Giảm số lượng thôn, tổ dân phố để 'giảm tải' cho cấp xã

Chiều 28/4, tại họp báo của Bộ Nội vụ, bà Nguyễn Thị Tú Thanh – Vụ phó Vụ Chính quyền địa phương – cho biết cơ quan này đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ đối với người hoạt động không chuyên trách. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai sắp xếp trong thời gian tới.

Theo bà Thanh, dự thảo được nghiên cứu kỹ lưỡng, báo cáo cấp có thẩm quyền với tinh thần tiếp tục sắp xếp thôn, tổ dân phố trên phạm vi cả nước theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm số lượng, đồng thời bảo đảm phù hợp với đặc điểm thực tiễn và quy mô từng vùng miền. Việc điều chỉnh quy mô các thôn, tổ dân phố cũng sẽ gắn với sự thay đổi của cấp xã sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Giảm số lượng thôn, tổ dân phố để “giảm tải” cho cấp xã (Ảnh minh họa).

Đại diện Bộ Nội vụ cho rằng, việc giảm số lượng thôn, tổ dân phố sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tự quản ở cơ sở, đồng thời giảm áp lực quản lý trực tiếp đối với chính quyền cấp xã. Trong bối cảnh quy mô cấp xã ngày càng mở rộng cả về diện tích, dân số và số lượng đơn vị trực thuộc, việc tinh gọn đầu mối được xem là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả điều hành.

Hiện Bộ Nội vụ đang xây dựng các phương án cụ thể để giảm số lượng thôn, tổ dân phố, song chưa công bố con số chi tiết. Việc sắp xếp sẽ được thực hiện trên cơ sở tuân thủ các tiêu chuẩn theo quy định, đồng thời учиты đến yếu tố lịch sử, văn hóa, điều kiện tự nhiên và phân bố dân cư của từng địa phương, tránh áp dụng máy móc.

Liên quan đến mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bà Nguyễn Thị Tú Thanh cho biết sau một năm triển khai đã đạt được những kết quả bước đầu, đặc biệt trong việc vận hành hệ thống công nghệ thông tin và giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số hạn chế như hạ tầng số chưa đồng bộ, một số tiện ích đặc thù địa phương chưa vận hành hiệu quả.

Đáng chú ý, sau khi sắp xếp bộ máy, khối lượng công việc tại cấp cơ sở, đặc biệt là cấp xã, gia tăng đáng kể. Trong khi đó, chất lượng và số lượng cán bộ chuyên môn tại một số địa phương chưa đồng đều, thậm chí còn thiếu nhân lực ở các lĩnh vực chuyên sâu. Một số nơi, cán bộ phải làm việc tại nhiều trụ sở khác nhau, gây khó khăn cho công tác điều hành và xử lý công việc.

Trước thực tế này, Bộ Nội vụ cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là ở cấp cơ sở. Việc bố trí, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ cấp xã sẽ được thực hiện theo hướng phù hợp hơn với yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố đã được Chính phủ đặt ra từ tháng 4/2025 trong đề án tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp, gắn với xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, Bộ Nội vụ được giao nghiên cứu lộ trình sắp xếp theo hướng tinh gọn, phục vụ trực tiếp đời sống cộng đồng dân cư.

Tại buổi tiếp xúc cử tri tỉnh Điện Biên, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, từ năm 2015 đến nay, cả nước đã giảm số lượng thôn, tổ dân phố từ khoảng 137.000 xuống còn hơn 89.500 đơn vị. Tuy nhiên, sau khi thực hiện sáp nhập các tỉnh, xã và bỏ cấp huyện trong năm 2025, quy mô cấp xã đã tăng lên đáng kể, kéo theo số lượng thôn, tổ dân phố trực thuộc cũng gia tăng, tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý.

Theo lãnh đạo Chính phủ, việc tiếp tục sắp xếp thôn, tổ dân phố cần bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, tuân thủ quy định hiện hành, đồng thời gắn với đặc điểm riêng của từng địa bàn. Đây là yếu tố quan trọng để vừa tinh gọn bộ máy, vừa duy trì hiệu quả hoạt động của hệ thống tự quản cộng đồng.

Trước đó, ngày 17/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã giao Bộ Nội vụ tham mưu phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố trong quý 2/2026, gắn với việc sử dụng đội ngũ cán bộ không chuyên trách trên phạm vi cả nước.

Theo quy định hiện hành, thôn, tổ dân phố không phải là cấp hành chính mà là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, hoạt động dưới sự quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã. Cả nước hiện có hơn 90.000 thôn, tổ dân phố với gần 300.000 người hoạt động không chuyên trách.