Giảm nạn tảo hôn ở xã vùng cao Mường Lý

Trung tâm Y tế Mường Lát tổ chức truyền thông chuyên đề về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên và phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Để công tác truyền thông đến với người dân, xã Mường Lý đã thành lập ban chỉ đạo mô hình giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Năm 2025, xã tổ chức 20 hội nghị tuyên truyền, phát tờ rơi cho trên 1.000 lượt người. Nội dung tập trung vào Luật Hôn nhân và Gia đình, bình đẳng giới, sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên, tư vấn tiền hôn nhân và tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống...

Theo ông Ngân Văn Long, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Mường Lý, tuyên truyền ở địa bàn vùng cao phải thường xuyên, kiên trì và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Nếu chỉ nói quy định pháp luật, người dân có thể nghe nhưng khó nhớ và khó làm theo. Vì vậy, cán bộ y tế phải giải thích cụ thể tảo hôn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe người mẹ, trẻ em, việc học của các cháu và đời sống gia đình sau này. Trạm y tế cũng phối hợp với chính quyền, nhà trường, đoàn thể, trưởng bản và người có uy tín để nắm bắt sớm các trường hợp có nguy cơ, kịp thời đến gia đình tuyên truyền, vận động.

Từ thực tế nhiều năm làm việc ở cơ sở, ông Long từng nhắc lại một trường hợp ở bản Muống 1, một bé gái mới 12 tuổi đã mang thai và đến trạm y tế sinh con. Đứa trẻ sinh ra chỉ nặng 1,6kg, suy dinh dưỡng. Câu chuyện đã cũ, nhưng vẫn là lời nhắc nhở về hệ lụy của tảo hôn đối với sức khỏe, giống nòi và tương lai của cộng đồng.

Nhờ sự vào cuộc của các lực lượng cơ sở, tình trạng tảo hôn ở Mường Lý đã giảm qua từng năm. Nếu như năm 2021 xã còn 12 cặp vợ chồng tảo hôn, thì đến năm 2025 chỉ còn 2 cặp tảo hôn. Những con số này cho thấy chuyển biến đã có, nhưng nguy cơ tái diễn vẫn còn nếu công tác tuyên truyền, vận động không được duy trì thường xuyên.

Trên phạm vi khu vực huyện Mường Lát cũ, công tác dân số vẫn còn nhiều khó khăn. Nhìn lại báo cáo công tác dân số năm 2024 của Trung tâm Y tế Mường Lát cho thấy dân số trung bình toàn địa bàn là 42.032 người; tỷ lệ cặp nam, nữ được tư vấn và khám sức khỏe trước hôn nhân đạt 52,3%. Tuy nhiên, tỷ lệ tảo hôn vẫn ở mức cao, với 56/306 cặp kết hôn là tảo hôn, chiếm 18,3%... Năm 2025, Trung tâm Y tế Mường Lát tiếp tục tổ chức các buổi sinh hoạt câu lạc bộ sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên với 400 đối tượng tham dự.

Tại một số xã khác của khu vực Mường Lát cũ, cách làm kiên trì cũng bước đầu phát huy hiệu quả.

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình, nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên mới đủ điều kiện kết hôn. Pháp luật nghiêm cấm tảo hôn, cưỡng ép kết hôn; cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi 3 đời. Để những quy định này đi vào đời sống vùng cao, công tác tuyên truyền cần bám sát từng bản, từng gia đình và từng nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ.

Thực tế ở Mường Lý cho thấy, giảm thiểu tảo hôn không thể trông chờ vào những đợt tuyên truyền ngắn hạn mà đòi hỏi sự vào cuộc thường xuyên, đồng bộ của chính quyền, ngành y tế, nhà trường, các đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng. Khi nhận thức của người dân từng bước được nâng lên, những hủ tục lạc hậu sẽ dần được đẩy lùi, góp phần bảo vệ trẻ em, nâng cao chất lượng dân số và tạo nền tảng phát triển bền vững ở vùng cao.