Giảm tải thực chất để giáo viên toàn tâm dạy học

Hồ sơ, sổ sách vẫn còn tạo áp lực đối với nhà giáo.

Giảm công việc không phục vụ trực tiếp hoạt động dạy học

Chủ trương giảm tải hồ sơ, sổ sách cho giáo viên đã được ngành Giáo dục nhắc đến nhiều năm qua. Tuy nhiên, cô Đinh Thị Bích Liên - giáo viên Tiếng Anh, Trường THCS & THPT M.V. Lômônôxốp (Hà Nội) cho rằng, tại không ít cơ sở giáo dục, giáo viên vẫn phải dành đáng kể thời gian cho các công việc hành chính, báo cáo và hoạt động mang tính thủ tục, khiến quỹ thời gian đầu tư chuyên môn, nghiên cứu bài giảng, hỗ trợ học sinh bị thu hẹp.

Theo phản ánh của nhiều nhà giáo, dù đã áp dụng học bạ và giáo án điện tử, không ít trường vẫn yêu cầu in bản giấy, ký tươi, đóng sổ để "phục vụ thanh tra". Sự không đồng bộ, tình trạng báo cáo chồng chéo, gửi qua nhiều kênh khác nhau khiến thầy cô tốn không ít thời gian.

Cùng với đó, nhiều nội dung đã được cập nhật trên các phần mềm quản lý nhưng giáo viên vẫn phải tổng hợp lại dưới dạng văn bản, bảng biểu hoặc báo cáo gửi qua nhiều kênh khác nhau. Có những thời điểm trong năm học, giáo viên phải liên tục hoàn thiện các biểu thống kê, minh chứng phục vụ kiểm tra, đánh giá hoặc các cuộc khảo sát đột xuất.

Những đợt kiểm định chất lượng, đánh giá chuẩn nghề nghiệp, đợt thi đua cao điểm đôi khi khiến giáo viên phải dành nhiều thời gian hoàn thiện sổ sách, hình ảnh và các loại minh chứng. Đặc biệt, giáo án - một phần quan trọng trong hoạt động chuyên môn - tại một số cơ sở giáo dục vẫn có quy định khá cứng nhắc, rườm rà, khiến thiết kế bài dạy có lúc nặng về yêu cầu thủ tục, làm giảm quỹ thời gian dành cho chuyên môn và sáng tạo của giáo viên.

Với giáo viên chủ nhiệm, khối lượng công việc còn lớn hơn khi phải theo dõi sĩ số hàng ngày, hoàn thiện hồ sơ học sinh, thống kê thông tin gia đình, thực hiện các cuộc điều tra định kỳ, lập danh sách phục vụ chương trình phối hợp giữa nhà trường và địa phương. Giáo viên chủ nhiệm đồng thời phải xử lý công việc hành chính qua các nhóm liên lạc, nền tảng số; nhận thông tin, xác nhận, gửi báo cáo, cập nhật biểu mẫu, phản hồi các yêu cầu phát sinh.

Nhiều công việc mang tính quản lý hành chính được giao trực tiếp cho giáo viên thực hiện. Cùng với đó là thu hộ các khoản tiền, vận động bảo hiểm, công việc kiêm nhiệm, công tác đoàn thể, thậm chí trực cổng thay hay tham gia một số cuộc thi phong trào, hình thức…

“Nhiều việc riêng lẻ dồn lại tạo thành “chi phí thời gian” đáng kể.” Đây chính là phần áp lực hành chính cần được nhìn nhận đầy đủ”, cô Đinh Thị Bích Liên chia sẻ.

Còn theo cô Phạm Thị Thanh Hà - giáo viên Trường Tiểu học Hiến Nam (phường Phố Hiến, Hưng Yên), điều giáo viên mong muốn nhất không phải là không làm hồ sơ, không thực hiện trách nhiệm, mà là giảm những việc trùng lặp, hình thức, không tạo ra giá trị thực chất cho hoạt động dạy học.

Hiện nay, giáo viên ở nhiều nơi vẫn phải dành khá nhiều thời gian cho các loại báo cáo, thống kê, minh chứng, cập nhật nhiều phần mềm cùng lúc. Có những nội dung thông tin giống nhau nhưng phải nhập đi nhập lại trên nhiều biểu mẫu hoặc hệ thống khác nhau. Bên cạnh đó là chuẩn bị hồ sơ, hình ảnh, minh chứng cho các cuộc kiểm tra, đánh giá, phong trào, cuộc thi hoặc các hoạt động mang tính hình thức.

