Giảm lãi suất: Nhiệm vụ nhiều thách thức

Giảm lãi suất là nhiệm vụ đầy thách thức đối với công tác điều hành kinh tế vĩ mô. Ảnh: ST

Áp lực thanh khoản khiến lãi suất khó giảm sâu

Nếu như trong năm 2024 và phần lớn năm 2025, lãi suất huy động được duy trì ở mức thấp nhằm hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và phục hồi kinh tế thì từ cuối năm 2025, xu hướng đã đảo chiều rõ rệt. Nhiều ngân hàng thương mại liên tục điều chỉnh tăng lãi suất huy động, tập trung ở các kỳ hạn từ 6 đến 24 tháng nhằm thu hút nguồn vốn trung và dài hạn. Đáng chú ý, xu hướng tăng không chỉ xuất hiện ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ và vừa mà còn lan sang một số ngân hàng thương mại nhà nước.

Trước diễn biến này, ngày 09/4/2026, ngay sau khi nhậm chức, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn đã làm việc với các ngân hàng thương mại, yêu cầu giảm mặt bằng lãi suất, đồng thời nhấn mạnh việc kiểm soát chặt hoạt động huy động vốn và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Sau cuộc họp này, thị trường ghi nhận dấu hiệu hạ nhiệt trong ngắn hạn. Tuy nhiên, bước sang tháng 5/2026, lãi suất lại có xu hướng tăng trở lại, tạo thêm áp lực đối với DN và nền kinh tế. Mới đây, NHNN đã tiếp tục yêu cầu hệ thống ngân hàng thực hiện chủ trương giảm lãi suất, đồng thời tăng cường thanh tra, giám sát để xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu có.

Dù cơ quan quản lý liên tục phát đi thông điệp giảm lãi suất nhằm hỗ trợ DN và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mặt bằng lãi suất huy động vẫn duy trì ở mức cao. Khảo sát đầu tháng 6 cho thấy nhiều ngân hàng vẫn áp dụng lãi suất từ 7%/năm trở lên cho các khoản tiền gửi kỳ hạn dài, chủ yếu ở nhóm ngân hàng tư nhân và các sản phẩm tiết kiệm trực tuyến. Mức lãi suất cao nhất trên thị trường hiện dao động quanh mức 7,1%/năm đối với các kỳ hạn từ 12 - 18 tháng. Thậm chí, một số ngân hàng còn áp dụng các mức lãi suất đặc biệt lên tới 9 - 10%/năm đối với các khoản tiền gửi có giá trị rất lớn hoặc đi kèm những điều kiện riêng.

Theo đánh giá của các tổ chức phân tích như VDSC, đây không phải là hiện tượng mang tính ngắn hạn. Áp lực tăng lãi suất chủ yếu xuất phát từ sự mất cân đối thanh khoản trong hệ thống. Đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 5,71%, trong khi tăng trưởng huy động mới đạt 2,98%. Khoảng cách này tiếp tục nới rộng khiến chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và nguồn vốn huy động trên thị trường 1 ước vượt 2,5 triệu tỷ đồng. Tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) theo đó tăng lên khoảng 115%, cao hơn đáng kể so với mức 109% cuối năm 2025 và 106% cuối năm 2024. Do đó, áp lực thanh khoản đã kéo dài liên tục từ quý IV/2025 đến nay, khiến lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động dân cư tăng tương ứng. Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Võ Trí Thành - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ quốc gia - cho rằng các ngân hàng hiện huy động vốn chủ yếu ở kỳ hạn ngắn nhưng lại cho vay trung và dài hạn, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Sự chênh lệch về kỳ hạn này tạo áp lực đáng kể lên thanh khoản, khiến mặt bằng lãi suất luôn chịu sức ép duy trì ở mức cao.

Bài toán khó với cơ quan điều hành

Theo chuyên gia tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu, mặt bằng lãi suất cao thời gian qua đã góp phần duy trì sự ổn định của đồng Việt Nam trước biến động của các đồng tiền khác, đặc biệt là USD. Nhờ đó, tỷ giá từ đầu năm đến nay không xuất hiện những biến động quá lớn. Tuy nhiên, việc duy trì lãi suất ở mức cao cũng tạo ra những tác động không mong muốn đối với nền kinh tế. Khi chi phí huy động vốn gia tăng, các ngân hàng khó có điều kiện giảm mạnh lãi suất cho vay. Điều này đồng nghĩa với việc DN tiếp tục phải gánh chi phí tài chính cao trong bối cảnh sức cầu thị trường chưa phục hồi mạnh mẽ.

Ông Hiếu dự báo, những tháng cuối năm, chưa có nhiều cơ sở để kỳ vọng lãi suất huy động sẽ giảm mạnh và đây là bài toán khó đối với cơ quan điều hành. Nguyên nhân quan trọng nhất vẫn là sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. “Nếu không thu hút được thêm nguồn vốn đầu vào, các ngân hàng sẽ thiếu nguồn lực để cho vay. Vì vậy, họ buộc phải duy trì hoặc nâng lãi suất huy động để cạnh tranh nguồn vốn”- ông Hiếu nhận định.

Ngoài các yếu tố nội tại, mặt bằng lãi suất còn chịu tác động đáng kể từ bối cảnh kinh tế toàn cầu. Hiện lãi suất tại các nền kinh tế lớn như Mỹ và châu Âu vẫn duy trì ở mức cao. Đồng USD mạnh lên cùng với những bất ổn địa chính trị và giá hàng hóa thế giới tăng cao tiếp tục gây áp lực lên tỷ giá và lạm phát nhập khẩu của các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh đó, PGS,TS. Đinh Trọng Thịnh - chuyên gia tài chính, ngân hàng - cho rằng dư địa giảm lãi suất hiện không còn nhiều như trước bởi lạm phát toàn cầu vẫn ở mức cao và áp lực tỷ giá chưa thực sự hạ nhiệt. Nếu hạ lãi suất quá nhanh, dòng tiền có thể dịch chuyển sang các kênh đầu tư khác thay vì gửi ngân hàng, làm gia tăng rủi ro thanh khoản.

Để giải quyết vấn đề này, theo TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý thuộc Đại học Fulbright Việt Nam, công cụ trực tiếp và hiệu quả nhất để kéo giảm lãi suất là mở rộng cung tiền và tăng thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, việc nới lỏng tiền tệ luôn đi kèm rủi ro lạm phát và nguy cơ bất ổn kinh tế vĩ mô. Vì vậy, thay vì chỉ phụ thuộc vào chính sách tiền tệ, cần có sự phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp để giảm chi phí vốn cho DN.

Nhìn tổng thể, bài toán giảm lãi suất hiện nay không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật trong điều hành tiền tệ mà là sự cân bằng phức tạp giữa nhiều mục tiêu: Ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát, đảm bảo thanh khoản hệ thống và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Điều đó cho thấy giảm lãi suất vẫn sẽ là nhiệm vụ đầy thách thức đối với công tác điều hành kinh tế vĩ mô trong thời gian tới./.