Đưa không gian thực hành di sản văn hóa phi vật thể vào diện ưu tiên phát triển du lịch

Không để cộng đồng gìn giữ di sản nằm ngoài diện ưu tiên

Tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đại biểu Thái Thị An Chung đánh giá dự thảo ngày 10/11 đã tiếp thu nhiều ý kiến tại phiên thảo luận tổ. Tuy nhiên, để các chính sách đi vào thực tiễn, nhất là tại những địa bàn có tiềm năng du lịch nhưng còn thiếu nguồn lực đầu tư, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về địa bàn ưu tiên và loại hình dự án được xem xét áp dụng chính sách.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại Hội trường, sáng 11/11

Theo đại biểu, Điều 3 của dự thảo đã dành ưu tiên cho khu du lịch quốc gia, các trung tâm du lịch theo quy hoạch và một số địa bàn khó khăn, qua đó góp phần tập trung nguồn lực. Tuy nhiên, vẫn có những địa bàn có tài nguyên đủ sức hình thành sản phẩm du lịch đặc thù hoặc có lợi thế kết nối khách quốc tế nhưng chưa thuộc các nhóm được liệt kê.

Đáng chú ý, không gian thực hành một di sản văn hóa phi vật thể có thể trải rộng trên nhiều làng, xã. Nếu chỉ căn cứ vào ranh giới khu du lịch, chính sách có thể bỏ sót những cộng đồng đang trực tiếp gìn giữ và truyền dạy di sản.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào diện xem xét ưu tiên các khu vực có di tích quốc gia đặc biệt hoặc di sản văn hóa được UNESCO ghi danh, bao gồm địa bàn có cộng đồng đang thực hành di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời, xem xét các khu dự trữ sinh quyển thế giới, vườn quốc gia có hoạt động du lịch sinh thái, khu kinh tế ven biển và khu vực cửa khẩu quốc tế đường bộ có tiềm năng đón khách quốc tế.

Để bảo đảm chính sách được áp dụng có trọng tâm, đại biểu đề nghị áp dụng các tiêu chí tại khoản 7 Điều 3 để sàng lọc từng địa điểm, dự án. Đối với di tích và vườn quốc gia, cần xem xét khả năng chịu tải, yêu cầu bảo vệ tài nguyên. Với khu kinh tế ven biển và khu vực cửa khẩu, chỉ xem xét phần địa bàn có khả năng hình thành sản phẩm hoặc kết nối tuyến du lịch, phù hợp quy hoạch và yêu cầu quốc phòng, an ninh.

Các đại biểu tham dự phiên họp tại Hội trường

Liên quan đến các dự án được xem xét áp dụng chính sách tại Điều 4, đại biểu cho rằng, khoản 1 đã đề cập tổ hợp văn hóa, biểu diễn nghệ thuật nhưng chưa làm rõ phạm vi áp dụng đối với không gian thực hành di sản quy mô nhỏ do cộng đồng tổ chức. Việc quy định cụ thể loại hình này sẽ tạo căn cứ để địa phương xem xét những dự án vừa mang lại trải nghiệm cho du khách, vừa giúp nghệ nhân có điều kiện duy trì sinh hoạt và truyền nghề.

Đại biểu đề nghị bổ sung các dự án hạ tầng, dịch vụ du lịch văn hóa, lịch sử, tâm linh gắn với di tích; đồng thời quy định rõ các không gian thực hành, trình diễn và truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể có sự tham gia tổ chức của cộng đồng.

Lấy dẫn chứng từ dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, đại biểu cho rằng, du khách có thể nghe hát, tìm hiểu di sản ngay tại cộng đồng. Nguồn thu từ hoạt động du lịch có thể góp phần duy trì việc truyền dạy di sản.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung bến du thuyền, cảng đón tàu khách và dịch vụ du lịch đường thủy nội địa, ven biển vào phạm vi xem xét áp dụng chính sách. Các trạm dừng chân, trung tâm thông tin và hỗ trợ du khách trên tuyến du lịch liên vùng, xuyên biên giới cũng cần được quy định rõ, bởi những công trình này có thể nằm ngoài điểm hoặc khu du lịch nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, vận hành tuyến.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự phiên thảo luận

Theo đại biểu, một điểm đến hấp dẫn nhưng thiếu bến đón, trả khách sẽ khó tổ chức tuyến du lịch đường thủy. Tương tự, với hành trình liên vùng, nhu cầu dừng nghỉ và tiếp cận thông tin phát sinh dọc tuyến. Vì vậy, nếu tiếp tục giới hạn phạm vi áp dụng tại khoản 1 Điều 4 đối với dự án nằm trong điểm hoặc khu du lịch, cần có quy định riêng cho các hạng mục kết nối trực tiếp với tuyến du lịch được xác định, có chức năng phục vụ khách rõ ràng.

Không gian thực hành một di sản phi vật thể có thể trải rộng qua nhiều làng, xã. Nếu chỉ căn cứ vào ranh giới một khu du lịch thì có thể bỏ sót chính nơi cộng đồng đang gìn giữ và truyền dạy di sản.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An)

Tháo gỡ điểm nghẽn kết nối du lịch liên vùng

Góp ý chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tại Điều 7, đại biểu Thái Thị An Chung cho biết, khoản 2 giao HĐND cấp tỉnh quy định hỗ trợ mở đường bay mới theo khả năng cân đối ngân sách địa phương. Tuy nhiên, một đường bay quốc tế đến cảng hàng không địa phương có thể đưa khách đến nhiều tỉnh, trong khi chi phí hỗ trợ tập trung ở địa phương có sân bay.

