Giải pháp toàn diện cho sa sút trí tuệ ở người cao tuổi đa bệnh lý

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu chỉ đạo.

Ngày 27/9, Bệnh viện 30-4 phối hợp cùng Bệnh viện Thống Nhất tổ chức Hội nghị khoa học "Sa sút trí tuệ ở người cao tuổi đa bệnh lý". Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Tháng Thế giới phòng chống bệnh Alzheimer nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc nhóm bệnh nhân mang nhiều bệnh lý nền phức tạp.

Dân số già và gánh nặng bệnh tật kép

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng - Giám đốc Bệnh viện 30-4 dẫn số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết toàn cầu hiện có khoảng 57 triệu người mắc sa sút trí tuệ. Mỗi năm, thế giới ghi nhận thêm gần 10 triệu ca mới, trong đó bệnh Alzheimer chiếm tỷ lệ từ 60% đến 70%. Tại Việt Nam, thách thức già hóa dân số đang hiện hữu rõ rệt với quy mô hơn 14 triệu người cao tuổi.

“Trong thực hành lâm sàng hằng ngày, sa sút trí tuệ hiếm khi là bệnh lý xuất hiện độc lập mà thường song hành cùng tăng huyết áp, đái tháo đường và thoái hóa khớp. Sự suy giảm nhận thức khiến người bệnh dễ quên liều lượng thuốc hoặc bỏ lịch tái khám, làm các bệnh nền trở nên nghiêm trọng và tạo thành vòng xoắn bệnh lý khó gỡ”, Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng nhấn mạnh.

Trình bày báo cáo chuyên đề về đái tháo đường ở người cao tuổi, PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Tổng Thư kí Hội Lão khoa Việt Nam; Phó trưởng Bộ môn Lão khoa, trường Đại học Y Hà Nội, nhận định, đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già, kéo theo những biến đổi lớn về mô hình bệnh tật.
Người bệnh đái tháo đường cao tuổi thường đi kèm sự biến đổi cấu trúc cơ thể như khối mỡ tăng (gây đề kháng insulin), khối cơ teo giảm (sarcopenia), dẫn đến suy dinh dưỡng và gia tăng nguy cơ té ngã cao gấp nhiều lần.

Đặc biệt, đái tháo đường và sa sút trí tuệ có mối liên hệ mật thiết với nhau. Ở nhóm người suy giảm nhận thức, việc gặp biến cố hạ đường huyết là cực kỳ nguy hiểm, có thể làm tổn thương não vĩnh viễn và gia tăng mức độ sa sút trí tuệ. Vì vậy, theo khuyến cáo mới nhất năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), mục tiêu đường huyết (chỉ số HbA1c) cần được nới lỏng lên mức 8.0-8.5% cho bệnh nhân cao tuổi suy yếu, thay vì kiểm soát quá chặt chẽ như ở người trẻ.

Thiếu tướng Dương Thị Thu Hằng - Giám đốc Bệnh viện 30-4.

“Các bác sĩ được yêu cầu giảm thiểu tình trạng đa thuốc (polypharmacy) và sử dụng các công cụ chuyên dụng như Mini-Cog để đánh giá toàn diện nhận thức, từ đó ưu tiên cải thiện chất lượng sống thay vì chỉ tập trung vào hạ đường huyết”, PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền khẳng định.

Chuyển đổi mô hình chăm sóc toàn diện

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, nguyên tắc cốt lõi của chuyên ngành là y tế phải điều trị một con người toàn diện, chứ không chỉ nhìn thấy từng căn bệnh riêng lẻ. PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh nhấn mạnh, đằng sau mỗi bệnh án đa bệnh lý là cả một cuộc đời, một số phận và một gia đình đang chật vật với vô vàn khó khăn. Do đó, hệ thống y tế cần có cách tiếp cận đa chuyên khoa, từ tim mạch, nội tiết đến thần kinh.

“Mục tiêu tối thượng trong điều trị người bệnh sa sút trí tuệ không đơn thuần là kéo dài thời gian sống, mà phải là duy trì chức năng hoạt động tối đa, hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng cho người chăm sóc”, PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh nhận định.

PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền báo cáo chuyên đề.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng, sự suy giảm nhận thức không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến cá nhân người bệnh mà còn tạo ra gánh nặng lớn và lâu dài cho gia đình và hệ thống an sinh xã hội.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương, hệ thống y tế phải chuyển trọng tâm sang giải quyết toàn diện các vấn đề dân số và phát triển, chủ động thích ứng với giai đoạn già hóa dân số.

Thứ nhất, cần đẩy mạnh hoạt động phát hiện sớm bằng cách chủ động lồng ghép công tác sàng lọc suy giảm nhận thức vào các đợt khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt chú trọng nhóm người có yếu tố nguy cơ tim mạch, huyết áp; Thứ hai, ngành y tế phải dứt khoát chuyển đổi từ tư duy quản lý theo từng chuyên khoa rời rạc sang xây dựng mô hình chăm sóc đa bệnh lý toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm với sự kết hợp chặt chẽ giữa các khoa;

PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền,Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương; Tổng Thư kí Hội Lão khoa Việt Nam; Phó trưởng Bộ môn Lão khoa, trường Đại học Y Hà Nội, báo cáo chuyên đề.

PGS.TS.BS Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương.

Thứ ba, cần tiếp tục đẩy mạnh mạng lưới chăm sóc tại cộng đồng, tập trung vào công tác giáo dục, tập huấn kỹ năng và hỗ trợ tâm lý chuyên sâu cho những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân tại gia đình. Cuối cùng, công tác kết nối chuyên môn, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cần được tăng cường gắn liền với công cuộc chuyển đổi số.

“Việc phát huy mạnh mẽ hệ thống hội chẩn từ xa sẽ góp phần nâng cao năng lực khám, chữa bệnh cho tuyến dưới, đảm bảo một quy trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi hiệu quả, an toàn và xuyên suốt”, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nói.