Giải thưởng Tôn Đức Thắng lần thứ 25 - Bài 2: Sáng kiến vì an toàn, phát triển bền vững

Dấu ấn nữ giới

Chị Nguyễn Thị Loan, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông nghiệp công nghệ cao, là nhân vật nữ duy nhất được trao Giải thưởng Tôn Đức Thắng năm nay. Gắn bó với lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao từ những ngày đầu ra trường, chị Loan vừa là nhà nghiên cứu, vừa trực tiếp tham gia quản lý và tổ chức sản xuất.

Trong giai đoạn 2020-2024, chị cùng đồng nghiệp triển khai nhiều sáng kiến kỹ thuật được công nhận từ cấp thành phố đến cấp quốc gia, trải rộng ở các lĩnh vực: thủy sản, nấm dược liệu, cây trồng hữu cơ và các mô hình nông nghiệp thông minh ứng dụng công nghệ số. Các công trình đã được đưa vào sản xuất thực tế, chuyển giao cho nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, tạo ra giá trị kinh tế rõ ràng và hiệu quả lâu dài.

Chị Nguyễn Thị Loan (bên phải) kiểm tra mô hình trồng nấm linh chi ứng dụng công nghệ IoT

Nói về dấu ấn sâu đậm trong hành trình tạo ra các sáng kiến kỹ thuật, chị Loan nhắc đến mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh 2 giai đoạn, ứng dụng hệ thống giám sát môi trường (IoT) tại huyện Cần Giờ (trước đây). Điểm nổi bật của mô hình là các thông số môi trường ao nuôi được theo dõi liên tục 24/24 giờ qua thiết bị thông minh, giúp người nuôi kịp thời điều chỉnh khi có biến động, hạn chế rủi ro và dịch bệnh. Nhờ kiểm soát tốt môi trường nước, tôm sinh trưởng ổn định, năng suất đạt khoảng 40 tấn/ha, cao hơn đáng kể so với phương pháp nuôi truyền thống. Số vụ nuôi trong năm cũng được nâng lên, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Mô hình này vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa góp phần thay đổi cách tiếp cận của người dân đối với sản xuất nông nghiệp: từ kinh nghiệm sang quản lý dựa trên dữ liệu, từ bị động sang chủ động ứng dụng khoa học công nghệ.

Nhìn về chặng đường phía trước, chị Loan cho biết sẽ tiếp tục cùng tập thể Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông nghiệp công nghệ cao đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ cao, từng bước làm chủ các kỹ thuật tiên tiến phù hợp với điều kiện của TPHCM và các địa phương.

Song song đó là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học, lan tỏa tư duy làm nông nghiệp hiện đại, góp phần thực hiện các chương trình, nghị quyết lớn về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nông nghiệp đô thị bền vững của thành phố.

Đưa giống cây Việt đứng vững trên ruộng đồng

Tìm đến Trung tâm Công nghệ sinh học TPHCM, chúng tôi gặp anh Đoàn Hữu Cường, người gắn bó với công việc nghiên cứu giống cây suốt hơn hai thập niên. Với anh, thước đo chính xác nhất cho giá trị của một công trình nghiên cứu là nụ cười của người nông dân khi đón một vụ mùa bội thu từ những giống cây “Made in Vietnam”. Hơn 24 năm làm việc tại trung tâm, anh cùng đồng nghiệp tập trung tạo các giống dưa lưới, ớt ngọt, dưa leo đơn tính cái phù hợp điều kiện khí hậu Nam bộ và sản xuất trong nhà màng, nhà lưới.

Thực tế sản xuất cho thấy, người sản xuất cần những giống dưa lưới, dưa leo và ớt ngọt có năng suất ổn định, chất lượng đồng đều, phù hợp điều kiện nhà màng, nhà lưới và đáp ứng yêu cầu thị trường. Từ nhu cầu ấy, anh Cường cùng đội ngũ tập trung nghiên cứu, chọn tạo các giống mới chú trọng năng suất, chất lượng, khả năng thích nghi và hiệu quả kinh tế. Để một giống có thể áp dụng ngoài thực tế, quá trình khảo nghiệm thường kéo dài từ 4-6 năm, qua nhiều vụ và nhiều vùng khác nhau.

Trong hành trình ấy, có thành công và thất bại cũng không ít. Anh kể: “Tôi nhớ mãi lần đầu đưa giống dưa lưới do mình chọn tạo ra trồng. Trong thí nghiệm kết quả mỹ mãn, nhưng khi trồng diện rộng thì cây sinh trưởng không đều, sâu bệnh tấn công khiến năng suất sụt giảm nghiêm trọng”. Thất bại ấy là một cú sốc, nhưng cũng là bước ngoặt thay đổi hoàn toàn tư duy của anh.

Trong bối cảnh nông nghiệp phải đối mặt với biến đổi khí hậu, anh Cường cho rằng vai trò của nhà nghiên cứu không chỉ chuyển giao kỹ thuật, mà còn truyền cảm hứng và tư duy nông nghiệp hiện đại cho bà con, giúp họ tự tin nắm bắt những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới. Đặc biệt là tạo dựng niềm tin để họ tin tưởng các sản phẩm trong nước.

Cùng với đó là thay đổi tư duy người dân trong quá trình canh tác, cách dùng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón như thế nào để đạt hiệu quả kinh tế, đảm bảo an toàn cho người sử dụng… Anh cho biết, thời gian tới, đội ngũ nghiên cứu sẽ tập trung vào các giống rau ăn quả kháng bệnh, virus và chịu được biến đổi khí hậu như bí đỏ, ớt chỉ địa, mướp hương, bí xanh, dưa hấu tam bội... để giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, tối ưu hóa lợi nhuận trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

NHÓM PV