Giải quyết các xung đột chồng lấn trong khai thác sử dụng không gian biển

Đa số đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đồng tình với quan điểm sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Trên tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, việc ban hành luật này nhằm thể chế kịp thời những quan điểm, chủ trương của Đảng bằng pháp luật, cũng như khắc phục những hạn chế tồn tại trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên biển, bảo vệ môi trường biển và hải đảo là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng.

Các đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa và Gia Lai thảo luận tại tổ.

Tránh chồng chéo, mâu thuẫn

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) liên quan đến nhiều luật khác như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Biên giới quốc gia, Luật Biển, Luật Đất đai... Do đó, cần rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống để xác định điểm đặc thù, điểm chung, tránh tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn.

Nhận thấy, hiện nay dự thảo Luật còn 10 điều không nêu tên bộ, chỉ dùng cụm từ “bộ quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian môi trường biển (sau đây gọi là bộ quản lý tổng hợp về biển)”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, phải quy định cụ thể tên bộ chịu trách nhiệm quản lý Nhà nước về tài nguyên, không gian môi trường biển và sửa lại 10 điều này là “Bộ Nông nghiệp và Môi trường”.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại tổ.

Đồng tình về quan điểm này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, đây là luật có phạm vi điều chỉnh rất rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư kinh doanh, quyền tài sản của tổ chức và cá nhân, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia trên biển.

Nêu quan điểm về phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên không gian biển, được nêu tại Điều 1 và Điều 5 của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, điểm mới quan trọng của dự thảo Luật là chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu theo ngành sang quản trị không gian biển hiện đại, tổng hợp và thống nhất.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, quy định trong dự thảo Luật về ranh giới giữa quản lý tổng hợp không gian biển với quản lý chuyên ngành chưa được thiết kế thật rõ. Nếu quy định phạm vi quá rộng, bao trùm các hoạt động đã được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành thì có thể dẫn đến chồng chéo về thẩm quyền, phát sinh thêm thủ tục và có thể làm tăng chi phí tuân thủ.

Cần xác lập cơ chế điều phối tập trung liên ngành

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đồng tình với việc xác lập cơ chế điều phối tập trung liên ngành trong dự thảo luật nhằm giải quyết các xung đột chồng lấn trong khai thác sử dụng không gian biển, khắc phục tình trạng phân tán trong quản lý biển như hiện nay.

Về quyền sử dụng khu vực biển, đấu giá và chính sách ưu đãi phát triển kinh tế biển được đề cập trong dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, đây là nhóm vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với việc huy động nguồn lực đầu tư, phát triển các ngành kinh tế biển mới, nhất là điện gió ngoài khơi, cảng biển, hạ tầng năng lượng... Vì vậy, cần tiếp tục rà soát hoàn thiện các quy định này, bảo đảm đồng thời ba yêu cầu: khơi thông nguồn lực, cạnh tranh minh bạch và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc.

Cụ thể là các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển cần được rà soát hoàn thiện theo hướng minh bạch, ổn định, có thể dự đoán được, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư; đồng thời không làm ảnh hưởng đến quốc phòng an ninh và lợi ích quốc gia, dân tộc. Bên cạnh đó, cần rà soát chặt chẽ các trường hợp giao hoặc cho thuê quyền sử dụng khu vực biển không thông qua đấu giá. Quy định rõ điều kiện, tiêu chí và thẩm quyền quyết định đối với từng trường hợp không đấu giá, yêu cầu công khai về lý do, căn cứ áp dụng và trách nhiệm giải trình, tránh quy định ngoại lệ quá rộng sẽ làm giảm tính cạnh tranh, công khai và hiệu quả sử dụng nguồn lực biển.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu thảo luận tại tổ.

Ngoài ra, rà soát, bổ sung quy định về đối tượng, điều kiện, mức độ, thời hạn và nguồn lực thực hiện cơ chế chính sách ưu đãi hỗ trợ phát triển kinh tế biển, hải đảo. Phân biệt cụ thể chính sách đặc thù của Luật này với các chính sách đã được quy định trong pháp luật về đầu tư, thuế, tín dụng và các quy định khác có liên quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, quản trị biển phải thống nhất theo không gian chứ không theo ngành; quản trị môi trường phải dựa trên dữ liệu và rủi ro, giảm thủ tục nhưng trách nhiệm phải rõ; mở rộng quyền khai thác tài nguyên phải đi cùng với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm bảo vệ, phục vụ môi trường.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải đánh giá cao dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đã tháo gỡ được tương đối những vướng mắc hiện hành đối với một số dự án đầu tư trên biển.

Tuy nhiên, quy định cụ thể để đăng ký quyền sở hữu tài sản gắn với khu vực biển được giao vẫn còn chưa rõ. Khu vực biển không phải là đất đai, vì vậy, nếu có thể quy định rõ ràng thì sẽ tháo gỡ rất nhiều đối với những dự án lớn như: dự án điện gió, dự án dầu khí, dự án nuôi biển... Do đó, cần cụ thể hóa hơn, quy định đầy đủ hơn về quyền được sử dụng tài sản trên khu vực biển tương tự như quyền tài sản gắn với đất.