Giáo dục cần chính sách đi vào thực tiễn

Một giờ dạy trên lớp của bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội).

Đổi mới tư duy chính sách để mở đường phát triển giáo dục

Ông Phạm Văn Giềng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Sư phạm (Trường ĐHSP Hà Nội 2), nhấn mạnh: Giáo dục là lĩnh vực đặc biệt, bởi không chỉ gắn với sự phát triển của mỗi cá nhân, mà còn tác động trực tiếp đến tương lai của cả quốc gia.

Đây là lĩnh vực có độ lan tỏa rộng, liên quan đến mọi gia đình, tầng lớp trong xã hội; đồng thời, chịu sự chi phối của nhiều yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội. Vì vậy, trong bất kỳ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nào, giáo dục luôn phải giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và thúc đẩy.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra những mục tiêu rất cao đối với GD-ĐT, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 và tầm nhìn 100 năm. Điều đó đòi hỏi chúng ta không chỉ cải tiến từng phần, mà cần cách tiếp cận mang tính hệ thống, toàn diện.

Theo ông Phạm Văn Giềng, cần tiếp tục rà soát các vấn đề về thể chế của hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm tháo gỡ những điểm còn vướng mắc, điều chỉnh các bất cập và tiếp tục hoàn thiện theo hướng hiện đại, linh hoạt, hội nhập. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia trong tương lai.

Kỳ họp Quốc hội nhiệm kỳ này nhận được nhiều sự quan tâm của cử tri cả nước, và cũng kỳ vọng nhiều hơn trong bối cảnh đất nước đứng trước những yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Việc khung khổ pháp lý, cơ chế chính sách theo kịp sự vận động của thực tiễn càng vô cùng quan trọng. Ông Phạm Văn Giềng kỳ vọng, Quốc hội với vai trò cơ quan lập pháp sẽ có những quyết sách mang tính đột phá, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, ổn định và có tầm nhìn dài hạn cho giáo dục phát triển.

Để tạo ra chuyển biến rõ nét cho giáo dục và đội ngũ nhà giáo trong thời gian tới, ông Phạm Văn Giềng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Sư phạm, cho rằng vấn đề cốt lõi là cần thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng luật và chính sách.

Cụ thể, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và thúc đẩy phát triển. Trước đây, việc xây dựng chính sách nhiều khi vẫn mang tính kiểm soát, chưa chú trọng đầy đủ đến việc hoàn thiện thể chế ngay trong chính văn bản luật. Điều này dẫn đến tình trạng khi triển khai thì phát sinh vướng mắc, phải chờ các văn bản dưới luật hướng dẫn, gây ra độ trễ và làm giảm hiệu quả chính sách.

Trong bối cảnh hiện nay, luật pháp cần đóng vai trò mở đường, khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển, thay vì chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh hành vi.

Đặc biệt, cần có cách tiếp cận tổng thể đối với hệ thống giáo dục theo ba trụ cột: Giáo dục tinh hoa, giáo dục đào tạo nguồn nhân lực và giáo dục đại chúng. Mỗi trụ cột có vai trò và mục tiêu riêng, nhưng cần được thiết kế trong một chỉnh thể thống nhất, bổ trợ cho nhau, nhằm vừa phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, vừa nâng cao mặt bằng dân trí và đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế.

Một vấn đề rất quan trọng khác được ông Phạm Văn Giềng chỉ ra là đảm bảo cơ hội tiếp cận giáo dục một cách công bằng giữa các vùng miền, nhất là đối với vùng sâu, xa, khó khăn.

Khoảng cách về điều kiện học tập, chất lượng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất giữa các khu vực vẫn còn khá lớn. Do đó, Quốc hội cần quan tâm hơn đến việc xây dựng các chính sách ưu tiên, đầu tư có trọng điểm và bền vững để thu hẹp dần khoảng cách này, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.

Đối với đội ngũ nhà giáo - lực lượng trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục, cần có những chính sách đủ mạnh, đủ kịp thời để họ thực sự yên tâm công tác và cống hiến.

