Giảm rác thải dệt may, hướng tới thời trang 'xanh'

Trong bối cảnh nhu cầu mua sắm, thay đổi trang phục của người dân ngày càng gia tăng, việc thu gom, phân loại, tái chế quần áo sau sử dụng đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với lĩnh vực thời trang trong tiến trình "xanh" hóa...

Lực lượng chức năng huy động máy móc xử lý "núi" quần áo cũ ở phường Từ Liêm. Ảnh: Thành Đông

Nguy cơ ô nhiễm môi trường từ “núi” quần áo cũ

Những ngày giữa tháng 10-2026, hình ảnh hàng trăm tấn quần áo cũ chất đống tại khu vực ngõ 252 đường Mỹ Đình, phường Từ Liêm, Hà Nội, khiến dư luận không khỏi ngỡ ngàng. Hàng nghìn bao tải chứa quần áo, chăn vải, đồ dùng cũ nằm ngổn ngang, có nơi chất cao gần 2m, nhiều kiện hàng bị bung vỡ, quần áo vương vãi trên mặt đất, ngấm nước mưa và bốc mùi ẩm mốc, tạo nên một khung cảnh nhếch nhác, ô nhiễm ngay giữa lòng đô thị. Trước tình trạng này, chính quyền địa phương đã phối hợp với các đơn vị môi trường đô thị huy động nhân lực, phương tiện tổ chức thu dọn khẩn cấp để vận chuyển số quần áo này về Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn.

Sự việc cũng là tiếng chuông cảnh báo về nguy cơ ô nhiễm môi trường từ rác thải dệt may, đặc biệt là quần áo cũ đã qua sử dụng. Theo các chuyên gia môi trường, khác với nhiều loại phế liệu dễ nhận biết và có giá trị thương mại cao như nhựa, giấy, kim loại, rác thải dệt may thường bị "bỏ quên" trong quy trình phân loại rác sinh hoạt hằng ngày. Chúng chiếm dụng diện tích, giữ nước, tích tụ mầm bệnh và phát tán mùi hôi thối, tạo thành mối nguy cơ gây ô nhiễm môi trường tại các đô thị lớn.

Theo một nghiên cứu của Textile Exchange - tổ chức phi lợi nhuận theo dõi thị trường sợi và vật liệu dệt toàn cầu, sản lượng sản phẩm dệt may toàn cầu đã tăng từ 50 triệu tấn vào năm 2000 lên 109 triệu tấn năm 2020. Đến năm 2030, con số này được dự báo đạt 145 triệu tấn. Các chuyên gia môi trường chỉ ra rằng, vấn đề lớn đối với rác thải dệt may chính là sự phổ biến của các loại sợi tổng hợp như polyester, nylon, spandex... đều là cần đến hàng chục đến hàng trăm năm để phân hủy.

Hướng tới thời trang bền vững

Sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp thời trang, đặc biệt là xu hướng “thời trang nhanh” (fast fashion) đang làm thay đổi căn bản hành vi tiêu dùng của cư dân đô thị. Với giá thành rẻ, mẫu mã cập nhật liên tục và sự bùng nổ của các sàn thương mại điện tử, việc mua sắm quần áo mới trở nên dễ dàng. Hệ quả là lượng quần áo bị thải bỏ gia tăng theo cấp số nhân. Xu hướng tiêu dùng nhanh này đang gây lãng phí tài nguyên nghiêm trọng và tạo áp lực mạnh lên hệ thống quản lý chất thải.

Báo cáo toàn cầu của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đã chỉ ra rằng, mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 92 triệu tấn chất thải dệt may; trung bình mỗi giây có một xe tải quần áo bị đem đi chôn lấp hoặc đốt bỏ. Đáng báo động hơn, tỷ lệ sợi dệt được sản xuất từ nguyên liệu tái chế chỉ chiếm khoảng 8%, chưa đầy 1% tổng lượng quần áo cũ trên thế giới được tái chế thành sợi dệt mới.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Anh (khoa Mỹ thuật ứng dụng, Đại học Duy Tân Đà Nẵng) cho biết, thời trang nhanh đang trở thành xu hướng thịnh hành vì đáp ứng đa dạng yêu cầu về giá cả, mẫu mã, công nghệ... và yếu tố tiên quyết là tốc độ. Thêm vào đó, các chiến lược marketing sáng tạo và việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng đã giúp các thương hiệu thời trang nhanh tiếp cận thị trường rộng lớn, tạo ra thói quen mua sắm dễ dàng, thúc đẩy sự phát triển của ngành này.

Tuy nhiên, xu hướng này lại đang đi kèm với rủi ro lớn về môi trường. Sự ưu tiên về số lượng và tốc độ của thời trang nhanh đặt ra nhiều vấn đề về tuổi thọ sản phẩm, vòng đời của xu hướng, nhân công giá rẻ và hàng loạt hậu quả về môi trường. Thời trang nhanh thúc đẩy sự phát triển của thời trang toàn cầu với nhiều thương hiệu gia nhập và chiếm lĩnh thị trường. Sự phát triển này cũng đặt ra rất nhiều vấn đề, đặc biệt là tác động đến môi trường do quy trình sản xuất nhanh chóng và lượng tiêu thụ cao...

Để giải quyết tận gốc bài toán rác thải dệt may, các chuyên gia cho rằng, việc thay đổi thói quen ăn mặc từ “nhanh” sang “bền” và “xanh” chính là giải pháp toàn diện và mang đến hiệu quả lâu bền nhất. Thay vì chạy theo những mẫu thời gian chớp nhoáng, mỗi người dân hãy là một người tiêu dùng thông thái và trách nhiệm bằng cách ưu tiên chất lượng hơn số lượng, kéo dài tuổi thọ của trang phục thông qua việc sửa chữa, tái sử dụng.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Anh cho rằng, thời trang bền vững là sử dụng chất liệu thân thiện với môi trường như vải sợi tre, vải organic... Nếu theo đuổi sự bền vững, mọi người sẽ cảm thấy an tâm và an toàn hơn. Nhiều người tiêu dùng hiện nay khi lựa chọn sản phẩm thời trang không chỉ quan tâm đến giá trị thẩm mỹ mà còn quan tâm đến sức khỏe và bảo vệ môi trường, thậm chí nhiều người chấp nhận mức giá cao hơn để được sử dụng những nguyên liệu tự nhiên.