Theo đại biểu, sự chênh lệch giữa phạm vi hưởng lợi và trách nhiệm bố trí kinh phí có thể khiến những đường bay có triển vọng phục vụ cả vùng khó được mở.

Các ĐBQH dự phiên thảo luận, sáng 11/11

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế ngân sách trung ương hỗ trợ một phần kinh phí trong giai đoạn khởi động đối với đường bay quốc tế mới có tác động liên vùng. Chính phủ quy định tiêu chí lựa chọn, mức và thời hạn hỗ trợ trên cơ sở nhu cầu thị trường, khả năng duy trì đường bay và cam kết khai thác của doanh nghiệp. Hiệu quả chính sách có thể được đánh giá thông qua tần suất khai thác thực tế, lượng khách và khả năng tiếp tục vận hành sau khi kết thúc hỗ trợ.

Cùng với đó, cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ có chọn lọc đối với doanh nghiệp mở tuyến tàu du lịch đường thủy nội địa hoặc tổ chức tuyến du lịch đường bộ xuyên biên giới. Việc hỗ trợ trong giai đoạn hình thành tuyến cần gắn với phương án khai thác, điều kiện an toàn và kết quả vận hành thực tế.

Về phát triển nhân lực tại Điều 10, đại biểu đề nghị bổ sung chính sách bồi dưỡng hướng dẫn viên du lịch cộng đồng, thuyết minh viên tại di tích và người trực tiếp đón khách. Nội dung đào tạo cần chú trọng kỹ năng giới thiệu di sản, ngoại ngữ theo nhu cầu từng thị trường khách, nhất là tại các tuyến du lịch qua biên giới.

Đối với chính sách thị thực và tạo thuận lợi qua cửa khẩu tại Điều 11, đại biểu cho rằng, bên cạnh việc đơn giản hóa, số hóa thủ tục, cần quan tâm đến khả năng sử dụng thị thực điện tử tại các cửa khẩu trên hành trình du lịch.

Theo đại biểu, Chính phủ đã ban hành và bổ sung danh sách cửa khẩu cho phép sử dụng thị thực điện tử theo các Nghị quyết số 127 và 389. Tuy nhiên, nếu cửa khẩu thuận tiện nhất trên hành trình chưa thuộc danh sách này, du khách có thể phải thay đổi tuyến dù đã có thị thực điện tử, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức các tour đường bộ và đường biển.

Các đại biểu tham dự phiên họp tại Hội trường

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nhiệm vụ rà soát định kỳ, mở rộng danh sách cửa khẩu quốc tế đường bộ, đường biển và đường hàng không cho phép sử dụng thị thực điện tử; ưu tiên những cửa khẩu có nhu cầu khách thực tế, có tuyến du lịch kết nối và đáp ứng điều kiện về hạ tầng, nhân lực, kiểm soát xuất nhập cảnh.

Đối với các đoàn khách từ nước láng giềng đi bằng xe tự lái, đại biểu lưu ý thủ tục nhập cảnh của người và thủ tục đưa phương tiện vào Việt Nam là hai quy trình khác nhau. Nếu thiếu sự phối hợp, du khách có thể đủ điều kiện nhập cảnh nhưng cả đoàn vẫn phải chờ hoàn tất thủ tục đối với phương tiện.

Đại biểu đề nghị Chính phủ đơn giản hóa quy trình, cho phép doanh nghiệp lữ hành khai báo trước thông tin đoàn khách và phương tiện; tăng cường phối hợp xử lý hồ sơ giữa các cơ quan, kể cả giấy phép liên vận trong trường hợp phải cấp. Việc triển khai cần phù hợp với các điều ước quốc tế liên quan và yêu cầu quản lý cửa khẩu, an toàn giao thông.

Về nguồn lực thực hiện tại Điều 12, đại biểu cho rằng, mặc dù khoản 2 đã quy định ngân sách trung ương ưu tiên bổ sung có mục tiêu cho một số địa bàn, nhưng cần làm rõ những khoản chi được hỗ trợ, căn cứ phân bổ và phần kinh phí do địa phương tự cân đối để chủ động xây dựng kế hoạch.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Hội trường, sáng 11/11

Theo đại biểu, một điểm du lịch cộng đồng có thể đồng thời cần đầu tư đường giao thông, tập huấn kỹ năng cho người dân và hỗ trợ hoạt động truyền dạy di sản. Những nhiệm vụ này có thể thuộc các chương trình khác nhau nhưng cần được bố trí đồng bộ.

Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí phân bổ nguồn lực tại khoản 2 và khi quy định chi tiết theo khoản 4 Điều 12; ưu tiên địa phương chưa tự cân đối được ngân sách có nhiệm vụ, dự án đáp ứng điều kiện. Đồng thời, cho phép lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khi phù hợp với mục tiêu, đối tượng của từng chương trình; xác định rõ nguồn vốn, phần việc và kết quả phải hoàn thành để tránh chi trùng.

Đáng chú ý, tại khoản 3 Điều 12, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị giao HĐND cấp tỉnh quyết định chính sách hỗ trợ nghệ nhân, câu lạc bộ văn hóa dân gian tham gia trình diễn, thực hành và truyền dạy di sản gắn với du lịch. Mức hỗ trợ có thể gắn với kế hoạch sinh hoạt, truyền dạy và trình diễn do cộng đồng tham gia xây dựng.

"Chính sách này vừa góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách, vừa tạo thêm nguồn lực để cộng đồng duy trì di sản văn hoá", đại biểu nhấn mạnh.