Giải pháp xây dựng Bảo tàng sinh thái làng Nôm

Hội thảo khoa học “Giải pháp xây dựng Bảo tàng sinh thái làng Nôm xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên”. (Ảnh: PHẠM HÀ)

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm nhấn mạnh: Làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên là làng quê truyền thống tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, còn lưu giữ tương đối rõ nét cấu trúc và diện mạo làng Việt cổ. Giá trị của làng Nôm không chỉ nằm ở từng công trình riêng lẻ mà được kết tinh trong tổng thể không gian văn hóa, với sự gắn kết giữa kiến trúc, cảnh quan, di tích và đời sống cộng đồng.

Việc nghiên cứu xây dựng Bảo tàng sinh thái làng Nôm có ý nghĩa thiết thực trong bảo tồn tổng thể di sản ngay trong môi trường gốc, nơi cảnh quan, kiến trúc, môi trường sinh thái, văn hóa truyền thống và cộng đồng cư dân là những thành tố hữu cơ, không thể tách rời; qua đó kết nối hài hòa giữa bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Hội thảo nhận được 80 tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ quan, đơn vị và địa phương. Nội dung các tham luận đề cập việc khảo sát, kiểm kê, đánh giá các giá trị di sản của làng Nôm; tư liệu hóa lịch sử cư trú, ký ức cộng đồng, tri thức bản địa và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, bảo tồn. Trên cơ sở đó, nhiều giải pháp được gợi mở nhằm bảo vệ cấu trúc không gian, cảnh quan văn hóa, hệ thống mặt nước, cây xanh và mối liên kết giữa các địa điểm di sản.

Với cách tiếp cận “làng bọt biển” được đề cập như một hướng nghiên cứu trong bảo tồn hệ sinh thái, phát huy khả năng điều tiết nước và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với công tác bảo tồn, các tham luận đề xuất phát huy giá trị làng Nôm thông qua diễn giải di sản, giáo dục tại chỗ và phát triển du lịch văn hóa có chọn lọc, gắn với những câu chuyện về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống làng.

Việc tổ chức các hoạt động này cần tôn trọng không gian tín ngưỡng, sinh hoạt riêng tư của cư dân, không làm biến dạng các thực hành văn hóa truyền thống. Đặc biệt, vai trò chủ thể của cộng đồng được nhấn mạnh trong quá trình nhận diện giá trị, lựa chọn phương án, tham gia quản lý, giám sát và hưởng lợi từ hoạt động bảo tồn, phát huy di sản.

Về tổ chức thực hiện, các tham luận đề xuất làm rõ phạm vi, chức năng, cơ chế phối hợp quản lý; huy động đa dạng nguồn lực, triển khai theo lộ trình, lựa chọn các hoạt động thí điểm và đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng; cần chủ động nhận diện, kiểm soát những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến di sản, môi trường và đời sống cộng đồng…

Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan quản lý trao đổi, bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc nghiên cứu xây dựng Bảo tàng sinh thái làng Nôm. Những ý kiến, đề xuất tại hội thảo là cơ sở tham khảo quan trọng để tiếp tục hoàn thiện định hướng, giải pháp và lộ trình thực hiện, hướng tới bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong gìn giữ, trao truyền di sản cho các thế hệ mai sau.