Ngứa kéo dài có thể là dấu hiệu của bệnh gì?

Ngứa là triệu chứng phổ biến, thường liên quan đến da khô, dị ứng hoặc các bệnh lý ngoài da. Tuy nhiên, ngứa kéo dài, đặc biệt khi không có tổn thương da rõ ràng, đôi khi có thể liên quan đến bệnh lý toàn thân và cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Hầu hết mọi người từng trải qua cảm giác ngứa do nhiều nguyên nhân như côn trùng đốt, da khô do thời tiết, phản ứng với mỹ phẩm hoặc hóa chất. Trong nhiều trường hợp, triệu chứng nhanh chóng biến mất khi loại bỏ tác nhân gây ngứa. Tuy nhiên, nếu ngứa kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh không nên chủ quan.

Ngứa kéo dài có thể xuất phát từ bệnh lý da liễu, nội khoa, thần kinh hoặc một số yếu tố tâm lý. Xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng trong điều trị.

1. Ngứa do các bệnh lý ngoài da

Đây là nhóm nguyên nhân thường gặp. Người bệnh thường xuất hiện những thay đổi rõ ràng trên da như mẩn đỏ, mảng da khô, bong vảy hoặc tổn thương do gãi.

Viêm da cơ địa là bệnh viêm da mạn tính, thường gây ngứa nhiều. Gãi liên tục có thể khiến da dày, sẫm màu và hình thành vòng xoắn "ngứa - gãi - tổn thương da - ngứa nhiều hơn".

Vảy nến có thể gây các mảng da đỏ, phủ vảy màu trắng bạc. Bệnh có tính chất mạn tính, thường diễn biến từng đợt và có thể gây ngứa với mức độ khác nhau.

Mề đay thường biểu hiện bằng các sẩn phù hoặc mảng phù ngứa, xuất hiện đột ngột rồi biến mất trong thời gian ngắn nhưng có thể tái phát. Ngoài ra, viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm, chất tẩy rửa hoặc thuốc bôi; nhiễm nấm; ghẻ và một số bệnh da khác cũng có thể gây ngứa.

2. Ngứa nhưng da không có tổn thương rõ ràng

Đáng lưu ý, một số người bị ngứa toàn thân nhưng khi quan sát, da ban đầu gần như bình thường. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cần xem xét các nguyên nhân toàn thân.

Bệnh thận mạn, đặc biệt ở người suy thận nặng hoặc đang lọc máu, có thể gây ngứa kéo dài. Cơ chế liên quan đến nhiều yếu tố như rối loạn chuyển hóa, tình trạng viêm và thay đổi thần kinh, chứ không đơn thuần do "chất độc tích tụ".

Bệnh gan và tình trạng ứ mật cũng có thể gây ngứa, thường không kèm tổn thương da nguyên phát. Ngứa do ứ mật có thể rõ hơn vào ban đêm và thường gặp ở lòng bàn tay, bàn chân.

Rối loạn tuyến giáp và đái tháo đường cũng nằm trong nhóm bệnh có thể liên quan đến ngứa. Tuy nhiên, ngứa không phải triệu chứng đặc hiệu để chẩn đoán các bệnh này mà cần kết hợp với những biểu hiện khác và xét nghiệm khi có chỉ định.

Một số bệnh huyết học, thiếu sắt và bệnh lý ác tính, trong đó có lymphoma, cũng có thể liên quan đến ngứa toàn thân kéo dài. Tuy nhiên, ngứa đơn thuần không có nghĩa người bệnh mắc ung thư. Khi ngứa đi kèm sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm, sụt cân không chủ ý hoặc nổi hạch, người bệnh cần đi khám để tìm nguyên nhân.

Ngứa kéo dài có thể liên quan đến nhiều bệnh lý, đặc biệt khi không có tổn thương da rõ ràng. Ảnh: Minh Hiếu.

3. Ngứa liên quan đến thần kinh và tâm lý

Một số trường hợp ngứa xuất phát từ rối loạn hoặc tổn thương thần kinh. Cảm giác ngứa có thể xuất hiện tại một vùng nhất định, chẳng hạn sau tổn thương thần kinh do zona, ngay cả khi tổn thương trên da đã lành.

Yếu tố tâm lý như căng thẳng kéo dài cũng có thể làm tăng cảm giác ngứa hoặc khiến người bệnh gãi nhiều hơn. Tuy nhiên, nguyên nhân tâm lý thường được xem xét sau khi đã đánh giá và loại trừ những nguyên nhân da liễu, nội khoa hoặc thần kinh phù hợp.

4. Phụ nữ mang thai cần đặc biệt lưu ý

Trong thai kỳ, ngứa có thể do da căng, khô hoặc các bệnh da đặc hiệu của thai kỳ. Một nguyên nhân cần lưu ý là ứ mật trong gan thai kỳ.

Tình trạng này có thể gây ngứa dai dẳng, thường ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, nặng hơn về đêm và đặc biệt đáng chú ý khi không có phát ban. Do ứ mật thai kỳ có thể liên quan đến nguy cơ đối với thai nhi, phụ nữ mang thai xuất hiện ngứa bất thường cần được thăm khám và làm xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ.

5. Khi nào ngứa cần đi khám?

Người bệnh nên đi khám khi ngứa kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt, đặc biệt khi ngứa toàn thân nhưng không xác định được nguyên nhân.

Cần thăm khám sớm nếu ngứa kèm vàng da, vàng mắt; nước tiểu sẫm màu; mệt mỏi kéo dài; phù hoặc thay đổi tiểu tiện; sốt, sụt cân không chủ ý, đổ mồ hôi ban đêm hoặc nổi hạch. Phụ nữ mang thai bị ngứa, nhất là ngứa lòng bàn tay, bàn chân không kèm phát ban, cũng cần được đánh giá.

Khi tìm nguyên nhân, bác sĩ sẽ khai thác thời điểm, vị trí, mức độ và các yếu tố làm tăng hoặc giảm ngứa; kiểm tra da, đồng thời xem xét thuốc đang sử dụng và bệnh lý nền. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định xét nghiệm công thức máu, chức năng gan, thận, tuyến giáp hoặc các xét nghiệm khác.

Trong thời gian chờ khám, người bệnh nên hạn chế tắm nước quá nóng, sử dụng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm thường xuyên và tránh gãi mạnh để hạn chế tổn thương, nhiễm trùng da. Không nên tự ý sử dụng thuốc chống ngứa kéo dài khi chưa xác định được nguyên nhân.

Tóm lại: Ngứa là triệu chứng có nhiều nguyên nhân. Phần lớn trường hợp không phải dấu hiệu của bệnh nguy hiểm, nhưng ngứa kéo dài hoặc không có tổn thương da rõ ràng cần được đánh giá để xác định đúng nguyên nhân và điều trị hiệu quả, thay vì chỉ tìm cách giảm ngứa tạm thời.