Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp: Động lực và áp lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV chiếm một tỷ lệ áp đảo với hơn 98% tổng số doanh nghiệp cả nước

Thay đổi để sát thực tế hơn

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) nâng ngưỡng doanh thu năm để xác định DNNVV từ 300 tỷ lên 400 tỷ đồng. Cùng với đó, nhóm này có thể được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi nhận giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Thảo luận về dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV đồng tình với chủ trương miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho các DNNVV nhưng chính sách vẫn cần thay đổi để sát thực tế hơn.

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) phân tích, quy định miễn thuế trong 3 năm đầu như dự thảo có thể chưa giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi trong giai đoạn thực sự phát sinh thu nhập chịu thuế. Bởi doanh nghiệp mất nhiều năm đầu tư chưa có lãi, có thể thời gian ưu đãi hết trước khi phát sinh thu nhập chịu thuế. Do đó, cần nghiên cứu thời điểm ưu đãi gắn với năm đầu phát sinh thu nhập chịu thuế. Đồng thời quy định rõ các trường hợp doanh nghiệp tổ chức lại, chia tách, chuyển đổi hoặc có quan hệ liên kết để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách miễn thuế.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, ĐBQH Nguyễn Văn Thân đề xuất, miễn thuế TNDN cho DNNVV trong 3 năm kể từ khi có lợi nhuận, nhưng tối đa 5 năm từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Điều này vừa là động lực, vừa là áp lực với DNNVV. Với phương án doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng được chọn nộp thuế theo phương thức đơn giản (thuế suất x doanh thu tính thuế), việc giao Chính phủ quyết định điều chỉnh mức doanh thu thực tế phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội là cần thiết song cần quy định rõ trong luật theo hướng "điều chỉnh ngưỡng tăng lên mà không thấp hơn 10 tỷ đồng một năm". Đây là cơ sở pháp lý khẳng định sự hỗ trợ của Nhà nước trong quá trình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng, theo tính toán nếu chuyển thời điểm miễn thuế sang giai đoạn doanh nghiệp phát sinh thu nhập chịu thuế, ngân sách dự kiến giảm thu thêm khoảng 60.000 - 70.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2027 - 2030. Do đó, khi ban hành chính sách cần phân biệt thời gian doanh nghiệp thuộc diện được miễn thuế và thời gian doanh nghiệp thực sự phát sinh lợi ích từ chính sách này. Bởi việc miễn thuế chỉ mang lại lợi ích tài chính trực tiếp khi doanh nghiệp có số thuế đáng lẽ phải nộp.

Hỗ trợ phù hợp đặc thù ngành nghề và chu kỳ đầu tư

Thực tế cho thấy, cùng được áp dụng chính sách miễn thuế trong 3 năm đầu thành lập nhưng mức độ thụ hưởng thực tế có thể rất khác nhau giữa các doanh nghiệp. Ví dụ đối với doanh nghiệp chưa phát sinh nghĩa vụ thuế trong những năm đầu, chính sách miễn thuế không trực tiếp cải thiện dòng tiền, bởi doanh nghiệp vốn chưa có khoản thuế phải nộp để được miễn. Trong khi đó, những doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ, xây dựng dây chuyền sản xuất hoặc phát triển sản phẩm mới thường cần thời gian dài trước khi có thể thương mại hóa và tạo ra thu nhập chịu thuế. Những doanh nghiệp này có thể kết thúc thời hạn miễn thuế trước khi phát sinh nghĩa vụ thuế, trong khi các doanh nghiệp sớm có số thuế phải nộp lại được hưởng lợi ngay từ chính sách. Do đó, thời gian chưa phát sinh nghĩa vụ thuế không nhất thiết phản ánh doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả mà còn có thể xuất phát từ đặc thù ngành nghề và chu kỳ đầu tư, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh đề nghị Ban soạn thảo đánh giá hiệu quả chính sách không chỉ căn cứ vào số lượng doanh nghiệp thuộc diện được miễn thuế và tổng số thuế được miễn, mà cần làm rõ tỉ lệ doanh nghiệp thực sự phát sinh lợi ích, mức ưu đãi thực nhận và sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp theo ngành nghề, đặc điểm đầu tư và thời gian phát sinh nghĩa vụ thuế; rà soát mức độ đáp ứng của các chính sách hỗ trợ hiện hành. Đồng thời, nghiên cứu các công cụ hỗ trợ có mục tiêu đối với những doanh nghiệp có chu kỳ nghiên cứu, đầu tư và thương mại hóa sản phẩm dài, nhất là doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ, bảo đảm phù hợp với nguồn lực ngân sách và tránh trùng lặp chính sách.

Ngoài ra, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, thành công của Luật này không phải được đo bằng số điều khoản hỗ trợ, mà bằng số lượng doanh nghiệp SME thực sự đứng vững, tự phát triển được và đóng góp nhiều hơn cho đất nước và cho xã hội. Theo Báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính, trong khảo sát gần 500 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chỉ khoảng 9% phản hồi đã tiếp cận, thụ hưởng chính sách hỗ trợ. Con số này đặt ra yêu cầu phải tổ chức thực hiện tốt hơn để doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng được những hỗ trợ đã quy định. Nếu thiếu một kênh dẫn khả thi, rất có thể những doanh nghiệp cần hỗ trợ nhất, đôi khi lại là những doanh nghiệp khó tiếp cận chính sách nhất.

Do đó, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh đề nghị dự thảo Luật cần hoàn thiện Điều 6, gắn với Điều 22 và Điều 23 theo hướng quy định rõ cơ chế thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ kéo dài nhiều năm. Theo đó, ngay từ khi phê duyệt, cần xác định rõ về thời gian thực hiện, về kinh phí cả giai đoạn, xác định các mốc kết quả và quy định đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt. Trên cơ sở đó, kinh phí sẽ được bố trí hằng năm theo pháp luật ngân sách, việc nghiệm thu phải gắn với từng mốc kết quả, để làm căn cứ xem xét, điều chỉnh hoặc dừng hỗ trợ nếu thấy không hiệu quả.