Một áp lực khác được cô Hà nhắc đến là những nhiệm vụ phát sinh ngoài chuyên môn, yêu cầu hoàn thành trong thời gian ngắn, đôi khi giáo viên nhận được thông báo vào buổi tối hoặc cuối tuần. Khi những việc hành chính, phong trào và báo cáo quá nhiều, giáo viên sẽ bị giảm thời gian dành cho việc quan trọng nhất: nghiên cứu bài dạy, chuẩn bị học liệu, đổi mới phương pháp và quan tâm đến từng học sinh.

Giảm tải hồ sơ, sổ sách cho giáo viên cần được thực hiện mạnh mẽ, thực chất hơn.

Tách bạch nhiệm vụ sư phạm với hành chính

Từ thực tế trên, Đinh Thị Bích Liên mong muốn việc giảm tải hành chính cần được thực hiện mạnh mẽ, thực chất hơn. Theo đó, rà soát, cắt giảm những báo cáo trùng lặp hoặc không thực sự cần thiết. Những dữ liệu đã có trên hệ thống quản lý cần được khai thác trực tiếp thay vì yêu cầu giáo viên tổng hợp và báo cáo lại dưới nhiều hình thức khác nhau.

“Trường THCS & THPT M.V. Lômônôxốp đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, liên thông giữa các phần mềm quản lý giáo dục. Khi thông tin chỉ cần nhập một lần và được tự động cập nhật trên các nền tảng liên quan, giáo viên sẽ giảm đáng kể thời gian cho các thủ tục hành chính”, cô Liên cho hay.

Nói thêm về giải pháp, cô Liên đề xuất đầu tư đồng bộ hạ tầng số, trang thiết bị và tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng công nghệ thông tin để giáo viên có thể khai thác hiệu quả nền tảng số. Cởi trói cho giáo viên trong lập kế hoạch bài dạy, cho phép linh hoạt sáng tạo thay vì gượng ép theo các mẫu giáo án cứng nhắc. Khuyến khích ứng dụng công nghệ/AI để giảm tải khâu soạn đề và chấm thi. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi giúp giáo viên giảm áp lực, tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả công việc, không tạo thêm các đầu việc mới.

Đối với công tác kiểm tra, đánh giá, giáo viên mong muốn chuyển từ chú trọng hồ sơ, minh chứng sang đánh giá hiệu quả thực chất hoạt động dạy học. Chất lượng giờ dạy, sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả giáo dục phải là tiêu chí quan trọng hơn số lượng giấy tờ. Việc kiểm tra, đánh giá cũng cần đổi mới theo hướng sử dụng dữ liệu số thay cho hồ sơ giấy. Cơ quan quản lý có thể truy cập trực tiếp hệ thống để khai thác thông tin, hạn chế yêu cầu nhà trường, giáo viên chuẩn bị các loại minh chứng, báo cáo riêng cho từng đợt kiểm tra.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng cần tách bạch nhiệm vụ sư phạm với hành chính. Nên có bộ phận hỗ trợ hành chính chuyên trách đảm nhận công việc thống kê, tổng hợp dữ liệu, thay vì giao phần lớn nhiệm vụ này cho giáo viên. Chuyển giao hoàn toàn công tác thu chi, vận động phong trào về bộ phận kế toán, văn thư và chính quyền địa phương.

Ngoài ra, các phong trào, cuộc thi dành cho giáo viên cần được tinh giản theo hướng tự nguyện, thiết thực, tránh tạo áp lực thành tích hoặc phát sinh thêm hồ sơ, báo cáo. Mọi hoạt động ngoài chuyên môn nên được cân nhắc kỹ lưỡng để không ảnh hưởng đến nhiệm vụ trọng tâm là dạy học.

“Cắt giảm áp lực hành chính chính là khoản đầu tư nhân văn, hiệu quả nhất cho chất lượng giáo dục. Khi người thầy được giải phóng khỏi “ma trận” giấy tờ, họ mới có thể dành trọn tâm trí, nhiệt huyết, thời gian đầu tư cho đổi mới phương pháp giảng dạy, nghiên cứu chuyên môn, chăm lo học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục”, cô Liên cho hay.

Chỉ rõ một số việc giúp giảm hồ sơ, sổ sách mang tính thủ tục hành chính cho giáo viên, cô Vũ Thị Anh - giáo viên Trường THPT Ân Thi (Hưng Yên) cho rằng, khi kiểm tra sổ theo dõi, đánh giá học sinh, nếu giáo viên đã cập nhật điểm trên phần mềm thì có thể kiểm tra trực tiếp trên hệ thống, không nhất thiết yêu cầu thêm sổ viết tay, ghi chép thủ công.

Tương tự, kế hoạch bài dạy, sổ chủ nhiệm đa số giáo viên đã sử dụng sổ online. Khi kiểm tra, có thể khai thác trực tiếp các tệp, dữ liệu trên hệ thống thay cho yêu cầu giáo viên duy trì đồng thời hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử.