Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII: Tôn vinh tác phẩm có giá trị và sức lan tỏa cao

Sách của tác giả Việt Nam khẳng định vị thế

Tại họp báo chiều 3/3, ông Tống Văn Thanh, Vụ trưởng Vụ Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam cho biết, điểm đặc biệt của mùa giải năm nay không chỉ nằm ở con số tác phẩm tham dự, mà ở tinh thần đổi mới trong cách lựa chọn. Ban Tổ chức tập trung vào các tác phẩm thực sự có giá trị nghệ thuật, tư tưởng, tri thức và được công chúng yêu mến. Việc trao giải không chỉ để tôn vinh cuốn sách, mà còn để nhân lên những giá trị văn hóa, tư tưởng đã được kết tinh trong đó.

Giải tôn vinh những tác phẩm thực sự có giá trị nghệ thuật, tư tưởng, tri thức và được công chúng yêu mến. Ảnh: Minh Quyết

Giải thưởng năm nay được tổ chức trong bối cảnh ngành xuất bản đối diện không ít thách thức: thị trường có dấu hiệu chững lại, số lượng đầu sách và bản in sụt giảm, nguồn lực tổ chức còn hạn chế. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, với sự chỉ đạo sát sao của các cơ quan quản lý và quyết tâm của Hội Xuất bản Việt Nam, hệ thống quy chế, quy định phục vụ công tác chấm giải đã được xây dựng đầy đủ, chặt chẽ và khoa học, tạo nền tảng minh bạch cho toàn bộ quá trình đánh giá.

Từ 397 tên sách và bộ sách (512 cuốn sách) của 46/52 nhà xuất bản tham dự, Hội đồng đã lựa chọn và đề xuất trao giải cho 50 bộ sách, tương ứng 52 hạng mục giải thưởng. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc phân chia rõ hai mảng: sách do tác giả Việt Nam sáng tác và sách dịch. Ông Nguyễn Nguyên cho biết, thực tế một số năm, sách dịch thường chiếm tỷ lệ khá cao trong cơ cấu Giải thưởng, có năm lên tới hơn 50% số lượng tác phẩm được vinh danh. Điều đó đặt ra câu hỏi đối với Hội đồng và Ban Tổ chức: làm thế nào để vừa tôn vinh tinh hoa tri thức thế giới, vừa tạo động lực cho đội ngũ tác giả Việt Nam? Việc tách thành hai mảng bảo đảm sự ghi nhận tương xứng, tạo cơ hội bình đẳng và thúc đẩy sáng tạo trong nước.

Điều thú vị là trong năm đầu tiên áp dụng cơ chế này, số lượng tác phẩm của tác giả Việt Nam tăng cả về số lượng lẫn chất lượng. Nhiều công trình được đầu tư công phu, có chiều sâu học thuật và giá trị thực tiễn cao. Ở chiều ngược lại, mảng sách dịch vẫn ghi nhận những tác phẩm đồ sộ, song tỷ lệ đoạt giải không cao so với số lượng tham dự. Theo ông Đỗ Quang Dũng, Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia, số sách dịch tham dự giải chiếm 36%, nhưng số lượng sách dịch được đề xuất xem xét trao giải chỉ chiếm 25%. Qua đó cho thấy sách Việt Nam đang được quan tâm và có chất lượng ngày càng cao hơn.

Sách của các tác giả Việt Nam đang được quan tâm và có chất lượng ngày càng cao hơn

Tôn vinh giá trị tri thức bền vững

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII hoàn thiện cơ cấu giải theo hướng tinh gọn, cơ cấu giải được điều chỉnh từ 5 mảng xuống còn 4 mảng, trên cơ sở hợp nhất các mảng có tính tương đồng về nội dung học thuật và định hướng tư tưởng (mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội và nhân văn hợp nhất thành mảng sách chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn).

Theo ông Nguyễn Nguyên, việc sắp xếp không chỉ bảo đảm phù hợp với thực tiễn xuất bản mà còn tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm một cách toàn diện, liên ngành và thực chất hơn. Hiện nay, ranh giới giữa sách lý luận chính trị, kinh tế và sách khoa học xã hội và nhân văn không còn tách bạch như trước. Việc thành lập Hội đồng liên ngành với các chuyên gia đầu ngành ở nhiều lĩnh vực khác nhau cho phép các tác phẩm được nhìn nhận từ nhiều góc độ. Đồng thời, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo, phản ánh đúng yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức.

Giải thưởng năm nay tiếp tục nhấn mạnh yếu tố lan tỏa. Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” tiếp tục được duy trì với quy trình kết hợp giữa chấm chuyên môn và bình chọn công khai. Hơn 1.300 lượt đề cử với khoảng 150 tác phẩm khác nhau cho thấy sự quan tâm rộng rãi của công chúng...

Tôn vinh tác phẩm có giá trị thực tiễn và sức lan tỏa xã hội. Ảnh minh họa: TTXVN

Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam Đỗ Quang Dũng tiết lộ, các cuốn sách đoạt giải năm nay vừa đẹp về hình thức, chất lượng cao về nội dung, đồ sộ về dung lượng. Các cuốn sách về chủ đề chính trị, lịch sử, kinh tế, nhất là sách từ các tác giả trong nước rất được quan tâm. Dòng sách phục vụ đào tạo, hướng nghiệp, nâng cao kỹ năng và năng lực chuyên môn cũng phát triển mạnh, phản ánh xu hướng chuyển dịch quan trọng của ngành xuất bản.

Theo quy chế, các ấn phẩm được xuất bản hoặc tái bản trong khung thời gian quy định đều đủ điều kiện tham gia giải thưởng. Có những cuốn sách đã trải qua hơn 10 lần tái bản, vẫn được trao giải như một sự khẳng định giá trị lâu dài. Việc vinh danh như vậy không chỉ ghi nhận tác giả và nhà xuất bản, mà còn gửi đi thông điệp: những giá trị tri thức bền vững luôn xứng đáng được trân trọng, dù ở bất kỳ thời điểm nào.

Thảo Nguyên