Giáo dục bắt buộc - khi cha mẹ là nhân tố không thể tách rời trong lộ trình 9 năm

Một không gian của Hội chợ Xuân Bính Ngọ 2026 do Trường Tiểu học Cầu Diễn (Hà Nội) tổ chức. Ảnh minh họa

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Nghị định quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ để lấy ý kiến góp ý rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đây là bước đi cụ thể nhằm thể chế hóa Luật Giáo dục sửa đổi 2025 (số 123/2025/QH15), chính thức xác lập giáo dục trung học cơ sở là bắt buộc từ ngày 01/07/2026.

Chuyển đổi từ "Khuyến khích" sang thực hiện giáo dục bắt buộc

Việc xác lập khung giáo dục bắt buộc kéo dài hết cấp trung học cơ sở là bước đi mạnh mẽ nhằm cụ thể hóa quyền học tập của công dân. Trước đây, tình trạng trẻ em bỏ học tại các khu công nghiệp hay vùng khó khăn thường được nhìn nhận dưới góc độ hoàn cảnh kinh tế hoặc sự tự nguyện. Tuy nhiên, dự thảo mới đã tái định nghĩa: hoàn thành chương trình từ lớp 1 đến hết lớp 9 là nghĩa vụ bắt buộc của mọi công dân trong độ tuổi.

Điểm cốt lõi của dự thảo nằm ở việc chuyển trọng tâm từ "công nhận kết quả" sang "kiểm soát quá trình". Điều này có nghĩa là các cơ quan quản lý không chỉ dừng lại ở việc đợi đến khi học sinh thi tốt nghiệp để cấp bằng, mà sẽ giám sát chặt chẽ sự hiện diện và tiến độ học tập của trẻ mỗi ngày thông qua hệ thống dữ liệu số.

Trong lộ trình này, trách nhiệm của gia đình và người giám hộ đóng vai trò then chốt. Cha mẹ không chỉ có nhiệm vụ đưa trẻ đến trường mà phải đồng hành sát sao, tạo điều kiện tối đa để trẻ hoàn thành chương trình đúng độ tuổi quy định.

Đồng thời, dự thảo Nghị định cũng đặt ra yêu cầu cao hơn cho chính quyền địa phương: không chỉ dừng lại ở việc "tạo điều kiện" hay vận động mang tính phong trào, mà phải thiết lập cơ chế đảm bảo 100% trẻ em trong diện quy định đều được thụ hưởng và hoàn thành giáo dục bắt buộc một cách thực chất.

Phân định trách nhiệm để đảm bảo tính thực thi của giáo dục bắt buộc

Để chính sách giáo dục bắt buộc không chỉ dừng lại ở các văn bản lý thuyết, dự thảo Nghị định mới đã thiết lập một cơ chế phối hợp chặt chẽ và nhịp nhàng giữa ba chủ thể then chốt.

Một là gia đình - nhân tố tiên quyết. Đây là "tuyến đầu" trong việc đôn đốc, nhắc nhở và tạo điều kiện tối đa để con em thực hiện nghĩa vụ học tập. Trách nhiệm của cha mẹ giờ đây gắn liền với tính bắt buộc, đảm bảo trẻ không chỉ đến trường mà còn phải hoàn thành chương trình đúng lộ trình.

Hai, nhà trường - nhân tố trọng tâm chất lượng giữ vai trò tổ chức giảng dạy bài bản và kiểm soát chất lượng thực tế. Nhà trường có nhiệm vụ giám sát sát sao tiến độ để ngăn ngừa triệt để tình trạng "ngồi nhầm lớp" hoặc nguy cơ tái mù chữ, đảm bảo mỗi học sinh đều đạt được trình độ chuẩn theo quy định.

Ba, chính quyền địa phương đảm nhận vai trò quản lý vĩ mô thông qua việc quy hoạch mạng lưới trường lớp hợp lý và hỗ trợ kinh phí kịp thời. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin để cập nhật, theo dõi dữ liệu phổ cập theo thời gian thực sẽ giúp việc công nhận kết quả học tập diễn ra minh bạch và thực chất.

Sự gắn kết chặt chẽ này chính là điều kiện tiên quyết duy trì bền vững kết quả phổ cập, giúp giáo dục bắt buộc thực sự đi vào đời sống và thay đổi tương lai của thế hệ trẻ.

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo không chỉ tập trung vào bậc phổ thông mà còn chuẩn hóa phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi. Việc này nhằm chuẩn bị đầy đủ về thể chất và tâm thế cho trẻ trước khi bước vào hành trình 9 năm giáo dục bắt buộc.

Việc ràng buộc trách nhiệm bắt buộc của cha mẹ hướng tới mục tiêu cao nhất - đảm bảo quyền phát triển bình đẳng. Khi giáo dục trở thành nghĩa vụ bắt buộc được giám sát chặt chẽ, rào cản về hoàn cảnh kinh tế sẽ dần được tháo gỡ bởi sự hỗ trợ từ ngân sách và mạng lưới an sinh giáo dục.

Giáo dục là quốc sách hàng đầu, nhưng để quốc sách ấy đi vào đời sống, sự chuyển dịch trong nhận thức của phụ huynh là yếu tố tiên quyết. Khi mỗi bậc cha mẹ xác định việc con em đi học đến hết lớp 9 không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ giáo dục bắt buộc đối với quốc gia và trách nhiệm với tương lai, mục tiêu xây dựng một xã hội học tập thực chất mới có nền móng vững chắc.

Hồng Phong