Thực tế cho thấy, nhiều chính sách đã được ban hành với mục tiêu tốt, nhưng quá trình triển khai còn chậm, còn độ trễ giữa xây dựng và thực thi khiến chính sách mất đi tính thời sự và hiệu quả. Vì vậy, bên cạnh việc ban hành chính sách, cần đặc biệt chú trọng đến cơ chế tổ chức thực hiện, rút ngắn quy trình, nâng cao tính linh hoạt và khả năng phản ứng chính sách trước những thay đổi nhanh chóng của thực tiễn.

Ngoài ra, cũng cần nhìn nhận giáo dục trong mối liên hệ chặt chẽ với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quốc hội cần tạo điều kiện về mặt thể chế để các cơ sở giáo dục có thể chủ động hơn trong việc đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ và hợp tác quốc tế. Đây là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đưa giáo dục Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.

TS Vũ Hải Anh - Phó Trưởng Bộ môn Luật học thuộc Khoa Luật, Học viện Ngân hàng, nhận định Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI - kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về chính trị, pháp lý và thực tiễn, thể hiện bước chuyển tiếp có tính kế thừa và phát triển của bộ máy Nhà nước trong giai đoạn mới…

TS Vũ Hải Anh kỳ vọng, Kỳ họp sẽ dành sự quan tâm thỏa đáng đối với lĩnh vực giáo dục đại học, không chỉ ở góc độ quản lý Nhà nước, mà còn ở tầm chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Giáo dục đại học hiện nay đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung, phương thức đào tạo lẫn cơ chế vận hành.

Một trong những nội dung mà đội ngũ nhà giáo kỳ vọng là Quốc hội sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế về tự chủ đại học theo hướng thực chất, đồng bộ và có cơ chế bảo đảm đi kèm. Tự chủ không chỉ dừng lại ở quyền quyết định về tổ chức, tài chính hay học thuật, mà cần được đặt trong một khuôn khổ pháp lý minh bạch, có trách nhiệm giải trình rõ ràng và gắn với kiểm định chất lượng độc lập.

Bên cạnh đó, Quốc hội quan tâm hơn nữa đến chính sách phát triển đội ngũ giảng viên - yếu tố then chốt quyết định chất lượng giáo dục đại học. Thực tiễn cho thấy, dù đã có nhiều chủ trương đúng đắn nhưng chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp của giảng viên vẫn còn những hạn chế nhất định, chưa thực sự tương xứng với yêu cầu và áp lực công việc ngày càng cao.

Vì vậy, Nhà nước cần có những chính sách đột phá hơn về tiền lương, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế cũng như cơ chế thu hút và giữ chân nhân tài trong lĩnh vực giáo dục. Một hệ thống giáo dục đại học muốn phát triển bền vững thì trước hết phải có một đội ngũ giảng viên đủ tâm - tầm - tài, được bảo đảm về điều kiện để toàn tâm toàn ý cống hiến.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, TS Vũ Hải Anh kỳ vọng Quốc hội sẽ thúc đẩy xây dựng khung pháp lý đầy đủ cho giáo dục đại học số, bao gồm đào tạo trực tuyến, công nhận tín chỉ, kiểm định chất lượng và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu, mà còn là cơ hội để Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.

“Tuy nhiên, nếu không có sự định hướng kịp thời và bài bản từ cấp độ chính sách, quá trình này có thể phát sinh nhiều vấn đề về chất lượng, quản lý và thậm chí là công bằng xã hội trong giáo dục”, TS Vũ Hải Anh cho hay.

Học sinh vùng miền núi, biên giới được quan tâm bằng các chính sách giáo dục.

Phát triển giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 71

Tại Kỳ họp thứ Nhất, cử tri mong muốn Quốc hội khóa XVI tiếp tục chỉ đạo các bộ/ngành để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 71.

TS Phan Thị Hằng Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Vĩnh Yên, Phú Thọ), nhấn mạnh Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ về mặt tổ chức bộ máy, mà còn mang tính định hướng chiến lược cho cả nhiệm kỳ 2026 - 2031…

Theo tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, dù Nhà nước nỗ lực giữ mức chi 20% ngân sách cho giáo dục, nhưng phần lớn dành cho chi thường xuyên (lương, phụ cấp), phần dành cho đầu tư phát triển, mua sắm trang bị công nghệ vẫn chưa tương xứng.

Vấn đề quy hoạch mạng lưới trường lớp cũng là điểm nghẽn cần khơi thông. Ở các đô thị lớn như Hà Nội hay TPHCM, quỹ đất cho giáo dục bị kẹt giữa áp lực dân số tăng nhanh và sự thiếu hụt quy hoạch dài hạn, dẫn đến tình trạng trường học quá tải, sĩ số lớp vượt chuẩn.

“Chúng tôi kỳ vọng Quốc hội tiếp tục cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW bằng các chính sách thiết thực như nâng cao chất lượng đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới thi – tuyển sinh và tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục. Quan trọng nhất là các chính sách phải đi vào thực tiễn và giải quyết được những bất cập hiện nay”, TS Phan Thị Hằng Hải bày tỏ.

Cô Đinh Thị Hồng Vân – giáo viên Hóa học, Trường THPT Phan Đình Phùng, Hà Tĩnh), đại biểu HĐND tỉnh khóa XIX, bày tỏ: Tại Kỳ họp lần này, cử tri nói chung và đội ngũ giáo viên nói riêng mong muốn Quốc hội tiếp tục đổi mới trong hoạt động, nâng cao hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển. Mỗi đại biểu Quốc hội được kỳ vọng sẽ tiếp tục rèn luyện, nâng cao năng lực và trách nhiệm, thực hiện tốt chương trình hành động đã đề ra.

Từ góc độ giáo viên, cô Vân mong muốn thông qua Kỳ họp, Quốc hội sẽ có những quyết sách mạnh mẽ hiện thực hóa Nghị quyết 71/NQ-TW. “Trong đó, vấn đề phân luồng học sinh sau THCS được nhiều giáo viên quan tâm. Thực tế cho thấy, việc triển khai còn gặp một số khó khăn, do nhận thức của phụ huynh và điều kiện phát triển của giáo dục nghề nghiệp ở từng địa phương chưa đồng đều”, cô Vân tâm tư.

Bên cạnh đó, nội dung liên quan đến chính sách về tiền lương, phụ cấp, thăng hạng chức danh nghề nghiệp nếu được quan tâm đúng mức sẽ góp phần tạo động lực cho đội ngũ giáo viên yên tâm công tác.

Không dừng lại ở chính sách nội ngành, cô Đinh Thị Hồng Vân đặc biệt quan tâm tới những vấn đề xã hội đang tác động trực tiếp tới học sinh. Bạo lực học đường có xu hướng phức tạp hơn, không còn là những xung đột đơn lẻ, mà có sự lan truyền, kích động qua mạng xã hội. Song song đó, việc thanh thiếu niên tiếp cận không gian mạng thiếu kiểm soát đang đặt ra nhiều rủi ro về nhận thức và hành vi.

Từ thực tiễn đó, cô Vân mong rằng trong thời gian tới, Quốc hội có những chính sách đủ mạnh để kiểm soát môi trường mạng, đồng thời tăng cường phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong việc giáo dục, định hướng học sinh.

“Việc đội ngũ giáo viên quan tâm theo dõi Kỳ họp không chỉ thể hiện trách nhiệm công dân, mà còn là mong muốn các chính sách giáo dục ngày càng sát thực tế, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong thời gian tới”, cô Hồng Vân bày tỏ.

Ông Nguyễn Tửu – Hiệu trưởng Trường THPT A Túc (Quảng Trị), cho biết Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị đang mở ra kỳ vọng lớn cho giáo dục, đặc biệt ở vùng miền núi, biên giới.

Từ việc ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng trường nội trú cho học sinh vùng biên giới, ứng dụng công nghệ đến hoàn thiện hành lang pháp lý, nhiều chính sách được đánh giá là tạo bước chuyển căn bản với giáo dục.

Theo ông Nguyễn Tửu, đây là các chính sách quan trọng, góp phần thúc đẩy đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.

Đặc biệt, việc Đảng và Nhà nước quan tâm đến chế độ cho giáo viên và học sinh vùng khó đã tạo tâm lý phấn khởi trong đội ngũ. Học sinh được hỗ trợ chi phí học tập, giáo viên có thêm phụ cấp giúp ổn định đời sống, yên tâm công tác.

Cùng với đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp lý, nhất là khi Luật Giáo dục được triển khai hiệu quả, sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động dạy học.

“Khi có luật làm cơ sở, các chính sách sẽ đồng bộ hơn, giúp công tác quản lý và giảng dạy đi vào thực chất, tránh tình trạng dàn trải như trước đây”, ông Tửu nhấn mạnh.

Học sinh Trường THCS và THPT Bá Thước (Thanh Hóa).

Để giáo dục thực sự là quốc sách hàng đầu

Nhà giáo Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hồng Hà, Hà Nội), cho biết từ góc độ của nhà giáo đang trực tiếp công tác trong giáo dục phổ thông, cô kỳ vọng Quốc hội và Chính phủ khóa mới sẽ dành sự quan tâm sâu sắc và thực chất hơn nữa tới lĩnh vực giáo dục, đào tạo, coi đây là quốc sách hàng đầu đúng nghĩa.

Trong đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế liên quan đến đổi mới giáo dục phổ thông, bảo đảm tính ổn định nhưng vẫn linh hoạt, phù hợp với thực tiễn triển khai tại cơ sở. Có chính sách đầu tư đồng bộ cho đội ngũ giáo viên, không chỉ về thu nhập, mà còn về môi trường làm việc, giảm áp lực hành chính, tạo điều kiện để giáo viên tập trung vào chuyên môn.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, đi kèm với đào tạo lại đội ngũ giáo viên để thích ứng, tránh khoảng cách giữa chính sách và năng lực thực thi. Quan tâm tới giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và sức khỏe tâm lý học sinh, đây là những vấn đề ngày càng nổi lên trong bối cảnh xã hội hiện đại.

“Tôi kỳ vọng các quyết sách của Quốc hội sẽ đi vào chiều sâu, có tính khả thi cao, tránh tình trạng chủ trương rất đúng nhưng khi triển khai lại gặp nhiều vướng mắc ở cấp cơ sở”, nhà giáo Nguyễn Thị Vân Hồng trao đổi.

Theo cô Vân Hồng, việc dự kiến tăng lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 chắc chắn là một tín hiệu tích cực, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đội ngũ nhà giáo. Trong bối cảnh giá cả thị trường có nhiều biến động, việc điều chỉnh này sẽ góp phần cải thiện đời sống, tạo thêm động lực để giáo viên yên tâm công tác.

Tuy nhiên, trên thực tế, mức tăng lương cơ sở nếu không đi kèm với các chính sách bổ trợ thì chưa thực sự tạo ra bước đột phá. Giáo viên hiện nay vẫn chịu nhiều áp lực vì thu nhập chưa tương xứng, khối lượng công việc lớn trong khi yêu cầu đổi mới liên tục.

Vì vậy, cô Vân Hồng đề xuất xây dựng cơ chế tiền lương đặc thù cho nhà giáo, đúng với tinh thần “nhà giáo là lực lượng then chốt của đổi mới giáo dục”. Giảm tải hồ sơ, sổ sách, các yêu cầu hành chính không cần thiết, trả lại thời gian cho giáo viên đầu tư vào bài giảng và học sinh.

Rà soát lại các quy định về dạy thêm - học thêm theo hướng rõ ràng, minh bạch, vừa quản lý tốt, vừa đáp ứng nhu cầu chính đáng của người học. Tăng cường hỗ trợ sức khỏe tâm lý cho giáo viên và học sinh, coi đây là một phần của chất lượng giáo dục chứ không phải yếu tố phụ.

“Ngoài ra, Chính phủ và Bộ GD&ĐT cần có chính sách giữ chân và thu hút giáo viên giỏi, đặc biệt ở các môn đặc thù và các khu vực còn khó khăn. Tôi tin rằng, nếu những chính sách này được quan tâm đúng mức và triển khai đồng bộ, giáo dục phổ thông sẽ có những chuyển biến tích cực, bền vững hơn trong thời gian tới”, cô Nguyễn Thị Vân Hồng kiến nghị.

Còn theo TS Vũ Hải Anh - Phó Trưởng Bộ môn Luật học thuộc Khoa Luật, Học viện Ngân hàng: Việc dự kiến điều chỉnh chính sách tiền lương cho nhà giáo theo mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 là một tín hiệu tích cực, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với đội ngũ trí thức làm công tác giáo dục.

Khi tăng lương theo lương cơ sở sẽ góp phần cải thiện thu nhập của đội ngũ nhà giáo, qua đó tạo thêm động lực tâm lý, củng cố niềm tin và sự gắn bó với nghề. Đây cũng là bước đi phù hợp với chủ trương cải cách chính sách tiền lương, hướng tới việc bảo đảm đời sống cho người làm việc trong khu vực công, trong đó có giáo dục.

Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh giá cả thị trường liên tục biến động theo xu hướng tăng, chính sách này cần được nhìn nhận một cách toàn diện, vừa ghi nhận ý nghĩa, vừa thẳng thắn đánh giá những giới hạn và tác động thực tế đến đời sống của người dân nói chung, nhà giáo nói riêng.

Theo TS Vũ Hải Anh, hiện nay, chính sách tăng lương theo lương cơ sở chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về năng lực, hiệu quả công việc và mức độ cống hiến của từng cá nhân trong hệ thống giáo dục.

Trong giáo dục đại học - nơi yêu cầu cao về nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế, đổi mới phương pháp giảng dạy thì cơ chế tiền lương nếu chưa gắn chặt với kết quả đầu ra sẽ khó tạo ra động lực cạnh tranh lành mạnh và khuyến khích sáng tạo. Do đó, nếu chỉ điều chỉnh lương cơ sở mà chưa đi kèm với cải cách sâu hơn về cơ chế trả lương theo vị trí việc làm, theo hiệu quả công việc thì tác động tích cực sẽ còn hạn chế.

Giờ học tại Trường THCS & THPT Sư phạm (thuộc Trường ĐHSP Hà Nội 2).

Tạo đột phá cho giáo dục vùng khó

Ở góc nhìn thực tế, ông Nguyễn Đình Sâm – Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT Tiểu học & THCS Hướng Sơn (Hướng Phùng, Quảng Trị), cho rằng những năm qua, các chính sách dành cho giáo dục vùng khó đã phát huy hiệu quả tích cực.

Tuy nhiên, việc cải thiện, nâng cao chất lượng giáo dục ở khu vực miền núi, đồng bào dân tộc là quá trình dài hạn, đòi hỏi chính sách phải đủ sâu và phù hợp hơn với thực tiễn.

Ông Sâm bày tỏ kỳ vọng Nhà nước tiếp tục quan tâm mạnh mẽ hơn đến giáo dục vùng dân tộc thiểu số, đồng thời hoàn thiện các chính sách ưu đãi cho đội ngũ trong trường học. Đặc biệt, cần có những chính sách đầu tư phù hợp, hiệu quả hơn để tránh lãng phí.

Khi Luật Nhà giáo được ban hành, cán bộ giáo viên, nhân viên cả nước và giáo viên nhà trường cũng vui mừng. Nhiều chính sách ưu đãi cho giáo dục được quan tâm. Tuy nhiên, hiện nay nhóm nhân viên trường học, như thư viện, kế toán, y tế học đường, văn phòng… chưa được hưởng đầy đủ chế độ phụ cấp nghề, dù công việc nhiều áp lực, thu nhập thấp.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Thông – Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Vĩnh Ô (xã Bến Quan), cho rằng một số chính sách hiện hành chưa thực sự sát với điều kiện công tác của giáo viên vùng khó. Đặc biệt, sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, có tình trạng giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn lại hưởng chế độ tương đương với vùng thuận lợi, gây tâm tư trong đội ngũ.

Theo ông Thông, để chính sách phát huy hiệu quả, cần có sự phân loại rõ ràng theo điều kiện vùng miền, bảo đảm công bằng và tạo động lực thực sự cho giáo viên gắn bó với địa bàn khó khăn.

Theo bà Hà Thị Thu – Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Bá Thước (Thanh Hóa), Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI là thời điểm nhìn lại chặng đường đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết 29-NQ/TW của Trung ương Đảng và chuẩn bị cho những bước tiến dài hơi trong bối cảnh chuyển đổi số.

“Tôi tin tưởng và kỳ vọng, các đại biểu Quốc hội khóa mới sẽ tiếp tục đặt giáo dục và đào tạo ở vị trí trọng tâm của mọi kế hoạch phát triển” - bà Thu bày tỏ và khẳng định, niềm tin này không đến từ cảm tính, mà dựa trên những quyết sách thực tiễn mà Quốc hội đã thực hiện trong thời gian qua như: Luật Nhà giáo, Nghị quyết số 249/2025/QH15 về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 – 2035; Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo…

Tuy nhiên, đứng trước những thách thức của thời đại mới, bà Thu kỳ vọng vào những cơ chế đột phá hơn nữa, đặc biệt là việc tháo gỡ “nút thắt” về nguồn lực đầu tư cho các vùng lõm về giáo dục.

Trong bức tranh tổng thể của ngành Giáo dục, ông Chu Văn Vụ - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Sủng Trà (xã Sủng Máng, Tuyên Quang), cho rằng vùng biên giới đất liền là một trong những khu vực chịu nhiều thiệt thòi nhưng lại giữ vị trí chiến lược đặc yếu.

Chủ trương xây dựng và mở rộng hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới không đơn thuần là câu chuyện cơ sở vật chất, mà là chiến lược phát triển cho giáo dục nơi phên dậu của Tổ quốc.

Theo ông Chu Văn Vụ, tại các địa phương biên giới, khoảng cách từ nhà đến trường đôi khi được đo bằng cả ngày đường rừng. Nếu không có mô hình nội trú, giấc mơ con chữ của học sinh dân tộc thiểu số sẽ còn dang dở theo những mùa nương rẫy. Trường nội trú chính là “ngôi nhà thứ hai”, nơi các em được chăm sóc từ bữa ăn, giấc ngủ đến kỹ năng sống.

Tại đây, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức văn hóa, mà còn được giáo dục về ý thức chủ quyền biên giới ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. “Khi học sinh được đào tạo bài bản, có tri thức, các em sẽ là “cột mốc sống” khẳng định chủ quyền lãnh thổ”, ông Chu Văn Vụ nhìn nhận.

Dù đã có nhiều chính sách ưu tiên nhưng bà Tăng Thị Ngọc Mai – đại biểu Quốc hội khóa XIV, thẳng thắn nhìn nhận giáo dục biên cương vẫn đang đối mặt với những khó khăn mang tính đặc thù. Bà kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ tập trung thảo luận và đưa ra lời giải cho 3 vấn đề cốt lõi:

Thứ nhất, quy hoạch mạng lưới trường lớp gắn liền với an ninh. Việc xây dựng trường nội trú vùng biên cần được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng an ninh. Quốc hội cần có những nghị quyết riêng biệt để ưu tiên quỹ đất và nguồn vốn đầu tư công trung hạn cho các dự án trường học tại các xã biên giới đặc biệt khó khăn. Mỗi ngôi trường mọc lên không chỉ là một cơ sở giáo dục, mà còn là một điểm sáng văn hóa, khẳng định sự hiện diện và sức mạnh của hệ thống chính trị.

Thứ hai, đột phá chính sách cho giáo viên vùng đặc biệt khó khăn. Chúng ta không thể yêu cầu sự tận hiến nếu không có sự đãi ngộ tương xứng. Ở đây, giáo viên đang đối mặt với áp lực “ba cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) với học sinh và dân bản, nhưng chế độ phụ cấp đôi khi chưa đủ để họ yên tâm gắn bó lâu dài.

Bà Mai mong Quốc hội sẽ xem xét, ban hành các chính sách đặc thù về lương, phụ cấp thu hút và đặc biệt là nhà công vụ cho giáo viên biên giới. Khi người thầy không còn nặng gánh lo toan cơm áo, họ sẽ dồn toàn bộ tâm huyết cho học trò.

Thứ ba, chuyển đổi số giáo dục vùng khó. Khoảng cách số đang làm gia tăng khoảng cách giáo dục giữa thành thị và miền núi. Kỳ vọng Quốc hội sẽ có những quyết sách mạnh mẽ về hạ tầng viễn thông và thiết bị học tập cho học sinh vùng biên.

“Giáo dục không thể thay đổi trong ngày một ngày hai, nhưng những quyết sách đúng đắn từ Quốc hội có thể tạo ra những bước ngoặt lịch sử. Chúng ta mong muốn nhìn thấy Quốc hội khóa XVI hành động quyết liệt vì sự công bằng trong giáo dục”, bà Mai bày tỏ.