Giáo dục đại học cần bảo đảm công bằng và bao trùm

Sáng 23/10, Hội thảo Giáo dục mở châu Á - Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026) diễn ra tại Hà Nội với chủ đề "Open Futures: Empowering Fair and Inclusive Higher Education in the Asia-Pacific" (Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương).

Các đại biểu tham dự OpenAP 2026 (Ảnh: Quốc Tiệp).

Giáo dục đại học cần bảo đảm công bằng và bao trùm

Phát biểu khai mạc, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, giáo dục đại học đang chuyển đổi sâu sắc khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hình thức chia sẻ tri thức mới thay đổi cách dạy, học, nghiên cứu và hợp tác.

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, tri thức dễ tiếp cận hơn bao giờ hết, nhưng không phải sinh viên nào cũng có điều kiện ngang nhau về công nghệ, học liệu chất lượng và cơ hội phát triển kĩ năng.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Quốc Tiệp).

Vì vậy, chủ đề OpenAP 2026 có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hiện nay. Tương lai của giáo dục đại học không chỉ nằm ở việc số hóa hay hiện đại hóa, mà còn phải hướng tới sự công bằng, bao trùm, tăng cường hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Chia sẻ tại hội thảo, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên biến động sâu sắc, nơi tri thức và công nghệ lan tỏa với tốc độ chưa từng có. Tuy nhiên, sự phát triển ấy cũng đang đặt ra những thách thức phi truyền thống lớn: khoảng cách giàu nghèo, sự bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức, và nguy cơ gia tăng "đứt gãy số" trong giáo dục.

Theo ông Huỳnh Thành Đạt, châu Á - Thái Bình Dương dù là khu vực có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu vẫn phải đối mặt với những thách thức trên.

PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương (Ảnh: Quốc Tiệp).

Trong bối cảnh này, khái niệm "Tương lai mở" không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật. Đó là sự cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản. Đó là nơi tài nguyên tri thức được chia sẻ tự do, nơi các công nghệ tiên tiến như AI hay giáo dục số được tối ưu hóa không phải để làm sâu sắc thêm sự khác biệt, mà để thu hẹp khoảng cách tiếp cận cho tất cả mọi người.

Ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh, một nền giáo dục đại học chỉ thực sự "mở" khi nó mang tính công bằng và bao trùm. Công bằng là đảm bảo mọi cá nhân - không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính, địa lý - đều có những cơ hội phù hợp để tiếp cận và thành công ở bậc đại học. Trong khi đó, tính bao trùm là tạo dựng một môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, nơi không một ai bị bỏ lại phía sau trong lộ trình phát triển bản thân và đóng góp cho xã hội.

Hội thảo thu hút sự tham gia của các đại biểu quốc tế (Ảnh: Quốc Tiệp).

Đặt vấn đề từ thực tiễn Việt Nam, ông Huỳnh Thành Đạt nêu những câu hỏi về khả năng tiếp cận nguồn tài nguyên học thuật chất lượng của sinh viên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; nguy cơ chi phí giáo dục trở thành gánh nặng đối với người học và yêu cầu ứng dụng công nghệ số gắn với tính nhân văn, bảo đảm cơ hội cho các nhóm yếu thế.

Để giải quyết những vấn đề này, theo ông, cần có sự phối hợp giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và đối tác quốc tế.

Ông kỳ vọng hội thảo sẽ góp phần nhận diện những rào cản về thể chế, tài chính và công nghệ đối với giáo dục đại học công bằng, bao trùm; chia sẻ các mô hình giáo dục mở, học liệu mở, đồng thời đề xuất những khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn đối với Việt Nam và các quốc gia trong khu vực.

"Giáo dục không chỉ là con đường truyền thụ tri thức mà còn là công cụ quan trọng để kiến tạo một xã hội công bằng, nhân văn và thịnh vượng", ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh.

Thúc đẩy giáo dục mở gắn với chuyển đổi số và AI

Từ góc độ khoa học và công nghệ, TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá OpenAP 2026 là diễn đàn có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đặc biệt là AI đang tạo ra những chuyển dịch sâu sắc đối với giáo dục, nghiên cứu khoa học cũng như phương thức tiếp cận và chia sẻ tri thức.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Ảnh: Quốc Tiệp).

Theo TS. Trần Văn Tùng, tại Việt Nam, phát triển giáo dục mở và khoa học mở đang gắn bó chặt chẽ với các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước.

Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW (về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia) và Nghị quyết số 71-NQ/TW (về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo) đã tạo ra những định hướng quan trọng để xây dựng nền giáo dục hiện đại, mở, liên thông, thúc đẩy học tập suốt đời và nâng cao năng lực số, năng lực AI.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, TS. Trần Văn Tùng cho rằng, cần sự tham gia tích cực của các tổ chức khoa học công nghệ, hội nghề nghiệp, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên gia bên cạnh nỗ lực của các cơ sở giáo dục.

Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam không chỉ cần chủ động tiếp nhận thành tựu tri thức của thế giới mà còn phải đóng góp nhiều hơn các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến của mình vào kho tàng tri thức chung của nhân loại. Qua đó, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là đối tác tích cực trong sáng tạo, chia sẻ và lan tỏa tri thức ở phạm vi khu vực và toàn cầu.

Đề cập đến giá trị cốt lõi của công nghệ trong giáo dục, TS. Trần Văn Tùng cho rằng, hiệu quả của giáo dục mở không thể chỉ được đánh giá qua số lượng tài nguyên số, nền tảng công nghệ hay công cụ AI được triển khai.

Ông nhấn mạnh: "Một tương lai giáo dục mở không chỉ được đo bằng số lượng tài nguyên số, những nền tảng công nghệ hay các công cụ AI, mà quan trọng hơn là khả năng để mọi người được tiếp cận tri thức có chất lượng, được phát triển năng lực và được tham gia vào quá trình sáng tạo, chia sẻ tri thức".

Thông điệp này đặt ra yêu cầu kết hợp đổi mới công nghệ với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, mở rộng cơ hội học tập và bảo đảm khả năng tham gia bình đẳng của người học.

Diễn giả quốc tế phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Quốc Tiệp).

Tại OpenAP 2026, các đại biểu có cơ hội tiếp cận những nghiên cứu mới, trao đổi kinh nghiệm quốc tế và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong phát triển học liệu mở, đổi mới phương pháp giảng dạy, ứng dụng AI và mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục đại học.

Bên cạnh các phiên tham luận chuyên môn, hội thảo còn tổ chức những phiên thảo luận song song, tạo điều kiện để đại biểu đi sâu vào từng nhóm vấn đề, chia sẻ kết quả nghiên cứu và trao đổi các giải pháp thực tiễn.