Giảm sinh đột ngột, nỗi lo và lời giải

Trước xu hướng mức sinh đảo chiều và giảm nhanh, từ năm 2026, TP. Huế sẽ chuyển sang vận động tăng sinh (Ảnh minh họa)

Mức sinh đảo chiều, giảm nhanh

Năm 2024, mức sinh của tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) là 2,07 con/phụ nữ và sang năm 2025 là 2,06 con/phụ nữ. Đây là mức sinh giảm khá "đột ngột" so với mức sinh 2,38 - 2,22 con/phụ nữ (năm 2022 - 2023) và từng lên đến 2,98 con/phụ nữ (năm 2005).

Đáng chú ý, từ nhiều năm trước, Huế đã quyết liệt triển khai các giải pháp công tác dân số, đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đạt mức sinh thay thế, nhưng chỉ mới đến năm 2024, con số này đã giảm thấp. TP. Huế cũng đã xây dựng và thực hiện các mô hình, đề án giảm sinh hiệu quả, tiêu biểu như mô hình “Cộng đồng dân cư không có người sinh con thứ ba trở lên” tại các xã, phường. Nội dung này được đưa vào hương ước, quy ước của địa phương để tổ chức thực hiện. Các mô hình trên đã góp phần làm giảm mức sinh từ cao xuống dưới mức sinh thay thế (dưới 2,1 con/phụ nữ).

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tuổi kết hôn trung bình hiện ở Huế là hơn 28,8 tuổi, cao hơn trung bình cả nước 27,3 tuổi. Với nam giới, tuổi kết hôn trung bình năm 2024 là hơn 30 tuổi và 26,4 tuổi ở nữ. Bác sĩ Nguyễn Văn Toàn, Trưởng phòng Dân số và Phát triển (Sở Y tế TP. Huế) cho rằng, độ tuổi kết hôn cao là một trong những yếu tố trực tiếp kéo giảm tỷ suất sinh khiến nhiều cặp vợ chồng khó sinh đủ hai con. Bên cạnh đó, tâm lý lo ngại ảnh hưởng đến sự nghiệp cùng áp lực chi phí nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ khiến không ít người trẻ ở TP. Huế chần chừ việc sinh con.

Trước đây, nhằm thực hiện công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã ban hành Quyết định số 84/2017/QĐ-UBND quy định một số chính sách về dân số và kế hoạch hóa gia đình, trong đó có chính sách hỗ trợ đối với trường hợp tự nguyện triệt sản.

Cần can thiệp sớm để duy trì mức sinh thay thế

Mức sinh không phải là chỉ số cố định, mà biến động theo điều kiện kinh tế - xã hội, đô thị hóa, tuổi kết hôn và quan niệm sinh con của từng giai đoạn. Nhiều chuyên gia dân số cảnh báo, nếu mức sinh giảm thấp dưới 1,3 thì rất khó hồi phục, do đó, các quốc gia cần có các biện pháp can thiệp sớm, để duy trì mức sinh thay thế, đảm bảo quy mô dân số. Xu hướng giảm mức sinh tại TP. Huế cho thấy, địa phương cần có chính sách can thiệp phù hợp thực tế, sát với 4 nhóm vấn đề lớn được quy định tại Luật Dân số (có hiệu lực từ 1/7/2026); trong đó, có nội dung quan trọng về duy trì mức sinh thay thế.

Trước xu hướng mức sinh đảo chiều và giảm nhanh, từ năm 2026, TP. Huế chuyển trọng tâm công tác dân số sang vận động sinh đủ hai con, phấn đấu từng bước nâng mức sinh, hướng tới đạt và duy trì mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Sở Y tế đã tập huấn cho đội ngũ cộng tác viên, cán bộ dân số và các đoàn thể nhằm thay đổi thông điệp truyền thông phù hợp với giai đoạn mới.

Nội dung truyền thông được điều chỉnh, không còn nhấn mạnh “mỗi cặp vợ chồng chỉ có 1 - 2 con” mà tập trung vận động “mỗi cặp vợ chồng sinh đủ 2 con, sinh con thứ 2 trước 35 tuổi”. Thông tin tuyên truyền dân số được chuyển tải kịp thời, rộng rãi đến người dân; góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi về dân số và sức khỏe sinh sản; tăng cường sự quan tâm, tương tác của người dân đối với các vấn đề dân số; phát huy hiệu quả ứng dụng Hue-S trong lĩnh vực y tế dân số - xã hội.

Cùng với các chính sách duy trì mức sinh thay thế, TP. Huế thực hiện các chương trình mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh, là các hoạt động quan trọng cho nâng cao chất lượng dân số. Năm 2025, tỷ lệ bà mẹ mang thai được tầm soát (sàng lọc trước sinh) đủ 4 bệnh (Down, Edward, Patau, Thalassemia) đạt 54,6%; 68% trẻ được sàng lọc sơ sinh, trong đó 42,6% trẻ sơ sinh được tầm soát đủ 5 bệnh: Suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, tim bẩm sinh...

Song song với việc điều chỉnh chính sách dân số, ngành y tế TP. Huế cũng rà soát, đề xuất bãi bỏ những chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình không còn phù hợp, trong đó có các nội dung liên quan tại Quyết định số 84/2017/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế.