nghiên cứu tài liệu là 1 triệu đồng/chuyên gia); mức chi cho báo cáo tham luận của chuyên gia, đại biểu tại hội thảo tư vấn cũng khá thấp (500 ngàn đồng/bài tham luận) so với hội thảo khoa học (2,4 triệu đồng)…

Từ đó, việc mời chuyên gia, nhà khoa học từ các viện nghiên cứu, trường đại học tham gia Hội đồng phản biện độc lập cũng gặp không ít khó khăn.

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

* Phát huy vai trò của trí thức là chuyên gia, nhà khoa học

LHH phối hợp các sở, ngành tỉnh tiến hành rà soát, lập danh sách các chuyên gia, nhà khoa học theo nhóm chuyên ngành để mời tham gia hoạt động TV,PB&GĐXH.

Việc mời chuyên gia được tiến hành song song với việc xây dựng kế hoạch TV,PB&GĐXH một đề án, dự án cụ thể.

Các chuyên gia, nhà khoa học được mời tham gia yêu cầu phải có trình độ chuyên môn sâu, kinh nghiệm phù hợp với nội dung đề án, dự án cần TV,PB&GĐXH; đồng thời, phải có công trình khoa học, công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực cần TV,PB&GĐXH.

LHH có thể chủ trì phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức các cuộc hội thảo tư vấn, phản biện lấy ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền về những bất cập, những vấn đề phát sinh trong trong thực tế, những định hướng mang tính chiến lược cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo, sự tác động kịp thời của cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành ở Trung ương cũng như ở địa phương.

* Khai thác tiềm năng của các đơn vị thành viên

Các Hội thành viên, Thành viên liên kết của LHH hoạt động trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề, chuyên môn khác nhau.

Do đó, việc phát huy tiềm năng, thế mạnh, năng lực chuyên môn sâu của lãnh đạo, chuyên gia công tác tại các Hội chuyên ngành, đơn vị liên kết (trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp…) tham gia hoạt động TV,PB&GĐXH có ý nghĩa rất quan trọng.

Song song đó, LHH cần chủ trì phối hợp các sở, ngành liên quan, tổ chức các diễn đàn khoa học chuyên nghiệp của trí thức gắn với hoạt động của Câu lạc bộ Trí thức tỉnh để tạo kênh thông tin hữu hiệu cho việc tập hợp đội ngũ trí thức thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH và tham vấn các chủ trương, chính sách, chương trình, dự án của tỉnh về phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức...

* Đề xuất sửa đổi, bổ sung văn bản liên quan

LHH chủ trì phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, đề xuất UBND tỉnh ban hành Quyết định thay thế hoặc sửa đổi, bổ sung Quyết định 2639/QĐ-UBND ngày 16-9-2016 của UBND tỉnh Tiền Giang theo hướng giao cơ quan quản lý vốn đầu tư, quản lý danh mục dự án đầu tư (Sở Tài chính) hằng năm phối hợp với LHH rà soát, đề xuất những đề án, dự án của ngành và địa phương cần phải qua bước TV,PB&GĐXH trước khi trình thẩm định, phê duyệt hoặc cung cấp danh mục để LHH có cơ sở nghiên cứu, đề xuất UBND tỉnh giao thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện đối với đề án, dự án chuẩn bị triển khai hoặc giao thực hiện giám định xã hội đối với công trình, dự án đã hoặc đang triển khai.

Đề nghị Bộ Tài chính xem xét sửa đổi hoặc ban hành Thông tư thay thế Thông tư số11/2015/TT-BTC theo hướng nâng định mức chi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho LHH trong việc thu hút, mời chuyên gia, nhà khoa học tham gia hoạt động TV,PB&GĐXH.

HUỲNH VĂN XĨ